آیا این خوراکی پاییزی واقعا برای عملکرد شناختی مفید است؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  گردو یکی از خوراکی هایی است که سال هاست در مطالعات تغذیه و سلامت مغز مورد توجه قرار دارد. شکل ظاهری گردو هم باعث شده ارتباط آن با مغز زیاد مطرح شود، اما علم کاری به شباهت ظاهری ندارد. سوال اصلی این است که ترکیبات گردو در بدن چه می کنند و آیا مصرف آن واقعا می تواند بر عملکرد مغز اثر بگذارد؟ پاسخ فعلی علم، امیدوارکننده اما محتاطانه است.

گردو چه چیزی دارد که برای مغز اهمیت پیدا می کند؟

مهمترین ویژگی تغذیه ای گردو، ترکیبی از چربی های غیراشباع، اسید چرب امگا 3 گیاهی آلفا لینولنیک اسید (ALA)، پلی فنول ها، فیبر، پروتئین و برخی مواد معدنی است. آلفا لینولنیک اسید با امگا 3 های دریایی مانند ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) و دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) یکسان نیست. بدن می تواند مقداری از ALA را به EPA و DHA تبدیل کند، اما این تبدیل محدود است. بنابراین نباید گردو را معادل ماهی چرب از نظر دریافت DHA دانست.

با این حال، همین ترکیب چربی های غیراشباع و ترکیبات گیاهی باعث شده گردو به عنوان بخشی از یک الگوی غذایی سالم مورد توجه قرار بگیرد.

آیا گردو حافظه را بهتر می کند؟

اینجا باید از تیترهای اغراق آمیز فاصله بگیریم. یک مرور نظام مند و متاآنالیز که مطالعات مربوط به مصرف گردو و پیامدهای شناختی را بررسی کرد، پنج کارآزمایی تصادفی شده را در زمینه شناخت پیدا کرد. هیچ کدام اثر معناداری بر شناخت کلی نشان ندادند، هرچند در سه مطالعه، در برخی زیرحوزه های شناختی یا گروه های خاص بهبودهایی دیده شد. پژوهش های مشاهده ای نیز ارتباط میان مصرف گردو و برخی پیامدهای شناختی را گزارش کرده بودند. نویسندگان در نهایت نتیجه گرفتند که هنوز نمی توان اثر قطعی گردو بر شناخت را اعلام کرد.

مرور دیگری که مصرف انواع مغزها و عملکرد شناختی را بررسی کرده بود، نتایج مطالعات را یکدست نمی دانست؛ با این حال، در مطالعاتی که به طور مشخص گردو را بررسی کرده بودند، بیشتر پژوهش ها ارتباط مثبت با عملکرد شناختی گزارش کرده بودند.

اما یک متاآنالیز جدیدتر از کارآزمایی های تصادفی شده درباره مصرف مغزها که تا ژوئن ۲۰۲۴ را بررسی کرده، در مجموع اثر معناداری بر عملکرد شناختی پیدا نکرد. بنابراین جمله علمی این نیست که گردو حافظه را تقویت می کند.

جمله دقیق تر این است: شواهدی درباره ارتباط مصرف گردو با برخی جنبه های عملکرد شناختی وجود دارد، اما هنوز شواهد کارآزمایی شده برای اثبات یک اثر قطعی بر شناخت کافی نیست.

پس چرا گردو همچنان برای سلامت مغز جالب است؟

چون مغز را نمی توان جدا از سیستم عروقی و متابولیک بدن بررسی کرد. رگ های خونی سالم برای رساندن اکسیژن و مواد مغذی به مغز ضروری هستند. پژوهش های انسانی درباره گردو نیز فقط روی حافظه متمرکز نبوده اند. برای مثال، یک متاآنالیز از پنج کارآزمایی تصادفی شده با ۳۲۳ شرکت کننده، افزایش عملکرد اندوتلیال عروق را پس از مصرف گردو گزارش کرد. این یافته مستقیما به معنای بهبود عملکرد مغز نیست، اما نشان می دهد یکی از مسیرهای احتمالی ارتباط تغذیه و سلامت عصبی می تواند از سلامت عروقی عبور کند. مرور دیگری از مطالعات انسانی درباره گردو نیز شواهدی از بهبود برخی شاخص های چربی خون را گزارش کرده و در عین حال تاکید کرده که برای نتیجه گیری قطعی درباره سلامت شناختی هنوز به پژوهش بیشتری نیاز است.

گردو و التهاب؛ یک ادعای مهم که باید محتاطانه بیان شود

گردو حاوی ترکیبات زیست فعال متعددی است و به همین دلیل پژوهشگران اثر آن را بر التهاب و استرس اکسیداتیو نیز بررسی کرده اند. اما اینجا هم نباید از نتایج آزمایشگاهی یا تغییر یک نشانگر زیستی مستقیما به نتیجه ای درباره افسردگی، اضطراب یا پیشگیری از بیماری های مغزی برسیم. در مرور مطالعات کارآزمایی شده، نتایج مربوط به التهاب کاملا یکدست نبوده اند. بنابراین عبارت گردو التهاب مغز را از بین می برد، یک نتیجه علمی قابل دفاع نیست.

آیا گردو برای سلامت روان هم مفید است؟

سلامت روان با عملکرد شناختی یکی نیست. این دو موضوع را نباید با هم ترکیب کنیم. مطالعات گردو بیشتر درباره شناخت، عوامل خطر قلبی متابولیک و برخی شاخص های زیستی انجام شده اند. بنابراین نمی توان بر اساس این مطالعات گفت گردو درمان افسردگی یا اضطراب است. از سوی دیگر، تغذیه بخشی از مجموعه عوامل موثر بر سلامت عمومی است و کیفیت کلی رژیم غذایی، خواب، فعالیت بدنی، وضعیت متابولیک و عوامل روانی اجتماعی همگی در سلامت مغز و روان نقش دارند.

یک نکته مهم درباره مقدار مصرف

گردو اگرچه ماده غذایی مغذی است، اما انرژی بالایی دارد. بنابراین بیشتر خوردن لزوما به معنای اثر بیشتر نیست. در مطالعات مداخله ای، مقدار مصرف گردو بسیار متفاوت بوده و نمی توان از یک مطالعه خاص، یک مقدار درمانی برای حافظه یا سلامت روان تعیین کرد. مرور مطالعات انسانی نیز بر همین تفاوت در دوز و طراحی پژوهش ها تاکید کرده است. بهتر است گردو را به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی متنوع ببینیم، نه یک مکمل درمانی.

نگاه روانشناختی 

دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی - می گوید: وقتی درباره غذا و سلامت روان صحبت می کنیم، یکی از مهمترین نکات این است که بین تغذیه مناسب و درمان اختلال روانی مرز بگذاریم. یک ماده غذایی نمی تواند جای روان درمانی، دارو یا مداخلات پزشکی لازم را بگیرد. اما از طرف دیگر، بی اهمیت دانستن تغذیه هم منطقی نیست. مغز برای فعالیت طبیعی خود به انرژی، اسیدهای چرب، اسیدهای آمینه، ویتامین ها و مواد معدنی نیاز دارد و وضعیت جسمی نیز با تجربه روانی انسان ارتباط دارد بنابراین بهتر است به جای جستجوی یک غذای معجزه گر، درباره الگوی کلی زندگی و تغذیه فکر کنیم.

گردو در چنین الگویی می تواند یک ماده غذایی ارزشمند باشد؛ اما علم فعلی هنوز اجازه نمی دهد بگوییم خوردن گردو به تنهایی حافظه را تقویت می کند یا از اختلالات روانی جلوگیری می کند.

گردو ترکیبی از چربی های غیراشباع، آلفا لینولنیک اسید، پلی فنول ها، فیبر و مواد مغذی دیگر دارد که آن را به گزینه ای جالب برای پژوهش های مربوط به سلامت مغز تبدیل کرده است. برخی مطالعات انسانی ارتباط مصرف گردو با عملکرد شناختی را مطرح کرده اند، اما مرورهای نظام مند و متاآنالیزهای کارآزمایی ها هنوز شواهد کافی برای اثبات اثر قطعی گردو بر شناخت ارائه نکرده اند.

بنابراین اگر در پاییز گردو می خوریم، دلیل علمی آن این نیست که یک خوراکی جادویی برای حافظه در اختیار داریم؛ بلکه گردو یکی از مواد غذایی مغذی است که می تواند در کنار یک الگوی غذایی متعادل، بخشی از تغذیه مناسب برای سلامت عمومی و مغز باشد.