ال نینوی غول‌ پیکر در راه است، دمای جهان را بالاتر نگه می دارد/ دولت آماده است یا غافلگیر می‌ شود

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، تصویر پیش رو از یک ال نینوی بسیار قوی حکایت دارد؛ الگویی که اگر طبق پیش بینی ها شکل بگیرد، می تواند دمای میانگین جهان را بالاتر از حد نرمال نگه دارد، الگوی بارش را در سطح بین المللی جابه جا کند و ریسک سیلاب، خشکسالی و موج های گرما را در مناطق مختلف تغییر دهد. با این حال، برای ایران باید با دقت بیشتری نگاه کرد، چون ال نینو اثر مستقیم و یک دست بر کشور ندارد و نتیجه نهایی به برهم کنش آن با سامانه هایی مانند نوسان اطلس شمالی، مادن-جولیان، پدیده های اقیانوسی دوردست و الگوهای جوی منطقه ای وابسته است. بنابراین، انتظار بارش بیشتر در برخی نواحی، به ویژه غرب و جنوب غرب، می تواند بالا برود، اما این به معنای یک سال پربارش برای همه ایران نیست.

ال نینوی قوی، نشانه ای برای آماده باش نه خوش بینی ساده انگارانه

ال نینو در ایران بیشتر از آن که یک خبر قطعی درباره بارش باشد، یک هشدار مدیریتی است. تجربه نشان می دهد وقتی این پدیده تقویت می شود، سامانه های بارشی در بخشی از پاییز و زمستان می توانند فعال تر شوند، اما همین وضعیت در صورت ضعف مدیریت، می تواند به خسارت های بیشتر هم منجر شود. بارش های شدید ناگهانی، آبگرفتگی شهری، رانش زمین، افزایش رواناب، آسیب به زیرساخت های فرسوده و در مقابل، تداوم خشکی در بعضی مناطق، همگی از پیامدهای محتمل چنین شرایطی هستند. از این رو، نگاه درست به ال نینو، نگاه پیشگیرانه و مبتنی بر آمادگی است، نه انتظار منفعلانه برای باران بیشتر.

اولویت نخست برای دولت، آب است

مهم ترین بخش آماده سازی دولت، مدیریت منابع آب است. وزارت نیرو باید از هم اکنون سناریوهای محتمل بارش و خشکسالی را به روز کند، مخازن سدها را با دقت بیشتری پایش کند، قواعد بهره برداری را بر اساس پیش بینی های فصلی تنظیم کند و برای توزیع آب شرب، کشاورزی و صنعت برنامه های جایگزین داشته باشد. در سال هایی که ال نینو فعال می شود، بخشی از کشور ممکن است بارش بیشتری بگیرد، اما ناپایداری زمانی و مکانی بارش بالاست؛ یعنی ممکن است باران در زمان و جایی ببارد که به درد کشاورزی نخورد و در عوض خطر سیلاب را افزایش دهد. به همین دلیل، مدیریت آب باید از نگاه ذخیره محور صرف فاصله بگیرد و به سمت مدیریت ریسک و بهره برداری هوشمند برود.

کشاورزی باید به نقشه های اقلیمی تکیه کند

بخش کشاورزی در چنین شرایطی بیش از هر زمان دیگر به تصمیم گیری دقیق نیاز دارد. وزارت جهاد کشاورزی باید زمان کاشت، انتخاب الگوی کشت، نوع بذر، مصرف آب و تقویم برداشت را با پیش بینی های اقلیمی هماهنگ کند. در مناطق مستعد سیلاب، زهکشی مزارع و ایمن سازی اراضی باید در اولویت قرار گیرد و در مناطق در معرض خشکی، اصلاح الگوی کشت و توسعه محصولات کم آب بر ضروری است. اگر بارش های پاییزی و زمستانی تقویت شود، این فرصت می تواند به افزایش ذخیره رطوبت خاک کمک کند، اما فقط زمانی به سود کشاورز خواهد بود که برنامه ریزی از قبل انجام شده باشد. در غیر این صورت، بارش بیشتر هم می تواند به تخریب محصول، شیوع بیماری های گیاهی و افزایش خسارت منجر شود.

مدیریت بحران باید از الان وارد فاز عملیاتی شود

سازمان مدیریت بحران و استانداری ها باید ال نینو را به عنوان یک سناریوی جدی در نظر بگیرند، نه یک احتمال دور. پایش رودخانه های فصلی، پاکسازی مسیل ها، لایروبی کانال های شهری، کنترل ساخت وساز در بسترهای سیلابی، تقویت دیوارهای حفاظتی و آماده سازی تجهیزات امدادی از اقداماتی است که باید پیش از شروع فصل بارندگی انجام شود. در شهرهای بزرگ، آبگرفتگی معابر و اختلال در حمل ونقل شهری از نخستین نشانه های ضعف آمادگی است. در مناطق کوهستانی هم خطر رانش، ریزش و انسداد راه ها باید جدی گرفته شود. تجربه نشان داده هزینه پیشگیری، بسیار کمتر از هزینه جبران خسارت پس از بحران است.

سلامت، انرژی و زیرساخت هم در خط مقدم هستند

ال نینوی قوی فقط موضوع آب و کشاورزی نیست. وزارت بهداشت باید برای افزایش بیماری های مرتبط با گرما، آب آلوده و حوادث ناشی از سیلاب آماده باشد. وزارت راه و شهرسازی باید نقاط پرخطر شبکه جاده ای، پل ها و تونل ها را شناسایی و مقاوم سازی کند. در بخش انرژی نیز لازم است الگوی مصرف و پایداری شبکه برق و گاز بررسی شود، چون موج های گرما یا سرمای ناگهانی، فشار بر شبکه را بیشتر می کند. همچنین صنایع بزرگ باید از هم اکنون برنامه مصرف بهینه آب و تاب آوری عملیاتی داشته باشند، زیرا در سال های نوسانی، نخستین آسیب معمولاً به تولید و تأمین پایدار وارد می شود.

اطلاع رسانی دقیق، بخش فراموش شده مدیریت اقلیم است

یکی از مهم ترین وظایف دولت در برابر ال نینو، شفاف سازی و اطلاع رسانی حرفه ای است. مردم باید بدانند ال نینو به معنای یک نتیجه قطعی برای کل کشور نیست و هر استان با استان دیگر وضعیت متفاوتی دارد. سازمان هواشناسی، رسانه ملی و دستگاه های اجرایی باید اطلاعات قابل فهم، محلی و به روز منتشر کنند تا جامعه بتواند تصمیم های روزمره خود را بر پایه داده بگیرد. در چنین شرایطی، انتشار هشدارهای زودهنگام درباره سیلاب، باد شدید، کاهش بارش یا موج گرما، می تواند از خسارت های انسانی و اقتصادی به طور جدی کم کند.

ال نینوی مورد انتظار برای ۲۰۲۶، اگر به صورت ال گوی تقویتی رخ دهد، می تواند فصل تازه ای از نوسان اقلیمی را رقم بزند. برای ایران، پیام اصلی این پدیده نه خوش بینی بی محابا است و نه نگرانی اغراق آمیز، بلکه آمادگی مبتنی بر علم است. دولت باید از هم اکنون در آب، کشاورزی، مدیریت بحران، سلامت، زیرساخت و اطلاع رسانی دست به اقدام بزند. در کشوری که هم با خشکسالی مزمن روبه رو است و هم با سیلاب های ناگهانی، مهم ترین تصمیم این است که بارش احتمالی را به فرصت تبدیل کند و ریسک را پیش از وقوع مهار کند.