گرانی‌گردی در زندگی مردم / همه بازارها در حال حرکت به یک سمت هستند؛ افزایش قیمت و کاهش قدرت خرید + نمودار

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  صبح که می‌شود، قبل از آنکه چراغ مغازه‌ها روشن شود، بسیاری از مردم با یک حساب‌وکتاب قدیمی اما سخت‌تر از همیشه روزشان را شروع می‌کنند؛ چه چیزی را بخریم، چه چیزی را حذف کنیم و چگونه هزینه‌های این ماه را به ماه بعد برسانیم. پشت عددهای تورم، داستان زندگی مردمی است که آرام‌آرام سبک زندگی‌شان را با موج گرانی هماهنگ کرده‌اند.

پیش از آنکه یک عدد روی نمودار بالا برود، اثری از آن در زندگی یک خانواده دیده می‌شود؛ در خریدی که کمتر می‌شود، در قراردادی که سخت‌تر تمدید می‌شود و در تصمیمی که دوباره به تعویق می‌افتد. تورم این روزها نه فقط قیمت‌ها، که شیوه زندگی مردم را هم تغییر داده است.

تورم را معمولا با درصدها می‌شناسند، اما در زندگی واقعی، تورم خود را در حذف شدن یک قلم کالا از سبد خرید، کوچک‌تر شدن خانه، عقب افتادن خرید خودرو و آب رفتن پس‌انداز خانوارها نشان می‌دهد. داده‌های هفت ماه اخیر اقتصاد ایران تصویری را ترسیم می‌کنند که در آن تقریباً همه بازارها در حال حرکت به یک سمت هستند؛ افزایش قیمت و کاهش قدرت خرید.

ایلام؛ جایی که تورم از میانگین کشور جلو زده است

میانگین تورم ماهانه کشور در هفت ماه اخیر ۶.۶۹ درصد بوده، اما ایلام با ثبت ۸.۴۳ درصد در صدر استان‌های کشور قرار گرفته و تهران با ۵.۸۳ درصد کمترین میانگین تورم را داشته است.

اختلاف ۲.۶ درصدی میان ایلام و تهران در نگاه اول چندان بزرگ به نظر نمی‌رسد، اما وقتی این شکاف در هفت ماه متوالی تکرار شود، اثر آن بر هزینه‌های زندگی بسیار محسوس خواهد بود. این آمار نشان می‌دهد سرعت افزایش قیمت‌ها در ایلام حدود ۴۵ درصد بیشتر از تهران بوده است. به بیان دیگر، خانواده‌ای که در ایلام زندگی می‌کند با شتاب بیشتری نسبت به یک خانوار تهرانی شاهد کاهش قدرت خرید خود بوده است.

این تفاوت‌ها در سال‌های اخیر نیز در برخی گزارش‌های استانی دیده شده و نشان می‌دهد فشار گرانی در استان‌های غربی و کم‌برخوردار معمولاً شدیدتر احساس می‌شود.

یکی از مغازه‌داران ایلامی می‌گوید: «مردم هنوز وارد مغازه می‌شوند اما خریدها کوچک‌تر شده است. خیلی‌ها اول قیمت می‌پرسند و بعد تصمیم می‌گیرند چه چیزی را حذف کنند.»

هفت ماهی که اقتصاد روی دور تند حرکت کرد

تورم ماهانه در این هفت ماه بین ۴.۲ درصد تا ۹.۴۳ درصد در نوسان بوده است. پایین‌ترین نرخ مربوط به آذر ۱۴۰۴ و بالاترین نرخ مربوط به بهمن ۱۴۰۴ بوده است.

معنای اجتماعی این اعداد آن است که حتی در بهترین ماه این دوره نیز قیمت‌ها بیش از ۴ درصد افزایش یافته‌اند. در اقتصادی که تورم ماهانه آن چندین ماه متوالی بالای ۵ درصد باقی می‌ماند، مردم فرصت تطبیق درآمد خود با هزینه‌ها را از دست می‌دهند.

آمارهای خردادماه نیز نشان می‌دهد تورم نقطه‌ای کشور به حدود ۸۹ درصد رسیده و در مناطق روستایی از ۱۰۸ درصد عبور کرده است؛ یعنی فشار افزایش قیمت‌ها در برخی مناطق کشور حتی از میانگین ملی نیز فراتر رفته است.

اجاره‌خانه؛ بزرگ‌ترین رقیب درآمد خانوار

در شرایطی که حداقل حقوق ماهانه کارگران حدود ۱۶ میلیون تومان برآورد می‌شود، متوسط اجاره پیشنهادی یک واحد میان‌متراژ با عمر بنای بالای ۱۰ سال در مناطق ۶ و ۷ تهران به ۵۵۰ میلیون تومان ودیعه و ۱۵ میلیون تومان اجاره ماهانه رسیده است.

با تبدیل مبلغ ودیعه به اجاره، هزینه واقعی این واحد مسکونی حدود ۳۲ میلیون تومان در ماه می‌شود؛ یعنی تقریباً دو برابر حداقل حقوق یک کارگر.

این نسبت به خوبی نشان می‌دهد چرا مسکن به مهم‌ترین دغدغه اقتصادی خانوارها تبدیل شده است. در چنین شرایطی، بخش قابل توجهی از درآمد خانواده پیش از آنکه صرف آموزش، سلامت، تفریح یا پس‌انداز شود، به هزینه تأمین سرپناه اختصاص پیدا می‌کند.

یک مستأجر تهرانی می‌گوید: «قبلاً دنبال خانه بهتر بودیم، حالا دنبال خانه‌ای هستیم که بتوانیم قراردادش را تمدید کنیم.»

خودرو؛ بازاری که از دلار فرمان می‌گیرد

از ابتدای تیر تا بیست‌وهفتم این ماه، قیمت خودروهای داخلی به طور میانگین ۷.۱ درصد افزایش یافته است. این رشد در شرایطی رخ داده که نرخ دلار طی همین بازه زمانی از ۱۶۰ هزار و ۲۱۰ تومان به ۱۹۲ هزار و ۷۰۰ تومان رسیده؛ یعنی بیش از ۳۲ هزار تومان افزایش و رشدی معادل ۲۰.۲ درصد.

در همین مدت ایران‌خودرو قیمت ۲۵ محصول خود را بین ۴۰ تا ۴۵ درصد افزایش داده و سایپا نیز قیمت ۱۴ محصول را به طور متوسط ۲۱ درصد بالا برده است.

اعداد نشان می‌دهد رشد خودرو از سه مسیر همزمان تغذیه شده است؛ افزایش نرخ ارز، رشد قیمت کارخانه و انتظارات تورمی. به همین دلیل ساینا S بنزینی در مدت کوتاهی ۱۳۰ میلیون تومان گران شده است.

برای بسیاری از خانواده‌ها خودرو دیگر یک کالای مصرفی نیست؛ به دارایی‌ای تبدیل شده که هر ماه از دسترس بخش بیشتری از جامعه خارج می‌شود.

طلا؛ دماسنج نگرانی مردم

همزمان با رشد دلار، بازار طلا نیز در سطوح بی‌سابقه‌ای قرار گرفته است. هر گرم طلای ۱۸ عیار تا مرز ۱۹ میلیون تومان پیش رفت و اکنون در محدوده ۱۸ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان معامله می‌شود. دلار نیز در کانال ۱۹۲ هزار تومانی قرار دارد.

در بازارهای جهانی، اونس طلا روی ۴۰۱۸ دلار ایستاده اما بخش مهمی از رشد قیمت طلا در داخل کشور به تحولات بازار ارز وابسته است.

در چنین شرایطی طلا بیش از آنکه یک کالای زینتی باشد، به ابزاری برای حفظ ارزش دارایی تبدیل شده است. بسیاری از فروشندگان می‌گویند مراجعه‌کنندگان بیشتر از گذشته قیمت‌ها را دنبال می‌کنند، اما خریدهای بزرگ کاهش یافته است.

وقتی همه بازارها یک پیام مشترک دارند

اگر داده‌های هفت ماه اخیر را کنار هم قرار دهیم، یک تصویر مشترک شکل می‌گیرد؛ تورم ۶.۶۹ درصدی میانگین کشور، تورم ۸.۴۳ درصدی ایلام، اجاره ۳۲ میلیون تومانی یک خانه متوسط در تهران، رشد ۲۰ درصدی دلار، افزایش ۷.۱ درصدی قیمت خودرو در کمتر از یک ماه و طلای ۱۸ میلیون و ۷۰۰ هزار تومانی، همگی قطعات یک پازل هستند.

تورم چگونه وارد زندگی روزمره مردم شده است؟

پشت هر عدد اقتصادی، یک تغییر رفتاری در جامعه دیده می‌شود؛ خانواده‌ای که کمتر خرید می‌کند، مستأجری که خانه کوچک‌تر انتخاب می‌کند، جوانی که خرید خودرو را عقب می‌اندازد و فردی که به جای مصرف، به حفظ ارزش دارایی فکر می‌کند. تورم فقط قیمت‌ها را جابه‌جا نکرده؛ آرام‌آرام شیوه تصمیم‌گیری و سبک زندگی مردم را نیز تغییر داده است.

پازلِ تغییر سبک زندگی ایرانیان

امروز بسیاری از خانواده‌ها کمتر از گذشته برای ارتقای کیفیت زندگی برنامه‌ریزی می‌کنند و بیشتر به حفظ سطح فعلی زندگی می‌اندیشند. خریدهای ماهانه دقیق‌تر شده، تفریحات محدودتر شده، زمان دستیابی به خانه و خودرو طولانی‌تر شده و پس‌انداز برای بسیاری از خانوارها دشوارتر از گذشته است.

این همان بخشی از واقعیت اقتصادی است که در آمارها دیده نمی‌شود؛ جایی که هر درصد تورم، خود را در تصمیم‌های روزمره مردم نشان می‌دهد و هر افزایش قیمت، بخشی از سبک زندگی خانوارها را بازنویسی می‌کند.