دبیر سرویس اجتماعی خبرگزاری رکنا
رکنا، در میان آمار تلفات انسانی و خسارتهای زیرساختی، قربانیان خاموش دیگری نیز در جنگ ۴۰ روزه میان نهم اسفند ۱۴۰۴ تا نوزدهم فروردین ۱۴۰۵ وجود دارند؛ زیستگاههایی که سالها برای حفاظت از آنها برنامهریزی شده بود. بر اساس اعلام مدیرکل دفتر زیستگاههای سازمان حفاظت محیطزیست، دستکم ۲۱ منطقه از مناطق چهارگانه محیطزیستی در ۹ استان ایران در اثر حملات نظامی آسیب دیدهاند؛ رخدادی که نهتنها تعادل شکننده اکوسیستمها را تهدید میکند، بلکه پرسشی جدی را پیش روی نهادهای بینالمللی محیط زیست قرار میدهد: در جهانی که سالانه دهها اجلاس برای حفاظت از طبیعت برگزار میشود، چرا هنگام تخریب زیستگاهها در جنگها، واکنشها تا این اندازه کمرنگ و دیرهنگام است؟
رکنا، «روز معمار» امسال برای تهران نه روز ستایش بناها، بلکه روز تماشای شهری است که کالبدش ترک برداشته است؛ پایتختی که در پی جنگ چهلروزه با ۴۴ هزار و ۷۵۰ خانه آسیبدیده، بیشتر شبیه نقشهای پارهپاره روی میز یک معمار به نظر میرسد. در میان پوستههای ایستاده اما زخمی، حفرههای خالی و دیوارهایی که حافظه محلهها را با خود فرو ریختهاند، شهر آرامآرام وارد مرحلهای تازه از معماری میشود؛ معماریای که اینبار نه در دفترهای طراحی، بلکه میان آجرهای ترکخورده، گلدانهای روی پنجرههای نیمهریخته و چراغ مغازههایی شکل میگیرد که هنوز در دل خرابهها روشن میمانند.
رکنا، با وجود بارشهای امیدوارکننده زمستان و بهار، آخرین دادههای رسمی نشان میدهد مخازن سدهای کشور هنوز نتوانستهاند از سایه خشکسالی یک دهه اخیر خارج شوند؛ ورودیها بالا رفته، اما سدهای کلیدی تهران، البرز، قم و مرکزی در آستانه تابستان تنها با نیمهای از ظرفیت خود نفس میکشند.
رکنا، کیفیت کمسابقه هوای تهران در هفتههای آغازین سال ۱۴۰۵ نه نتیجه برنامهریزی مدیریتی، بلکه پیامد مستقیم فروکش همزمان تردد شهری و کاهش فعالیت صنایع و پالایشگاهها در شرایط اضطراری بود. شهری که برای مدتی از بار جمعیت، مصرف انرژی و تولید صنعتی تهی شد، بهطور موقت توانست از چرخه همیشگی آلودگی فاصله بگیرد؛ وضعیتی که با بازگشت کامل فعالیتها دوباره به حالت معمول بازخواهد گشت.
رکنا، در روزهایی که خبر حمله و خبر گرانی همزمان به گوش میرسد، کارگران بیش از همه زیر فشار زندگی خم شدهاند؛ مزد فروردین هنوز کامل پرداخت نشده، حق مسکن در راهروهای دولت معطل است و عنوان «شرکت آسیبدیده از جنگ» در مواردی به بهانهای برای دور زدن قانون کار تبدیل شده؛ سفره کارگر، پیش از هر میدان دیگری، خط مقدم این جنگ است.نکته مهم دیگر و قابل توجه طرح مطالبهگری جدی از ILO است که امروز یک ضرورت است.
رکنا، در حالی که تهران هنوز از تبعات جنگ ۴۰ روزه ویرانگر میان اسفند ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵ خارج نشده و اقتصاد شهری با موج بیکاری، تعطیلی کسبوکارها و کاهش توان معیشتی شهروندان دستوپنجه نرم میکند، شهرداری تهران از افزایش ۲۵ درصدی کرایههای حملونقل عمومی از ۱۵ اردیبهشت خبر داده است؛ تصمیمی که در شرایط آتشبس شکننده و رکود پساجنگی، پرسشهای جدی درباره زمانبندی و اولویتهای مدیریت شهری پایتخت ایجاد کرده است.
رکنا، افزایش نسبی بارندگی در سال آبی جاری نتوانسته سایه خشکسالیهای انباشته را از سر منابع آبی کشور بردارد؛ تازهترین آمارها نشان میدهد ۱۱ استان با جمعیتی بیش از ۳۵ میلیون نفر همچنان در وضعیت زیرنرمال بارشی قرار دارند و تهران و قم در صدر کمبارشترین مناطق ایستادهاند؛ وضعیتی که همزمان با کسری مخازن سدها و تداوم افت منابع زیرزمینی، شکنندگی امنیت آبی کشور را عیانتر کرده است.
رکنا، در حالی که ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، مقابل دوربینها از «حق عمومی دسترسی برابر به اینترنت» سخن میگوید و وجود «اینترنت طبقاتی و لیست سفید» را بیاساس میخواند، شبکه ملی ارتباطات تصویری کاملاً متضاد ارائه میدهد؛حدود ۱۳۲۰ ساعت قطعی اینترنت بینالملل برای ۹۹ درصد کاربران، بازار سیاه «اینترنت پرو» شکل گرفته و میلیونها کاربر و هزاران کسبوکار در این شکاف عمیق دسترسی، با بحران بقا روبهرو شدهاند. تضادی که وزیر بهجای پاسخگویی درباره آن و تلاش برای رفع آن، در نقش یک منتقد ظاهر میشود.
رکنا، در نخستین هفتههای جنگ پس از نهم اسفند ۱۴۰۴، وقتی موج حملات به ایران دیوارهای شهرها را لرزاند، حدود ۴۰ مرکز درمانی درگیر آسیب شدند و ۹ مرکز نیمهشب به اجبار جابهجا شد؛ هجرتی خاموش در دل تاریکی که نه فقط بیماران، که حریم مصونیت پزشکی در حقوق بینالملل بشردوستانه را نیز از جا کند. این کوچ اضطراری، پرده تازهای از جنگی را آشکار کرد که خط قرمزِ بیمارستانها را نشانه گرفته است.
رکنا، در حالی که گسترش اخیر پهنه آبی دریاچه ارومیه موجی از خوشبینی در فضای رسانهای ایجاد کرده، علیرضا شریعت، دبیرکل فدراسیون صنعت آب کشور، نسبت به برداشتهای شتابزده از این وضعیت هشدار میدهد. او با تأکید بر اینکه آنچه امروز در دریاچه دیده میشود بیش از آنکه نشانه احیای پایدار باشد «فرصتی کوتاه و شکننده» است، میگوید سرنوشت واقعی دریاچه در ماههای گرم پیش رو و در نحوه مدیریت منابع آب، پاکسازی مسیرهای رودخانهای و تأمین حقابه زیستمحیطی تعیین خواهد شد؛ آزمونی که به باور او میتواند میان احیای واقعی یا بازگشت دوباره به چرخه خشکی یکی را رقم بزند.