جوان های مضطرب بیشتر سراغ هوش مصنوعی می روند؟ + نتایج یک پژوهش بزرگ

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  یافته ای که یک سوال مهم ایجاد می کند؛ آیا هوش مصنوعی اضطراب را بیشتر می کند یا جوانان مضطرب بیشتر به هوش مصنوعی پناه می برند؟ وقتی اولین سوال پزشکی از یک چت بات پرسیده می شود. مراجعه به اینترنت برای پیدا کردن توضیحی درباره نشانه های بیماری اتفاق تازه ای نیست، اما هوش مصنوعی مولد شکل این جست و جو را تغییر داده است. کاربر دیگر فقط چند کلمه را جست و جو نمی کند و میان ده ها صفحه اینترنتی نمی گردد. او می تواند نشانه هایش را برای یک چت بات توضیح دهد، پاسخ بگیرد، سوال بعدی را مطرح کند و این گفت و گو را بارها ادامه دهد.

پژوهش تازه ای به سرپرستی یوسن ژای، پژوهشگر دانشگاه فلوریدا، این رفتار را در نزدیک به ۱۰۰ هزار جوان بررسی کرده است. بر اساس نتایج گزارش شده، احتمال مثبت شدن غربالگری اضطراب بالینی در افرادی که از هوش مصنوعی مولد برای سوال های سلامت استفاده می کردند، ۵۲ درصد بیشتر بود. برای افسردگی نیز این احتمال ۴۶ درصد بیشتر گزارش شد. 

اعداد خام نیز تفاوت قابل توجهی را نشان می دهند. حدود ۵۲ درصد از افرادی که برای موضوعات سلامت سراغ هوش مصنوعی رفته بودند، در غربالگری اضطراب نتیجه مثبت داشتند؛ این میزان در گروهی که چنین استفاده ای نداشتند حدود ۴۳ درصد بود. درباره افسردگی نیز نسبت ها حدود ۴۷ درصد در برابر ۳۸ درصد گزارش شده است. این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، جنس زیستی، وضعیت اقتصادی اجتماعی و نژاد و قومیت همچنان مشاهده شد. 

اما آیا هوش مصنوعی باعث اضطراب و افسردگی می شود؟

اینجا مهمترین نکته علمی پژوهش قرار دارد. این مطالعه رابطه علت و معلولی را ثابت نمی کند. بنابراین نمی توان از نتایج آن نتیجه گرفت که استفاده از هوش مصنوعی برای دریافت اطلاعات سلامت، جوانان را مضطرب یا افسرده می کند. جهت رابطه حتی ممکن است برعکس باشد. فردی که از قبل اضطراب دارد، نسبت به تغییرات بدن خود حساس تر است و ممکن است برای پیدا کردن توضیح یا اطمینان خاطر بیشتر سوال بپرسد. فردی که نشانه های افسردگی دارد نیز شاید گفت و گو با یک سیستم همیشه در دسترس را آسان تر از مراجعه فوری به یک متخصص یا صحبت با اطرافیان بداند.

داده های این مطالعه نیز مربوط به سال های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ است؛ یعنی دوره ای نسبتا ابتدایی از گسترش عمومی هوش مصنوعی مولد. پژوهشگران به همین دلیل این یافته ها را تصویری اولیه از رابطه میان رفتار استفاده از هوش مصنوعی و سلامت روان جوانان می دانند، نه پاسخ نهایی به آن. 

چرخه ای که می تواند از یک سوال ساده شروع شود

با این حال پژوهش یک مسئله روان شناختی مهم را مطرح می کند: اطمینان خواهی مکرر. تصور کنید فردی متوجه تپش قلب خود می شود و از هوش مصنوعی می پرسد علت آن چیست. پاسخ ممکن است چند احتمال را مطرح کند. فرد درباره یکی از آن احتمال ها سوال دیگری می پرسد، پاسخ تازه اطلاعات بیشتری در اختیار او قرار می دهد و همین اطلاعات سوال های بعدی را ایجاد می کنند. در بعضی افراد این چرخه می تواند بارها تکرار شود؛ نشانه، نگرانی، پرسیدن، دریافت اطمینان موقت و سپس شکل گرفتن یک تردید تازه.

ژای توضیح داده است که چنین الگویی ممکن است در برخی کاربران نشخوار فکری، اضطراب سلامت یا پریشانی را تقویت کند، هرچند برای اثبات این مسیر به پژوهش های بیشتری نیاز است. 

این موضوع از نظر روانشناسی اهمیت ویژه ای دارد. اطمینان گرفتن معمولا اضطراب را برای مدتی کاهش می دهد، اما اگر فرد برای تحمل هر تردیدی مجبور باشد دوباره پاسخ بگیرد، خود رفتار اطمینان خواهی می تواند به بخشی از چرخه اضطراب تبدیل شود.

چرا پاسخ چت بات می تواند متفاوت از جست و جوی گوگل باشد؟

یکی از تفاوت های مهم هوش مصنوعی مولد با موتورهای جست و جوی سنتی، شکل ارتباط آن است. موتور جست و جو معمولا مجموعه ای از منابع را مقابل کاربر قرار می دهد، اما چت بات پاسخ را ترکیب می کند و آن را مستقیم و به زبان گفت و گویی تحویل می دهد.

همین ویژگی تجربه کاربر را ساده تر می کند، اما یک خطر نیز دارد. پاسخ تولید شده ممکن است با لحنی روان و مطمئن ارائه شود، حتی زمانی که بخشی از اطلاعات ناقص یا اشتباه است. پژوهشگران به ویژه درباره دشواری تشخیص یک اطلاعات نادرست که میان چند گزاره درست و منطقی قرار گرفته باشد هشدار داده اند. 

موضوع زمانی مهم تر می شود که پای سلامت روان در میان باشد. داده های دیگری که همین هفته منتشر شده اند نشان می دهند استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در میان جوانان دیگر رفتاری حاشیه ای نیست. در یک گزارش درباره افراد ۱۸ تا ۲۸ ساله، حدود ۳۱ درصد گفته اند از پلتفرم های مبتنی بر هوش مصنوعی برای بررسی نشانه ها یا پیدا کردن راه های مقابله استفاده کرده اند و بخشی از این کاربران برای همراهی، اطمینان خاطر یا حمایت عاطفی نیز به این ابزارها مراجعه کرده اند. 

مسئله هوش مصنوعی نیست؛ نحوه استفاده از آن است

نتیجه پژوهش این نیست که جوانان نباید درباره سلامت از هوش مصنوعی سوال کنند. حتی پژوهشگر اصلی مطالعه تاکید کرده است که خود فناوری لزوما مسئله اصلی نیست و هوش مصنوعی می تواند برای بعضی افراد اولین قدم در مسیر کمک گرفتن باشد. سوال مهم این است که کاربر چگونه از آن استفاده می کند. 

اگر فرد پس از یک گفت و گو اطلاعات منظم تری پیدا کند و برای قدم بعدی مانند مراجعه به پزشک یا روان شناس آماده شود، استفاده از هوش مصنوعی یک شکل دارد. اما اگر هر پاسخ او را به پرسیدن همان نگرانی با عبارت های متفاوت، بررسی دوباره نشانه ها و گرفتن اطمینان بیشتر سوق دهد، ماجرا متفاوت می شود.

برای متخصصان سلامت روان نیز یک تغییر مهم در حال رخ دادن است. پرسیدن از مراجع درباره خواب، روابط، مصرف دارو یا شبکه های اجتماعی سال هاست بخشی از ارزیابی بالینی است؛ اکنون ممکن است سوال دیگری نیز اهمیت پیدا کند: وقتی درباره سلامت یا حال روانی خود نگران می شوی، از هوش مصنوعی چه می پرسی و بعد از گرفتن پاسخ چه احساسی داری؟ پژوهش تازه پاسخ نهایی درباره تاثیر هوش مصنوعی بر سلامت روان جوانان نمی دهد، اما نشانه مهمی را آشکار می کند. گاهی تاریخچه گفت و گوهای یک فرد با چت بات فقط نشان نمی دهد او دنبال چه اطلاعاتی بوده است؛ ممکن است سرنخی از چیزهایی باشد که بیش از همه درباره آن ها نگران است.