چرا بدنسازی برای خیلی ها فقط ورزش نیست؟ / وقتی ساختن عضله به ساختن هویت تبدیل می شود / تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، بدنسازی از معدود فعالیت هایی است که نتیجه تلاش در آن به شکل قابل مشاهده در بدن ظاهر می شود. فرد وزنه ای را که پیش تر نمی توانست بلند کند، به تدریج جابجا می کند؛ تعداد تکرارها افزایش پیدا می کند و تغییرات جسمانی در آینه دیده می شوند. همین بازخورد ملموس می تواند احساس توانمندی و پیشرفت را تقویت کند.

اما رابطه انسان با بدن همیشه ساده نیست. ممکن است فرد برای سلامت و قدرت بیشتر تمرین کند، اما در موقعیتی دیگر احساس کند هرگز به اندازه کافی عضلانی، متناسب یا قابل قبول نیست. برای فهم این تفاوت، باید به کیفیت انگیزه ورزشی توجه کرد.

نظریه خود تعیین گری: آیا برای خودمان ورزش می کنیم یا برای تایید دیگران؟

ادوارد دسی و ریچارد رایان در نظریه خودتعیین گری توضیح می دهند کیفیت انگیزه افراد در تداوم رفتار و سلامت روانی آنها اهمیت دارد. این نظریه سه نیاز روانشناختی بنیادین را مطرح می کند: خودمختاری، شایستگی و ارتباط.

خودمختاری یعنی فرد احساس کند انتخاب ورزش از خواست و ارزش های شخصی او سرچشمه می گیرد. شایستگی به تجربه پیشرفت و توانایی در انجام فعالیت مربوط است. ارتباط نیز به احساس تعلق و پیوند با دیگران اشاره دارد.

بر اساس این نظریه، کسی که برای سلامت، لذت حرکت، افزایش توان جسمی یا تجربه پیشرفت تمرین می کند، ممکن است انگیزه ای درونی تر و پایدارتر داشته باشد. در مقابل، اگر ورزش عمدتا برای فرار از تحقیر، جلب تایید دیگران یا رسیدن به تصویری تحمیلی از بدن انجام شود، احتمال دارد فشار روانی بیشتری همراه آن باشد.

ظاهر بدن چه زمانی به معیار ارزشمندی تبدیل می شود؟

اینس پاناو و الیانا کاراسا روانشناسی ورزش ارتباط انگیزه های ورزشی با تصویر بدنی و رفتارهای غذایی را بررسی کردند. نتایج  نشان داد انگیزه های خودمختار، مانند ورزش برای لذت، سلامت و بهزیستی، با تصویر بدنی مثبت تر و رفتارهای غذایی سالم تر ارتباط دارند. در مقابل، انگیزه های کنترل شده و ظاهر محور با پیامدهای نامطلوب تری در این حوزه همراه بودند.

این یافته به معنای آن نیست که علاقه به زیبایی اندام ناسالم است. بسیاری از افراد با هدف تغییر ظاهر ورزش می کنند و از این کار لذت می برند. مسئله زمانی جدی می شود که رضایت از خود به رسیدن به یک شکل خاص از بدن وابسته شود و فرد با وجود پیشرفت مداوم، همچنان خود را ناکافی ببیند.

بدنسازی و هویت: وقتی یک جلسه تمرین از دست می رود، چه اتفاقی می افتد؟

برای بعضی افراد، باشگاه به بخشی از هویت روزانه تبدیل می شود. نظم تمرین، برنامه غذایی و ثبت پیشرفت می تواند ساختار و احساس کنترل ایجاد کند. این موضوع به خودی خود آسیب زا نیست و حتی ممکن است برای برخی افراد منبع مهمی از معنا و رضایت باشد.

اما پژوهش کیفی درباره تجربه زیسته افراد مبتلا به بدشکلی عضلانی نشان داده است در برخی موارد، از دست رفتن یک جلسه تمرین می تواند به آشفتگی روانی شدید منجر شود. در این وضعیت، ورزش دیگر فقط انتخابی برای سلامت نیست و ممکن است به ضرورتی تبدیل شود که فرد احساس می کند نمی تواند از آن فاصله بگیرد.

روانشناسی ورزش  بدنسازی رقابتی هشدار داد باید میان انضباط ورزشی و رفتار آسیب زا تفاوت گذاشت. تمرین سخت و رژیم منظم در ورزش رقابتی لزوما نشانه اختلال نیست نگرانی زمانی مطرح می شود رفتارها به رنج قابل توجه، اختلال در روابط و کارکرد روزانه یا پیامدهای نامطلوب جسمی منجر شوند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

بدنسازی می تواند نمونه ای از پیوند بدن، هویت و انگیزه باشد. نگاه روانشناختی به این موضوع کمک می کند بدون برچسب زدن به ورزشکاران، تفاوت میان تلاش سالم برای پیشرفت و وابستگی فرساینده به ظاهر را بشناسیم.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

مراکز ورزشی و مربیان می توانند در کنار آموزش تمرین و تغذیه، درباره تصویر بدنی سالم، استراحت، پیشگیری از آسیب و خطر مصرف خودسرانه داروهای افزایش عملکرد نیز اطلاع رسانی کنند. فرهنگ ورزشی نباید فقط بر تغییر ظاهر و مقایسه بدن ها متمرکز باشد.

راهکار برای خانواده ها

بجای قضاوت درباره ظاهر یا تعداد ساعت های تمرین، درباره انگیزه فرد و تاثیری که ورزش بر زندگی او گذاشته است گفت وگو کنید. آیا ورزش باعث افزایش انرژی، ارتباط اجتماعی و احساس توانمندی شده یا به منبع اضطراب، محدودیت و تعارض تبدیل شده است؟ پاسخ به این پرسش ها از ظاهر برنامه تمرینی مهمتر است.

تلنگر روانشناختی

بدنی که می سازیم می تواند نشانه مراقبت از خود باشد اما اگر برای دوست داشتن خودمان مجبور باشیم هر روز آن را تغییر دهیم، شاید مسئله فقط عضله سازی نباشد.