سوگیری تاییدی چیست؟ / چرا فقط شواهدی را می بینیم که باورهای قبلی ما را تایید می کنند؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، سوگیری تاییدی (Confirmation Bias) به گرایش انسان برای جست وجو، تفسیر و به خاطر سپردن اطلاعاتی گفته می شود که با باورها و انتظارهای قبلی او هماهنگ هستند. روانشناس Raymond Nickerson در مقاله مروری مهمی در سال ۱۹۹۸، این پدیده را در حوزه های مختلف بررسی کرد و نشان داد که سوگیری تاییدی می تواند در شکل های گوناگون قضاوت و تصمیم گیری ظاهر شود.

ذهن چرا دنبال تایید باورهای خودش می گردد؟

باورهای قبلی به ما کمک می کنند جهان را سریع تر تفسیر کنیم. اگر هر بار مجبور بودیم همه اطلاعات را از ابتدا بررسی کنیم، تصمیم گیری بسیار دشوار می شد. ذهن از تجربه های گذشته برای ساختن انتظار درباره آینده استفاده می کند. اما همین میانبر گاهی باعث می شود اطلاعات تازه را به شکلی تفسیر کنیم که باورهای قبلی مان دست نخورده باقی بمانند برای مثال اگر تصور کنیم یک برند خاص همیشه بهترین محصولات را تولید می کند، ممکن است نظرات مثبت مشتریان را جدی بگیریم و شکایت ها را به موارد استثنایی نسبت دهیم اما اگر از ابتدا نسبت به همان برند بدبین باشیم، ممکن است دقیقا برعکس عمل کنیم.

سوگیری تاییدی در روابط عاطفی

این سوگیری در روابط نیز نقش مهمی دارد. فردی که باور دارد شریک عاطفی اش به اندازه کافی به او اهمیت نمی دهد، ممکن است دیر جواب دادن به پیام را نشانه بی علاقگی بداند. در مقابل، تماس گرفتن و توجه نشان دادن طرف مقابل را طبیعی یا وظیفه او تلقی کند.

گاهی این روند به چرخه ای تبدیل می شود: فرد با پیش فرض منفی وارد رابطه می شود، رفتارهای مبهم را منفی تفسیر می کند، واکنش سردتری نشان می دهد و در نهایت رابطه واقعا پرتنش می شود. سپس همین تنش را مدرکی برای درست بودن باور اولیه خود می داند.

نقش شبکه های اجتماعی و اتاق پژواک

شبکه های اجتماعی می توانند این سوگیری را تقویت کنند. وقتی بیشتر محتوایی را می بینیم که با دیدگاه هایمان هماهنگ است، ممکن است تصور کنیم همه افراد منطقی نیز باید همین نظر را داشته باشند. دنبال کردن صفحات همسو، عضویت در گروه های همفکر و دریافت خبرهای گزینش شده می تواند دسترسی به دیدگاه های متفاوت را کاهش دهد.

البته الگوریتم ها تنها عامل نیستند. خود ما نیز تمایل داریم روی محتوایی مکث کنیم که با علاقه ها و باورهایمان هماهنگ است. این انتخاب های کوچک در طول زمان می توانند محیط اطلاعاتی ما را محدود کنند.

چگونه سوگیری تاییدی را کاهش دهیم؟

یکی از روش های موثر، جست وجوی فعالانه شواهد مخالف است. به جای اینکه فقط بپرسیم چه چیزی نظر من را تایید می کند؟، بپرسیم اگر این باور اشتباه باشد، چه شواهدی باید ببینم؟

روش دیگر، جدا کردن واقعیت از تفسیر است. مثلا بنویسیم: همکارم امروز به پیام من پاسخ نداد یک مشاهده است اما او از من متنفر است تفسیر ما از آن مشاهده است. ممکن است توضیح های دیگری نیز وجود داشته باشد: مشغله، فراموشی یا مشکل فنی.

همچنین می توان پیش از تصمیم گیری، از فردی با دیدگاه متفاوت خواست استدلال ما را نقد کند. مهم است که هدف گفتگو پیروزی در بحث نباشد، بلکه پیدا کردن بخش هایی باشد که ممکن است ندیده باشیم.

آیا باید به همه باورها شک کنیم؟

شک کردن دائمی می تواند تصمیم گیری را دشوار کند. هدف این نیست هیچ باوری نداشته باشیم بلکه باید میزان اطمینان خود را با کیفیت شواهد هماهنگ کنیم. بعضی باورها پشتوانه علمی قوی دارند و بعضی دیگر بر تجربه محدود یا اطلاعات ناقص بنا شده اند.

سوگیری تاییدی یادآوری می کند انسان فقط اطلاعات را دریافت نمی کند بلکه آنها را از پشت عینک باورهای قبلی می بیند.برای نزدیک تر شدن به واقعیت، لازم است نه فقط اطلاعات تازه، بلکه خود عینک را هم بررسی کنیم.