دبیر سرویس اجتماعی خبرگزاری رکنا
رکنا، در حالی که معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر نبود موردی از هانتاویروس در کشور، تلاش کرده فضای نگرانی را کنترل کند، رئیس مرکز تحقیقات ویروسشناسی کشور هشدار میدهد که «ورود این ویروس به ایران چندان دور نیست». تناقض آشکار میان روایت رسمی و هشدارهای علمی، بار دیگر خاطره روزهای ابتدایی کرونا را زنده کرده؛ روزهایی که انکار، زودتر از ویروس وارد عمل شد.
رکنا، افزایش قیمتها در ایران دیگر به یک خبر مقطعی تبدیل نشده و به تجربه روزمره میلیونها شهروند بدل شده است. در حالی که ساختار تنظیم بازار میان نهادهای متعددی از جمله وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حمایت مصرفکنندگان، سازمان تعزیرات حکومتی، اتاق اصناف و ستاد تنظیم بازار تقسیم شده، واقعیت بازار نشان میدهد هماهنگی میان این دستگاهها آنگونه که باید عمل نکرده است. نتیجه این چندپارگی در مدیریت، بازاری است که قیمتها در آن با سرعتی بیشتر از توان خرید مردم حرکت میکند.
رکنا، در سالهای اخیر هر بحران زیرساختی در زندگی شهری با یک الگوی آشنا همراه بوده است؛ انتقال تدریجی مسئله از سطح عمومی به درون خانهها. از پمپهای آب در روزهای کمآبی تا موتور برقها در خاموشیها و اکنون بازار پررونق دسترسیهای گرانقیمت اینترنتی، شهروندان بیش از آنکه منتظر ایجاد عدالت و مدیریت بمانند، تلاش کردهاند با راهحلهای فردی از فشار بحران فاصله بگیرند. اما تجربه محدود شدن دسترسی به اینترنت بینالملل نشان میدهد که این الگوی «خرید راهحل» همیشه کارآمد نیست و برخی بحرانها، برخلاف گذشته، از مرز خانهها عبور میکنند و جامعه را ناگزیر به بازاندیشی در شیوه مواجهه با مسئلههای عمومی میکنند.
رکنا، جهان در حالی با هشدار تازه سازمان جهانی بهداشت درباره وضعیت قرمز یک کشتی مسافرتی روبهرو شده که سایه مرگبار هانتاویروس، با نرخ مرگومیری که در برخی گونهها به ۶۰ درصد میرسد، بیش از هر زمان دیگری سنگینی میکند. این ویروس که مخزن اصلی آن جوندگان هستند، حالا با تغییر الگوی انتقال و احتمال سرایت انسان به انسان در گونههای جدید، مرزهای جغرافیایی را یکی پس از دیگری درمینوردد. پروفسور علیرضا ناجی در واکاوی این اپیدمی، ضمن تشریح تفاوتهای بنیادین میان ویروسهای جهان قدیم و جدید، بر این نکته کلیدی پای میفشارد که در دنیای بههمپیوسته امروز، هیچ کشوری از ترکشهای یک اپیدمی در امان نخواهد بود و ایران نیز باید خود را برای مواجهه با این میهمان ناخوانده آماده کند.
رکنا، در حالی که قیمت دارو رو به افزایش است، رئیس مرکز اطلاعرسانی وزارت بهداشت از سیاستی سخن گفته که بر اساس آن «ترجیح داده شده دارو گران باشد تا اصلاً در بازار نباشد». اما در شرایطی که بسیاری از بیماران با کاهش توان مالی برای تأمین هزینههای درمان روبهرو هستند، این پرسش جدی مطرح میشود که اگر بیمار توان خرید داروی گران را نداشته باشد، آیا وجود آن در قفسه داروخانه تفاوتی با نبودنش خواهد داشت؟
رکنا، تنها یک روز فاصله میان دو خبر کافی بود تا تصویر متناقضی از وضعیت علم در ایران شکل بگیرد؛ از یک سو رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام از ثبت بالاترین نرخ رشد استناد علمی ایران در میان ۲۰ کشور برتر جهان خبر میدهد و از سوی دیگر، معاون وزارت بهداشت اعلام میکند که به دلیل قطعی اینترنت در سال گذشته، دستکم ۴۸۰۰ مقاله ایرانی فرصت ثبت در پایگاه اسکوپوس را از دست دادهاند؛ عددی که میتوانست جایگاه ایران در رقابت علمی منطقه را تغییر دهد.
رکنا، قطعی اینترنت در ایران وارد یازدهمین هفته شده است؛ خاموشیای که از نهم اسفند ۱۴۰۴ همزمان با آغاز جنگ آغاز شد و با وجود گذشت یک ماه از آتشبس، هنوز ادامه دارد. در این بیش از دو ماه، فقط یک زیرساخت ارتباطی قطع نشده است؛ هزاران کسبوکار زمینگیر شدهاند، آموزش و پژوهش آسیب دیده و جامعه از جریان آزاد اطلاعات جدا مانده است. هر روز ادامه این خاموشی، ایران را چند قدم دیگر از توسعه، دانش و اقتصاد جهانی دورتر میکند.
رکنا، اپیدمی تازهای که از دل یک کشتی مسافرتی برآمده، زنگ هشدار جدیدی را برای نظامهای سلامت جهان به صدا درآورده است. «هانتاویروس» نامی است که این روزها بیش از هر زمان دیگری در گزارشهای علمی تکرار میشود؛ ویروسی که از جوندگان به انسان میرسد و در نسخه آمریکاییاش حتی از انسان به انسان هم قابل سرایت است. دکتر علیرضا ناجی، رئیس مرکز تحقیقات ویروسشناسی، در گفتوگویی تفصیلی با رکنا از تاریخچه، روشهای انتقال و تفاوتهای ساختاری این ویروس گفت و تأکید کرد که ایران، با وجود فاصله جغرافیایی ظاهری، از خطر آن مصون نیست و نباید در پایش محیط زیست و کنترل جوندگان لحظهای تعلل شود.
رکنا، ترس از تبعات حقوقی و نبود قوانین شفاف در نظام درمانی، حالا بیماران را در میانه یک بنبست عجیب قرار داده است؛ وضعیتی که در آن حتی انجام یک پانسمان ساده نیز میتواند بیمار را مجبور کند صدها کیلومتر به شهر محل جراحی بازگردد. ماجرای مادری که پس از جراحی دست در ملایر، در بیمارستانهای تهران برای ادامه روند درمان پذیرش نشد، تنها نمونهای از بحرانی خاموش در نظام سلامت است؛ بحرانی که میان پرونده الکترونیک سلامت، مسئولیت پزشکان و خلأهای قانونی سرگردان مانده است.
رکنا، لکههای مشاهدهشده در آبهای پیرامون جزیره خارگ، هر منشأیی که داشته باشند، یک واقعیت نگرانکننده را دوباره به سطح آوردهاند، خلیج فارس زیر فشار همزمان آلودگی نفتی، تردد سنگین نفتکشها و تنشهای نظامی، به زیستبومی شکننده و در معرض فرسایش مداوم بدل شده است. در میانه روایتهای متناقض درباره منشأ این آلودگی، آنچه کمتر دیده میشود، هزینهای است که مرجانها، آبزیان، سواحل و معیشت جوامع محلی برای نبردهای ژئوپلیتیکی و تخلفات دریایی میپردازند.