ایران در مسیر ترسالی بی‌سابقه؟ ال‌نینوی قدرتمند در راه خاورمیانه

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، جدیدترین داده‌های منتشرشده از سوی APEC Climate Center نشان می‌دهد سامانه اقلیمی زمین در حال حرکت به سوی یکی از قدرتمندترین فازهای ال‌نینو در دهه‌های اخیر است؛ رخدادی که می‌تواند الگوهای بارش، دما، خشکسالی و سیلاب را در بخش بزرگی از جهان دگرگون کند.

بر اساس این گزارش، احتمال وقوع ال‌نینوی قوی در بازه ژوئن تا آگوست ۲۰۲۶ به حدود ۷۷.۹ درصد رسیده و بسیاری از مدل‌های اقلیمی بین‌المللی نشان می‌دهند این روند در ماه‌های پاییز نیز ادامه خواهد داشت. کارشناسان اقلیم معتقدند سرعت گرم‌شدن آب‌های استوایی اقیانوس آرام در ماه‌های اخیر غیرمعمول بوده و همین مسئله احتمال شکل‌گیری یک «سوپر ال‌نینو» را افزایش داده است؛ پدیده‌ای که در صورت تثبیت، می‌تواند یکی از شدیدترین اختلالات آب‌وهوایی سال‌های اخیر را رقم بزند.

ال‌نینو بخشی از چرخه طبیعی ENSO است که با افزایش غیرعادی دمای آب در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام شناخته می‌شود. این تغییر ظاهراً ساده، در عمل ساختار گردش جو زمین را تغییر می‌دهد و باعث جابه‌جایی کمربندهای بارشی، تغییر مسیر جت‌استریم‌ها و اختلال در سامانه‌های موسمی می‌شود. در ال‌نینوهای بسیار قوی، دمای منطقه موسوم به Niño3.4 بیش از دو درجه سانتی‌گراد بالاتر از نرمال می‌رود؛ وضعیتی که معمولاً با موج‌های گرمایی شدید، بارش‌های غیرعادی و خشکسالی‌های گسترده همراه است.

مدل‌های جدید اقلیمی نشان می‌دهند خاورمیانه و بخش‌هایی از اروپا ممکن است از پاییز ۲۰۲۶ وارد دوره‌ای کم‌سابقه از ترسالی شوند. در بسیاری از رخدادهای قوی ال‌نینو، تقویت سامانه‌های مدیترانه‌ای و تغییر در الگوهای گردش جوی باعث افزایش بارش در غرب آسیا شده است. به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند منطقه خاورمیانه پس از چند سال خشکسالی سنگین، احتمالاً با بارش‌های فراتر از نرمال، وقوع سیلاب‌های ناگهانی و افزایش فعالیت سامانه‌های بارشی روبه‌رو خواهد شد. هرچند هنوز برای استفاده از تعابیری مانند «بزرگ‌ترین ترسالی تاریخ» زود است، اما اغلب مدل‌های فصلی از شکل‌گیری دوره‌ای مرطوب‌تر از میانگین حکایت دارند.

در ایران، عراق، سوریه و بخش‌هایی از شبه‌جزیره عربستان، افزایش انرژی موجود در جو می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری بارش‌های سنگین و ناپایدار شود. کارشناسان هشدار می‌دهند که ترکیب ال‌نینوی قوی با گرمایش جهانی ممکن است باعث شود سامانه‌های بارشی رفتاری شدیدتر و غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر از گذشته داشته باشند. در چنین شرایطی، خطر وقوع سیلاب‌های ناگهانی، طغیان رودخانه‌ها و خسارت به زیرساخت‌های شهری افزایش خواهد یافت؛ به‌ویژه در مناطقی که طی سال‌های اخیر به دلیل خشکسالی طولانی، آمادگی لازم برای مدیریت بارش‌های سنگین را از دست داده‌اند.

در سوی دیگر جهان، استرالیا و بخش‌هایی از جنوب شرق آسیا در معرض یکی از خشک‌ترین دوره‌های چند دهه اخیر قرار گرفته‌اند. ال‌نینو معمولاً موجب تضعیف بارش‌های موسمی در این مناطق می‌شود و هم‌زمان موج‌های گرمایی شدید و خطر آتش‌سوزی‌های گسترده را افزایش می‌دهد. برخی مدل‌های منطقه‌ای حتی احتمال داده‌اند که بخش‌هایی از استرالیا با خشکسالی کم‌سابقه و افت شدید منابع آبی مواجه شوند؛ وضعیتی که می‌تواند کشاورزی و امنیت غذایی این کشور را تحت تأثیر قرار دهد.

اقلیم‌شناسان معتقدند اثر واقعی ال‌نینوی احتمالی ۲۰۲۶ ممکن است با چند ماه تأخیر ظاهر شود و اوج پیامدهای گرمایی آن در سال ۲۰۲۷ مشاهده شود. تجربه تاریخی نشان داده است که پس از ال‌نینوهای قوی، میانگین دمای جهانی معمولاً رکوردهای تازه‌ای ثبت می‌کند. به همین دلیل برخی مراکز پژوهشی هشدار داده‌اند که جهان ممکن است در آستانه ورود به گرم‌ترین دوره ثبت‌شده تاریخ معاصر قرار داشته باشد.

اگرچه هنوز برای قضاوت قطعی درباره شدت نهایی این پدیده زود است، اما تقریباً همه مدل‌های معتبر جهانی بر یک موضوع توافق دارند: تابستان و پاییز پیش رو می‌تواند آغازگر دوره‌ای از آشفتگی شدید اقلیمی در مقیاس جهانی باشد؛ دوره‌ای که خاورمیانه را به سمت ترسالی و سیلاب، استرالیا را به سوی خشکسالی عمیق و جهان را به سمت رکوردهای تازه گرمایی سوق خواهد داد.