سلبریتی‌ها چرا این‌قدر ذهنمان را می‌گیرند؟ ۷ نشانه که پای خودمان در میان است

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، روانشناسان می گویند پاسخ فقط علاقه ساده به شهرت نیست. پشت این کنجکاوی، سازوکارهای عمیق روانی وجود دارد؛ از نیاز مغز به شناخت دیگران گرفته تا مقایسه اجتماعی و حتی شکل گیری نوعی رابطه عاطفی یکطرفه. مغز انسان عاشق دانستن درباره دیگران است. انسان موجودی اجتماعی است. در طول تاریخ، شناخت رفتار دیگران برای بقا اهمیت داشته است. اینکه چه کسی قابل اعتماد است، چه کسی موفق تر است، چه کسی قدرت بیشتری دارد و چه کسی ممکن است تهدید ایجاد کند، اطلاعات ارزشمندی برای انسان اولیه محسوب می شد. به همین دلیل مغز انسان به طور طبیعی به داستان زندگی دیگران توجه می کند اما در دنیای امروز، این کنجکاوی اجتماعی به سمت افراد مشهور هدایت شده است. سلبریتی ها تبدیل به شخصیت هایی شده اند که زندگی آنها برای میلیون ها نفر قابل مشاهده است.ما درباره آنها اطلاعاتی داریم، آنها را می بینیم، صدایشان را می شنویم و داستان زندگی شان را دنبال می کنیم؛ حتی اگر هیچ ارتباط واقعی با آنها نداشته باشیم.

پاراسوشال ریلیشنشیپ؛ رابطه ای که فقط یک طرف آن حضور دارد

یکی از مفاهیم مهم در روانشناسی رسانه، رابطه پاراسوشال یا Parasocial Relationship است.  این اصطلاح نخستین بار در دهه ۱۹۵۰ توسط دونالد هورتون و ریچارد وول مطرح شد. آنها توضیح دادند کهمخاطبان گاهی با شخصیت های رسانه ای احساس نزدیکی پیدا می کنند؛ انگار آن فرد را می شناسند، با او احساس همدلی دارند و حتی درباره تصمیم های زندگی او نظر شخصی پیدا می کنند. اما تفاوت مهم اینجاست: این رابطه معمولاً یکطرفه است. ما درباره زندگی یک فرد مشهور اطلاعات زیادی داریم، اما او چیزی درباره زندگی ما نمی داند. با این حال، مغز انسان همیشه مرز روشنی بین آشنایی واقعی و آشنایی رسانه ای ایجاد نمی کند. وقتی بارها چهره ای را می بینیم، صدایش را می شنویم و داستان زندگی اش را دنبال می کنیم، احساس آشنایی شکل می گیرد.

چرا احساس می کنیم سلبریتی ها را می شناسیم؟

روانشناسان معتقدند تکرار، یکی از عوامل اصلی ایجاد احساس نزدیکی است. وقتی یک چهره را بارها می بینیم، مغز او را به عنوان فردی آشنا ثبت می کند. این همان اثری است که در روابط روزمره هم وجود دارد؛ انسان ها معمولاً نسبت به افراد آشنا احساس راحتی بیشتری دارند. شبکه های اجتماعی این پدیده را شدیدتر کرده اند زیرا امروز سلبریتی ها فقط روی صحنه یا صفحه تلویزیون نیستند؛ آنها صبحانه، سفر، ناراحتی، شادی و لحظات خصوصی خود را هم به اشتراک می گذارند. این تصور ایجاد می شود که ما وارد زندگی شخصی آنها شده ایم.

آیا واقعاً به زندگی آنها علاقه داریم یا دنبال شناخت خودمان هستیم؟

یکی از دلایل مهم دنبال کردن افراد مشهور، مقایسه اجتماعی است. لئون فستینگر، روانشناس آمریکایی، نظریه مقایسه اجتماعی را مطرح کرد و توضیح داد که انسان ها برای ارزیابی خودشان، به طور طبیعی خود را با دیگران مقایسه می کنند. گاهی این مقایسه رو به بالا است؛ یعنی خودمان را با فردی که موفق تر، ثروتمندتر یا مشهورتر است مقایسه می کنیم. این مقایسه می تواند دو اثر متفاوت داشته باشد. گاهی الهام بخش است: او توانسته، پس من هم می توانم تلاش کنم اما گاهی باعث احساس ناکافی بودن می شود: چرا زندگی من شبیه او نیست؟ چرا من به آن موفقیت نرسیده ام؟

شبکه های اجتماعی؛ کارخانه مقایسه زندگی ها

یکی از تفاوت های بزرگ دنیای امروز این است که ما فقط موفقیت افراد مشهور را می بینیم، نه تمام واقعیت زندگی آنها را. تصاویر معمولاً انتخاب شده اند. لحظه های زیبا ثبت می شوند. موفقیت ها نمایش داده می شوند اما شکست ها، ترس ها و مشکلات پنهان باقی می مانند.

دکتر جین توینج، روانشناس و پژوهشگر حوزه نسل دیجیتال، درباره تأثیر شبکه های اجتماعی بر سلامت روان توضیح می دهد که مواجهه مداوم با تصاویر انتخاب شده از زندگی دیگران می تواند احساس مقایسه و نارضایتی را افزایش دهد. ذهن انسان گاهی زندگی پشت صحنه دیگران را با زندگی واقعی خودش مقایسه می کند.

چرا خبر جدایی یا شکست افراد مشهور جذاب است؟

بخش دیگری از کنجکاوی درباره افراد مشهور، مربوط به داستان است. مغز انسان عاشق روایت است. موفقیت، شکست، عشق، خیانت، تغییر و بازگشت، عناصر یک داستان جذاب هستند. وقتی زندگی یک فرد مشهور را دنبال می کنیم، گاهی شبیه دنبال کردن یک سریال عمل می کنیم اما تفاوت این است که شخصیت این داستان واقعی است. به همین دلیل خبرهای مربوط به روابط عاطفی، بحران ها یا تغییرات زندگی افراد مشهور، توجه زیادی جلب می کند. ما فقط درباره آنها کنجکاو نیستیم؛ ما در حال دنبال کردن یک داستان انسانی هستیم.

چرا بعضی افراد بیشتر درگیر زندگی سلبریتی ها می شوند؟

پژوهش ها نشان داده اند شدت رابطه پاراسوشال در افراد مختلف متفاوت است. برای برخی، دنبال کردن یک چهره مشهور فقط سرگرمی است اما برای بعضی دیگر، این رابطه می تواند جای بخشی از ارتباطات اجتماعی را پر کند. اگر فرد احساس تنهایی، انزوا یا کمبود ارتباط عاطفی داشته باشد، ممکن است ارتباط ذهنی با یک چهره مشهور برای او اهمیت بیشتری پیدا کند. این به معنای مشکل داشتن علاقه به سلبریتی ها نیست. مسئله زمانی ایجاد می شود که رابطه خیالی جای روابط واقعی را بگیرد.

تلنگر روانشناسی 

دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه، درباره علاقه انسان ها به زندگی افراد مشهور می گوید: کنجکاوی درباره دیگران بخشی طبیعی از روان انسان است، زیرا مغز ما برای شناخت محیط اجتماعی ساخته شده است. اما زمانی که زندگی دیگران به معیار ارزشمندی خودمان تبدیل شود، این کنجکاوی می تواند به فشار روانی تبدیل شود.

او توضیح می دهد بسیاری از افراد هنگام نگاه کردن به زندگی چهره های مشهور، در واقع فقط آنها را تماشا نمی کنند؛ بلکه در حال ارزیابی زندگی خودشان هستند.

به گفته دکتر سامانی، سؤال مهم این نیست که چرا زندگی دیگران برای ما جذاب است؛ سؤال مهمتر این است که بعد از دیدن زندگی دیگران چه احساسی درباره خودمان پیدا می کنیم. اگر این مقایسه باعث انگیزه، یادگیری و رشد شود، می تواند مفید باشد. اما اگر باعث احساس کمبود، حسادت یا بی ارزش شدن خود شود، نیازمند توجه روانشناختی است.

آیا دنبال کردن سلبریتی ها همیشه منفی است؟

افراد مشهور می توانند الهام بخش باشند. می توانند الگوی تلاش، خلاقیت یا عبور از مشکلات باشند. مشکل از جایی آغاز می شود که تصویر رسانه ای یک فرد را با تمام واقعیت زندگی او اشتباه بگیریم. هیچ انسانی فقط موفقیت، زیبایی، ثروت یا شهرت نیست. پشت هر تصویر کامل، یک انسان با ترس ها، ضعف ها و مشکلات خودش وجود دارد. مغز انسان درباره زندگی دیگران کنجکاو است، زیرا شناخت دیگران بخشی از طبیعت اجتماعی ماست اما در عصر شبکه های اجتماعی، این کنجکاوی گاهی تبدیل به مقایسه دائمی می شود. ما ممکن است ساعت ها زندگی کسانی را دنبال کنیم که نمی شناسیم، در حالی که فراموش کنیم مهم ترین داستانی که باید بشناسیم، داستان زندگی خودمان است.

سؤال اصلی این نیست که آنها چگونه زندگی می کنند.سؤال مهمتر این است: ما چرا زندگی خودمان را با زندگی آنها مقایسه می کنیم؟

منابع علمی: