فیلم/ تالاب انزلی خشک شد

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، بوی نم و آب در هوای صبحگاهی بندرانزلی هنوز جاری است، اما آن پهنه آبی که سال ها نبض زندگی در غرب گیلان بود، آرام آرام عقب نشسته است. تالاب انزلی، یکی از مهم ترین تالاب های ثبت شده در کنوانسیون رامسر، این روزها بیشتر به دشتی از نیزارهای خشک و آب های کم عمق شباهت دارد تا زیستگاهی پرجنب و جوش برای پرندگان مهاجر و ماهیان بومی.

این تالاب با وسعتی که زمانی به بیش از بیست هزار هکتار می رسید، دهه ها نقش یک فیلتر طبیعی را برای رودخانه های منتهی به دریای خزر بازی می کرد. آب رودخانه ها پس از عبور از دل تالاب، پالایش می شد و زندگی در شبکه ای پیچیده از گیاهان آبزی، پرندگان، خزندگان و آبزیان جریان داشت. امروز اما بخش هایی از این پهنه آبی چنان کم عمق شده که قایق های محلی نیز به سختی در آن حرکت می کنند.

بررسی های علمی نشان می دهد چند عامل همزمان، تالاب انزلی را به مرز بحران رسانده است. ورود حجم عظیم رسوبات از حوضه های بالادست، یکی از مهم ترین دلایل کاهش عمق تالاب است. جنگل زدایی در ارتفاعات و تغییر کاربری زمین در حوضه آبریز باعث شده خاک بیشتری با هر بارندگی وارد رودخانه ها شود و در نهایت در بستر تالاب ته نشین شود.

در کنار رسوب گذاری، ورود فاضلاب شهری و پساب های کشاورزی کیفیت آب را به شدت کاهش داده است. افزایش مواد مغذی در آب، رشد بی رویه گیاهان مهاجمی مانند آزولا را تقویت کرده است. این گیاه شناور سطح آب را می پوشاند، نور و اکسیژن را کاهش می دهد و تعادل زیستی تالاب را بر هم می زند.

کاهش جریان آب ورودی نیز فشار دیگری بر این اکوسیستم وارد کرده است. تغییر الگوی بارش، برداشت گسترده آب در مسیر رودخانه ها و توسعه انسانی در حوضه آبریز باعث شده حجم آبی که به تالاب می رسد کمتر از گذشته باشد. نتیجه این روند، کاهش تراز آب و تبدیل تدریجی بخش هایی از تالاب به زمین های نیمه خشک است.

تالاب انزلی فقط یک زیستگاه طبیعی نیست. این پهنه آبی بخشی از هویت اجتماعی و اقتصادی منطقه به شمار می رود. نسل های زیادی از صیادان، قایقرانان و ساکنان محلی زندگی خود را با ریتم این تالاب تنظیم کرده اند. کاهش آب و افت کیفیت زیستگاه، معیشت این جوامع را نیز تحت تاثیر قرار داده است.

کارشناسان محیط زیست تاکید می کنند که احیای تالاب ها هنوز ممکن است، اما زمان عامل تعیین کننده است. مدیریت رسوبات، کنترل فاضلاب ها، احیای پوشش گیاهی حوضه آبریز و بازگرداندن جریان طبیعی آب از مهم ترین اقداماتی است که می تواند روند تخریب را کند کند.

تالاب انزلی زمانی یکی از زنده ترین اکوسیستم های آبی شمال ایران بود. سرنوشت امروز آن، تصویری روشن از فشارهایی است که بر منابع آبی کشور وارد شده است؛ جایی که طبیعت هنوز نفس می کشد، اما نشانه های خستگی در هر گوشه آن دیده می شود.