پرونده روانشناسی گینسی ها / پنج ویژگی روانی دختری که پس از قطع هر چهار اندام، دوباره شمشیر به دست گرفت

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  دختری که از پنج سالگی شمشیربازی می کرد، ناگهان با این واقعیت روبرو شد که دیگر نمی تواند مانند گذشته شمشیر به دست بگیرد اما چند سال بعد، نه تنها به ورزش بازگشت، بلکه در پارالمپیک ریو ۲۰۱۶ مدال طلای انفرادی گرفت و در توکیو ۲۰۲۰ نیز قهرمانی خود را تکرار کرد. نام او در جهان ورزش با یک پرسش مهم گره خورد: چگونه می توان پس از تغییری که تمام تصویر انسان از بدن و آینده اش را دگرگون می کند، دوباره هویت و مسیر زندگی را ساخت؟

بئاتریچه ماریا ویو گراندیس، معروف به ببه ویو، شمشیرباز ایتالیایی متولد چهارم مارس ۱۹۹۷ در ونیز است. او در پنج سالگی شمشیربازی را آغاز کرد و خیلی زود این ورزش به بخش مهمی از زندگی اش تبدیل شد اما در سال ۲۰۰۸، زمانی که فقط ۱۱ سال داشت، به مننژیت بسیار شدید مبتلا شد. بیماری به سرعت پیشرفت کرد و پزشکان برای نجات جانش مجبور شدند هر دو دست او را از زیر آرنج و هر دو پایش را از زیر زانو قطع کنند.

ببه بیش از صد روز در بیمارستان بستری بود. پس از گذراندن دوره ای دشوار، از بیمارستان خارج شد اما با بدنی کاملا متفاوت و آینده ای که دیگر شبیه برنامه های دوران کودکی اش نبود.او پیش از بیماری آرزو داشت روزی در بازی های المپیک شرکت کند. پس از این اتفاق، رویای خود را کنار نگذاشت بلکه مسیر رسیدن به آن را تغییر داد و به سمت پارالمپیک رفت.

وقتی بیماری، تمام برنامه های یک کودک را تغییر می دهد

مننژیت التهاب پرده های محافظ مغز و نخاع است. برخی انواع آن، به ویژه مننژیت مننگوکوکی، می توانند به سرعت پیشرفت کنند و باعث عفونت گسترده خون، اختلال گردش خون و آسیب شدید بافت ها شوند. در مورد ببه ویو، شدت بیماری به اندازه ای بود که پزشکان برای حفظ جان او ناچار به قطع اندام ها شدند. این تصمیم برای خانواده ای که تا پیش از آن با یک کودک فعال و پرانرژی زندگی می کرد، بسیار دشوار بود.

او در سال های کودکی علاوه بر شمشیربازی، به مدرسه، نقاشی و فعالیت های پیشاهنگی علاقه داشت  بنابراین بیماری فقط یک توانایی جسمی را از او نگرفت بلکه شیوه انجام بسیاری از فعالیت های روزمره اش را نیز تغییر داد.

با این حال، علاقه به شمشیربازی همچنان در زندگی او باقی ماند. ببه بارها گفته است بازگشت به این ورزش یکی از مهمترین خواسته هایش پس از بیماری بود.

بازگشت به شمشیربازی

شمشیربازی با ویلچر با شمشیربازی ایستاده تفاوت های فنی مشخصی دارد. ورزشکاران روی ویلچرهای مخصوص و ثابت شده در جایگاه رقابت می کنند. فاصله دو ورزشکار و موقعیت صندلی ها طبق مقررات تنظیم می شود و حرکت اصلی در بخش بالاتنه، دست و سلاح انجام می گیرد اما شرایط ببه متفاوت بود. او نه تنها از ویلچر استفاده می کرد، بلکه هر چهار اندام خود را نیز از دست داده بود.

برای بازگشت او به شمشیربازی، همکاری خانواده، مربیان، متخصصان تجهیزات ارتوپدی و انجمن art4sport اهمیت داشت. این مجموعه در سال ۲۰۰۹ با مشارکت خانواده ویو تاسیس شد تا کودکان و نوجوانان دارای معلولیت بتوانند به فعالیت های ورزشی دسترسی پیدا کنند. ببه در سال ۲۰۱۰ نخستین مسابقه رسمی خود را در بولونیا انجام داد. یک سال بعد به تیم ملی پارالمپیک شمشیربازی ایتالیا پیوست.

او در سال ۲۰۱۲، با وجود آنکه در مسابقات پارالمپیک لندن شرکت نکرد، مشعل دار بازی ها شد و در برنامه های رسانه ای مرتبط با این رویداد حضور یافت. در سال ۲۰۱۴ قهرمان اروپا شد. در مسابقات جهانی ۲۰۱۵ نیز مدال طلای انفرادی گرفت و در سال ۲۰۱۶ به یکی از چهره های اصلی پارالمپیک ریو تبدیل شد.

ریو ۲۰۱۶ ، تحقق رویایی که شکلش تغییر کرده بود

ببه ویو در رقابت های انفرادی فلوره کلاس B پارالمپیک ریو، مدال طلا گرفت. او در فینال با نتیجه ۱۵ بر ۷ حریف خود را شکست داد و نخستین مدال طلای پارالمپیکی زندگی اش را به دست آورد. چهار سال بعد، در پارالمپیک توکیو ۲۰۲۰ نیز قهرمانی انفرادی خود را تکرار کرد. در بازی های پاریس ۲۰۲۴ هم در رقابت های انفرادی و تیمی فلوره مدال برنز گرفت.

موفقیت های او تنها به مسابقات پارالمپیک محدود نماند. قهرمانی های جهانی و اروپایی، حضور در جام های جهانی و فعالیت های اجتماعی باعث شدند ببه به یکی از شناخته شده ترین ورزشکاران پارالمپیکی جهان تبدیل شود. او همچنین در مستند Rising Phoenix حضور داشت اثری درباره ورزشکاران پارالمپیکی که داستان زندگی و رقابت آنها را به تصویر می کشد.

پنج ویژگی روانشناختی  زندگی ببه ویو

این پنج محور، برداشت هایی محتاطانه از رفتارها و انتخاب های ثبت شده در زندگی او هستند نه تشخیص بالینی و نه ادعای شناخت کامل شخصیت او.

 بازسازی هویت

یکی از دشوارترین پیامدهای قطع اندام ها می تواند تغییر تصویر فرد از خودش باشد. بدن در زندگی روزمره، فقط وسیله حرکت نیست بخشی از هویت، استقلال، روابط اجتماعی و احساس توانمندی ما را شکل می دهد.

ببه پس از بیماری ناچار شد بسیاری از فعالیت های پیشین خود را به شیوه ای تازه انجام دهد اما هویت او به عنوان یک شمشیرباز، با تغییر شرایط جسمی به طور کامل از بین نرفت. او بجای تعریف دوباره خود صرفا بر اساس بیماری و معلولیت، تلاش کرد علاقه و نقش ورزشی اش را در شرایط جدید حفظ کند.

در روانشناسی، هویت فرایندی پویا است. انسان می تواند پس از یک فقدان بزرگ، بخش هایی از هویت پیشین خود را حفظ کند و در کنار آن نقش ها و توانایی های تازه ای بسازد.

خودکارآمدی

خودکارآمدی در نظریه آلبرت بندورا به باور فرد درباره توانایی خود برای انجام یک فعالیت مشخص گفته می شود. ببه برای بازگشت به شمشیربازی باید یاد می گرفت چگونه در شرایط جدید سلاح را کنترل کند، در مسابقه شرکت کند و با تجهیزات ویژه کار کند.

این مسیر صرفا به اعتماد به نفس وابسته نبود. تمرین، تجربه های موفق کوچک، حمایت مربیان و طراحی ابزارهای مناسب، همگی در شکل گیری توانایی او نقش داشتند. در واقع، خودکارآمدی زمانی تقویت می شود که فرد تجربه کند می تواند با راهبردهای تازه از عهده یک تکلیف برآید.

انعطاف پذیری روانشناختی

ببه در کودکی رویای حضور در المپیک را داشت. پس از بیماری، امکان تحقق آن رویا به شکل قبلی از بین رفت. اما ارزش اصلی او، یعنی ورزش کردن و رقابت در شمشیربازی، همچنان باقی ماند. او مسیر رسیدن به هدف را تغییر داد و پارالمپیک را به عنوان راه تازه ای انتخاب کرد.

این اتفاق را می توان از منظر انعطاف پذیری روانشناختی بررسی کرد. انعطاف پذیری یعنی فرد بتواند وقتی شرایط تغییر می کند، رفتار و برنامه خود را با واقعیت جدید هماهنگ کند، بدون آنکه ارزش های مهم زندگی اش را به کلی کنار بگذارد. این مفهوم با اصرار بر یک شکل خاص از موفقیت تفاوت دارد. گاهی مقصد کلی باقی می ماند، اما راه رسیدن به آن باید تغییر کند.

پذیرش کمک و همکاری

بازگشت ببه به ورزش، حاصل تلاش فردی او به تنهایی نبود. خانواده، مربیان، متخصصان فنی، انجمن art4sport و تیم پزشکی در این مسیر نقش داشتند. در فرهنگ عامه، گاهی استقلال به معنای بی نیازی از دیگران معرفی می شود. اما در روانشناسی، استقلال سالم می تواند در کنار پذیرش حمایت و همکاری شکل بگیرد.

ببه برای استفاده از تجهیزات ورزشی مناسب، به تخصص افراد مختلف نیاز داشت. این همکاری ها به او کمک کرد تا امکان مشارکت در ورزشی را پیدا کند که پیش از آن بخش مهمی از زندگی اش بود. داستان او یادآوری می کند دسترس پذیری محیط و طراحی مناسب ابزارها، در شکوفایی توانایی افراد دارای معلولیت نقش اساسی دارند.

تبدیل تجربه شخصی به مشارکت اجتماعی

ببه و خانواده اش با تاسیس انجمن art4sport تلاش کردند فرصت ورزش را برای کودکان و نوجوانان دارای معلولیت افزایش دهند. این فعالیت اهمیت اجتماعی زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از افراد دارای معلولیت نه به دلیل فقدان علاقه یا توانایی، بلکه به دلیل نبود امکانات، تجهیزات، مربی و فضای مناسب از ورزش دور می مانند.

در روانشناسی اجتماعی، مشارکت در فعالیت های جمعی می تواند احساس تعلق و اثرگذاری را تقویت کند. ببه بخشی از تجربه شخصی خود را به فعالیتی تبدیل کرد که امکان مشارکت دیگران را نیز افزایش می دهد.

البته نباید از این موضوع نتیجه گرفت که همه افراد دارای معلولیت باید به چهره های الهام بخش یا فعالان اجتماعی تبدیل شوند. هر فرد حق دارد زندگی خود را با انتخاب ها و علایق شخصی اش پیش ببرد.

داستان ببه ویو از نظر روانشناختی یک موضوع مهم را مطرح می کند: وقتی بدن، توانایی ها و شرایط زندگی انسان به شکل ناگهانی تغییر می کند، چه چیزی می تواند به بازسازی هویت کمک کند؟

در چنین شرایطی، فرد ممکن است با سوگ چندگانه روبرو شود؛ سوگ برای توانایی هایی که از دست رفته اند، تصویری که از آینده خود داشته، استقلال پیشین و حتی نگاه دیگران به او.

این سوگ نباید نادیده گرفته شود. تشویق فرد به مثبت اندیشی دائمی یا درخواست از او برای قهرمان بودن، ممکن است فشار روانی بیشتری ایجاد کند. ببه ویو حق داشته است از بیماری، تغییر بدن و محدودیت های تازه رنج ببرد. موفقیت های ورزشی او نباید این واقعیت را پنهان کنند که بازسازی زندگی پس از چنین حادثه ای دشوار و زمان بر است.

نکته دیگر، اهمیت محیط است. اگر خانواده، مدرسه، جامعه و نهادهای ورزشی امکانات لازم را فراهم نکنند، حتی انگیزه و استعداد فراوان نیز ممکن است فرصت شکوفایی پیدا نکند. از این منظر، مسئولیت فقط بر دوش فرد نیست. جامعه نیز باید موانع فیزیکی و اجتماعی مشارکت را کاهش دهد.

پیام زندگی ببه این نیست که هر فردی باید پس از یک حادثه بزرگ به قهرمان ورزشی تبدیل شود. پیام مهمتر این است که معلولیت نباید به معنای حذف حق انتخاب، فعالیت، عشق، رقابت و ساختن آینده باشد.

گاهی بازسازی هویت از یک پرسش ساده آغاز می شود: با وجود آنچه تغییر کرده، هنوز چه چیزهایی برای من ارزشمندند و چه راه تازه ای برای تجربه آنها وجود دارد؟