دبیر سرویس اجتماعی خبرگزاری رکنا
دکتر مهدی زارع، استاد تمام زمینشناسی، در گفتوگو با رکنا میگوید بمباران ۴۰ روزه اسفند ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵ که حدود ۳۰ هزار نقطه در ایران را هدف قرار داد، ردپایی کربنی در مقیاس دهها میلیون تن معادل دیاکسیدکربن بر جا گذاشته است. به گفته او تنها در دو هفته نخست درگیری بیش از ۵ میلیون تن CO₂ وارد جو شده؛ رقمی معادل کل انتشار سالانه گازهای گلخانهای برخی کشورها. بخش بزرگی از این انتشار ناشی از تخریب ساختمانها، سوختن مخازن و تأسیسات نفتی و مصرف سوخت در عملیات نظامی بوده و آتشسوزی زیرساختهای انرژی سهم قابل توجهی در آن داشته است. زارع هشدار میدهد اثر اقلیمی جنگ با توقف بمباران پایان نمییابد؛ زیرا بازسازی گسترده شهرها، مدیریت دهها میلیون تن آوار و آسیب به اکوسیستمهایی مانند خلیج فارس میتواند برای سالها یکی از سنگینترین پیامدهای محیطزیستی این درگیری را رقم بزند.
رکنا، صبح نهم اسفند، ایران در نخستین ساعتهای جنگ با دو فاجعه تکاندهنده روبهرو شد؛ حملهای که در عرض چند دقیقه، مدرسه شجره طیبه میناب را با ۱۵۶ قربانی ـ از ۱۲۰ دانشآموز تا ۲۶ معلم و چند والدین ـ به یکی از خونبارترین نقاط کشور بدل کرد و ساعاتی بعد، لامرد فارس را در غبار موشک فرو برد؛ حملهای که ۲۱ جان و چهار کودک ورزشکار را از شهر گرفت و بیش از صد زخمی بر جای گذاشت. دو شهری که در یک روز، معصومیت را در دو صحنه متفاوت اما همردیف به خاک سپردند و چهره جنگ را برای همیشه در حافظه مردم حک کردند.
رکنا، با ادامه محدودیت دسترسی به اینترنت بینالملل برای بخش گستردهای از مردم، ورود قوه قضائیه به بررسی پرونده «اینترنت پرو و سیمکارتهای سفید» به اقدامی مهم برای روشنشدن ابعاد این ماجرا تبدیل شده است. اکنون افکار عمومی چشمانتظار تسریع در این رسیدگی است؛ روندی که میتواند هم ابهامهای موجود را برطرف کند و هم مسیر بازگشت دسترسی عادلانه و عمومی به اینترنت بینالملل، بدون شکلگیری سازوکارهای فروشی و تبعیضآمیز، را هموار سازد.
رکنا، با وجود جهش قابل توجه ورودی آب به سدهای مخزنی کشور، میزان پرشدگی مخازن در سطح ملی به ۶۳ درصد محدود مانده است. این شکاف نشان میدهد بخش قابل توجهی از بارشها به ذخیره پایدار تبدیل نشده و چرخه مصرف و تبخیر، مانع انباشت مؤثر منابع آبی شده است.
رکنا، در آستانه روز معلم، در حالیکه مسئولان کشور بار دیگر زبان به تقدیر از جایگاه معلمان میگشایند، صدای خاموش گروهی از آموزگارانِ بیقرارداد زیر سایه این تجلیلها گم میشود. معلمان حقالتدریس، همانهایی که سالهاست در کلاسهای درس کنار همکاران رسمی تدریس میکنند، هنوز بیحقوق تابستانی، بیبیمه و بیامنیت شغلیاند؛ معلمانی که درس پایداری میدهند اما خود در بلاتکلیفی زندگی میکنند.
رکنا، اعلام تورم ۷ درصدی در فروردین ۱۴۰۵ و ثبت تورم نقطهبهنقطه ۶۷ درصدی از سوی بانک مرکزی، نخستین تصویر اقتصادی سال جدید را ترسیم کرده است.وقتی تورم نقطهبهنقطه به ۶۷ درصد میرسد، افزایش ۶۰ درصدی دستمزد به معنای آن است که حتی در همان ابتدای سال نیز قدرت خرید کارگران بهطور کامل ترمیم نشده است. از سوی دیگر، تورم ماهانه ۷ درصدی نشان میدهد که این فاصله میتواند در ماههای بعد بیشتر هم شو و بخش مهمی از افزایش حقوق در همان نیمه نخست سال مستهلک میشود.
رکنا، شاید دور ریختن چند دانه برنج در نگاه اول ناچیز به نظر برسد، اما وقتی همین رفتار در مقیاس جمعیت کشور تکرار میشود، ابعاد آن شگفتآور است. برآوردها نشان میدهد اگر هر ایرانی تنها یک دانه برنج در روز دور بریزد، روزانه حدود ۸۷ میلیون دانه برنج هدر میرود؛ میزانی که میتواند غذای هزاران نفر را تأمین کند. کارشناسان میگویند همین مثال ساده نشان میدهد که کاهش اسراف غذایی بیش از هر چیز به تغییر عادتهای روزمره و تقویت فرهنگ مصرف مسئولانه در خانوادهها وابسته است.
رکنا،بیش از دو ماه پس از قطع اینترنت بینالملل در آغاز جنگ و در حالی که کشور اکنون در مرحله آتشبس و مسیر مذاکرات قرار دارد، محدودیت دسترسی عمومی همچنان ادامه یافته و بخش بزرگی از جامعه دیجیتال با انتظار برای تصمیمگیری نهایی در سطحهای بالادستی، روزهای خود را در بلاتکلیفی ارتباطی و اقتصادی سپری میکند در این میان طبق اخبار رئیس جمهور نیز به اندازه مردم از محدودیت های اینترنتی ناراضی است و خواستار رفع آن است.
رکنا، در روزهایی که از نهم اسفند تا نوزدهم فروردین بر تقویم کشور خط خورد، ایران صحنه جنگی بود که مرز نمیشناخت و از شمال تا جنوب، رد دود و آوارش را گسترانید. هنوز آتشبس روی کاغذ برقرار است، اما سکوت سنگین شهرها از تلفات انسانیای میگوید که هر رقم آن روایتی ناتمام است. سه هزار و ۴۶۸ کشته در چهل روز، و سهم تکاندهنده ۴۵ درصدی قربانیان غیرنظامی؛ زنانی، مردانی، کودکان و سالمندانی که در مسیر زندگی روزمره هدف حملات قرار گرفتند و نامشان بهناحق در فهرست کشته شدگان ثبت شد. این جنگ، پیش از آنکه میدانهای نظامی را درنوردد، خانهها و خیابانهای مردم را بلعید.
رکنا، بررسیهای هیدرولوژیک نشان میدهد دریاچه ارومیه که اکنون با حجم ۲.۸۹ میلیارد مترمکعب و تراز ۱۲۷۰.۷۰ متر وارد اردیبهشت ۱۴۰۵ شده است، در صورت تداوم الگوی تبخیر و نبود ورودی جدید، تا پایان تابستان بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ میلیون مترمکعب از حجم خود را از دست خواهد داد و به محدوده ۲ تا ۲.۲ میلیارد مترمکعب میرسد؛ رقمی که همچنان فاصلهای بیش از ۱۱ میلیارد مترمکعب با تراز اکولوژیک پایدار دریاچه دارد.