فرزند موفقی که از خانواده اش فرار می کند/ زخم های کودکی چگونه تا بزرگسالی ادامه پیدا می کنند؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  وقتی موفقیت، راهی برای اثبات ارزشمندی می شود همه کودکان موفقیت را فقط برای یادگیری، رشد یا رسیدن به علاقه هایشان دنبال نمی کنند. در برخی خانواده ها، توجه و محبت به عملکرد کودک گره می خورد؛ نمره خوب تشویق می شود، اما اشتباه با سرزنش پاسخ می گیرد. کودک ممکن است بتدریج به این نتیجه برسد برای دوست داشته شدن باید همیشه بهترین باشد.

چنین برداشتی می تواند در بزرگسالی به تلاش افراطی برای موفقیت، ترس از شکست و دشواری در استراحت کردن منجر شود. فرد شاید از نظر شغلی پیشرفت کند، اما همچنان احساس کند به اندازه کافی خوب نیست.

البته موفقیت به تنهایی نشانه تجربه کودکی دشوار نیست. افراد به دلایل مختلفی تلاش می کنند و تنها با بررسی سابقه زندگی و الگوهای رفتاری می توان درباره نقش تجربه های گذشته صحبت کرد.

چرا بعضی فرزندان از خانواده فاصله می گیرند؟

۱. محبت مشروط

وقتی کودک احساس کند فقط در صورت موفقیت، اطاعت یا برآورده کردن انتظارات خانواده پذیرفته می شود، ممکن است رابطه را با ترس از اشتباه تجربه کند. در بزرگسالی، تماس با خانواده می تواند همان احساس قدیمی را فعال کند؛ به ویژه اگر گفت و گوها همچنان حول مقایسه، سرزنش یا ارزیابی عملکرد او بچرخد.

۲. کنترل به نام دلسوزی

برخی والدین از سر نگرانی درباره آینده فرزندشان در تصمیم های شخصی او دخالت می کنند؛ از انتخاب رشته و شغل تا ازدواج، محل زندگی و شیوه تربیت فرزند. اگر این دخالت ها ادامه پیدا کند و استقلال فرد به رسمیت شناخته نشود، فاصله گرفتن ممکن است به راهی برای محافظت از حریم شخصی تبدیل شود.

۳. مقایسه با خواهر و برادرها

جمله هایی مانند اینکه چرا مثل خواهرت نیستی یا برادرت در سن تو موفق تر بود، ممکن است احساس رقابت و ناکافی بودن را تقویت کند. این مقایسه ها گاهی پس از بزرگسالی هم ادامه پیدا می کنند و دیدار خانوادگی را به موقعیتی برای سنجیده شدن تبدیل می کنند.

۴. نادیده گرفتن احساسات کودک

کودکی که هنگام ترس، غم یا خشم با تمسخر، بی اعتنایی یا سرزنش روبرو می شود، ممکن است یاد بگیرد احساساتش را پنهان کند. در بزرگسالی نیز احتمال دارد به جای بیان مستقیم ناراحتی، سکوت کند، از گفت و گو فاصله بگیرد یا ارتباطش را محدود سازد.

این الگوها در همه افراد یکسان نیستند و تجربه های کودکی نیز به تنهایی سرنوشت عاطفی فرد را تعیین نمی کنند.

آیا فاصله گرفتن از خانواده همیشه نشانه یک زخم قدیمی است؟

گاهی اختلاف ارزش ها، تفاوت سبک زندگی، تعارض های حل نشده یا رفتارهای آسیب زا در زمان حال، دلیل فاصله گرفتن هستند. برخی افراد نیز برای محافظت از سلامت روانی یا امنیت خود به محدود کردن ارتباط نیاز دارند.

در مقابل، ممکن است فرد با وجود اختلاف های خانوادگی همچنان خواهان رابطه باشد، اما نداند چگونه بدون درگیری از نیازها و مرزهایش دفاع کند  بنابراین نباید هر فرزندی را که از خانواده فاصله گرفته، قربانی آسیب های کودکی دانست یا هر والدی را مسئول مشکلات عاطفی فرزند معرفی کرد. شناخت رابطه به بررسی دقیق تجربه ها، رفتارهای کنونی و شرایط هر دو طرف نیاز دارد.

دکتر مریم سامانی -روانشناس بالینی و استاد دانشگاه - می گوید: یکی از نکات مهم در بررسی روابط خانوادگی، تفاوت میان موفقیت بیرونی و احساس ارزشمندی درونی است. ممکن است فرد در محیط کار توانمند، مسئولیت پذیر و مستقل باشد، اما در برابر پدر یا مادرش دوباره همان احساس ناتوانی یا ناکافی بودن دوران کودکی را تجربه کند.

وی اضافه می کند: برای برخی افراد، فاصله گرفتن از خانواده تلاشی برای کاهش تنش است برای برخی دیگر، فرصتی برای بازسازی هویت مستقل. با این حال، فاصله گرفتن به تنهایی مشکل را حل نمی کند، به ویژه اگر فرد همچنان در روابط دیگر نیز از انتقاد می ترسد، برای جلب رضایت دیگران بیش از اندازه تلاش می کند یا در برابر مخالفت احساس بی ارزشی دارد.

در چنین شرایطی، بررسی الگوهای ارتباطی، شناخت احساسات و یادگیری مرزبندی سالم می تواند کمک کننده باشد. هدف درمان نیز الزام فرد به آشتی با خانواده نیست؛ بلکه کمک به او برای تصمیم گیری آگاهانه، کاهش رنج روانی و ایجاد روابط سالم تر است.

خودآزمایی: آیا هنوز برای گرفتن تایید خانواده تلاش می کنید؟

-آیا پس از صحبت با پدر یا مادرتان، با وجود موفقیت هایتان احساس می کنید به اندازه کافی خوب نیستید؟

-آیا هنگام تصمیم گیری بیشتر از خواسته خودتان، نگران واکنش خانواده هستید؟

-آیا از اشتباه کردن می ترسید، چون آن را نشانه بی ارزشی خود می دانید؟

-آیا در برابر انتقاد خانواده به شدت عصبانی می شوید یا برای مدت طولانی درگیر احساس گناه می مانید؟

-آیا در روابط دیگر نیز برای جلب محبت، نیازهای خود را نادیده می گیرید؟

پاسخ مثبت به این پرسش ها به معنای تشخیص یک اختلال یا اثبات آسیب دوران کودکی نیست اما می تواند نشانه ای باشد که بررسی دقیق تر احساسات و الگوهای رابطه برایتان مفید است.

همه فرزندان موفق در کودکی آسیب ندیده اند و همه کسانی که از خانواده فاصله می گیرند، از والدین خود متنفر نیستند. گاهی پشت این فاصله، سال ها احساس شنیده نشدن، فشار برای موفقیت یا تلاش برای به دست آوردن استقلال قرار دارد.

موفقیت شغلی و تحصیلی نمی تواند به تنهایی زخم های عاطفی را ترمیم کند. گاهی قدم مهم این است که فرد به جای تلاش بی پایان برای اثبات ارزش خود، یاد بگیرد ارزشمندی اش را فقط با رضایت دیگران اندازه نگیرد.