چرا لایک و تایید دیگران برای بعضی افراد افسرده مهمتر می شود؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، مغز به تایید اجتماعی حساس است لایک، نظر مثبت یا پاسخ دوستانه در شبکه اجتماعی از نظر فنی فقط چند پیکسل روی صفحه است، اما مغز آن را می تواند به عنوان نوعی پاداش اجتماعی پردازش کند. انسان مدت ها پیش از اختراع تلفن همراه برای پذیرفته شدن در گروه اهمیت قائل بوده است. تعلق داشتن، تایید شدن و داشتن روابط اجتماعی برای انسان ارزش زیستی و روانشناختی دارند. شبکه های اجتماعی اتفاق تازه ای ایجاد کرده اند: بخشی از این تایید اجتماعی اکنون قابل شمارش شده است. فرد می تواند ببیند ۱۰ نفر یا هزار نفر پست او را پسندیده اند. می تواند واکنش دیگران را با پست قبلی یا حتی با دوستانش مقایسه کند. برای پژوهشگران سلامت روان، سوال مهم این است که آیا افراد مبتلا به افسردگی این نشانه ها را به شکل متفاوتی پردازش می کنند.

وقتی لایک بیشتر از یک لایک است

مطالعات آزمایشگاهی نشان داده اند دریافت بازخورد مثبت در شبکه های اجتماعی می تواند بخش هایی از سیستم پاداش مغز را درگیر کند اما در افسردگی، پردازش پاداش همیشه به شکل معمول انجام نمی شود. یکی از نشانه های مهم افسردگی بی لذتی است؛ یعنی فرد از فعالیت هایی که قبلا برایش لذت بخش بوده اند، لذت کمتری دریافت می کند. در نگاه اول شاید انتظار داشته باشیم چنین فردی نسبت به لایک نیز بی تفاوت تر باشد. اما رابطه افسردگی با تایید اجتماعی به این سادگی نیست.

پژوهش ها نشان می دهند برخی افراد دارای نشانه های افسردگی ممکن است به بازخورد اجتماعی حساسیت بیشتری نشان دهند، به ویژه زمانی که احساس ارزشمندی آن ها به واکنش دیگران وابسته شده باشد. در نتیجه اهمیت لایک می تواند کمتر درباره خود شبکه اجتماعی و بیشتر درباره معنایی باشد که فرد به آن می دهد.

چرا نبودن لایک ممکن است دردناک تر باشد؟

فرض کنید دو نفر عکسی منتشر می کنند و واکنش کمتری از انتظار دریافت می کنند. نفر اول ممکن است به سادگی نتیجه بگیرد دوستانش پست را ندیده اند. نفر دوم ممکن است فکر کند دیگران او را دوست ندارند، جذاب نیست یا کسی به او اهمیت نمی دهد. اتفاق بیرونی یکی است، اما تفسیر آن متفاوت است.

در افسردگی، سوگیری های شناختی منفی می توانند باعث شوند اتفاقات مبهم بیشتر به شکل منفی تفسیر شوند. بنابراین نبود واکنش در فضای مجازی ممکن است برای بعضی افراد به مدرکی برای تایید باورهای منفی درباره خود تبدیل شود. در چنین شرایطی، مسئله تعداد واقعی لایک ها نیست؛ معنایی است که ذهن به آن عدد می دهد.

چرخه ای که می تواند فرد را دوباره به گوشی برگرداند

اگر بازخورد اجتماعی اهمیت زیادی پیدا کند، رفتار فرد نیز ممکن است تغییر کند. او پستی منتشر می کند، گوشی را کنار می گذارد اما چند دقیقه بعد دوباره آن را بررسی می کند. یک لایک جدید برای لحظه ای احساس خوبی ایجاد می کند و سپس فرد دوباره منتظر واکنش بعدی می ماند. این فرایند می تواند نوعی چرخه پاداش ایجاد کند. اما نتیجه همیشه مثبت نیست. اگر بازخورد مورد انتظار دریافت نشود، فرد ممکن است احساس طرد، مقایسه اجتماعی یا ناکافی بودن بیشتری داشته باشد و برای کاهش همان احساس دوباره وارد شبکه اجتماعی شود.

به این ترتیب ابزاری که قرار بود احساس ارتباط ایجاد کند، در بعضی شرایط می تواند به محیطی برای جست و جوی مکرر تایید تبدیل شود.

آیا شبکه های اجتماعی باعث افسردگی می شوند؟

پاسخ ساده ای وجود ندارد. مطالعات زیادی میان استفاده از شبکه های اجتماعی و برخی مشکلات سلامت روان ارتباط پیدا کرده اند، اما ارتباط به معنای علت و معلول نیست.

ممکن است استفاده خاصی از شبکه های اجتماعی حال روانی را بدتر کند. از طرف دیگر، فردی که از قبل افسرده یا تنهاست نیز ممکن است زمان بیشتری را در شبکه های اجتماعی بگذراند. نوع استفاده نیز اهمیت زیادی دارد. تماس با دوستان، دریافت حمایت اجتماعی یا ارتباط با خانواده با ساعت ها مقایسه خود با دیگران یک تجربه واحد نیست. به همین دلیل فقط پرسیدن اینکه فرد روزانه چند ساعت در شبکه اجتماعی است، اطلاعات کافی درباره اثر آن بر سلامت روان نمی دهد.

چه زمانی لایک به زنگ خطر تبدیل می شود؟

لذت بردن از تایید دیگران طبیعی است. تقریبا همه ما از اینکه نوشته یا عکس مان مورد توجه قرار بگیرد احساس خوبی پیدا می کنیم. مسئله زمانی متفاوت می شود که ارزش فرد در ذهن خودش به این بازخورد وابسته شود.

حذف پست به دلیل لایک کم، بررسی وسواس گونه واکنش ها، تغییر شدید خلق بعد از بازخورد منفی، مقایسه دائمی تعداد دنبال کنندگان و احساس بی ارزشی در صورت نادیده گرفته شدن می توانند نشان دهند رابطه فرد با تایید دیجیتال نیاز به توجه بیشتری دارد.

این رفتارها به تنهایی تشخیص افسردگی نیستند، اما اگر همراه با خلق پایین مداوم، بی لذتی، اختلال خواب، احساس ناامیدی یا افت عملکرد باشند، ارزیابی سلامت روان اهمیت بیشتری پیدا می کند.

سوال مهم تعداد لایک ها نیست

شبکه های اجتماعی نیاز انسان به دیده شدن را ایجاد نکرده اند؛ آن را اندازه گیری پذیر کرده اند. اکنون پذیرفته شدن می تواند عدد داشته باشد و همین عدد ممکن است بارها در طول روز تغییر کند.

پژوهش درباره افسردگی و بازخورد اجتماعی نشان می دهد برای فهم تاثیر شبکه های اجتماعی بر سلامت روان، نباید فقط زمان استفاده از گوشی را اندازه گرفت. گاهی سوال مهم تر این است: وقتی هیچ کس لایک نمی کند، فرد درباره خودش چه فکری می کند؟

پاسخ به همین سوال ممکن است بیشتر از تعداد ساعت هایی که صفحه نمایش روشن بوده، درباره رابطه میان شبکه های اجتماعی و افسردگی به ما اطلاعات بدهد.