چرا ذهن ما قبل از وقوع فاجعه، آن را زندگی می کند؟ /بدترین اتفاق هنوز نیفتاده، اما ترسش واقعی است!

رکنا:  بعضی ها پیش از آن که اتفاقی بیفتد، بارها بدترین شکل ممکن آن را در ذهن تجربه می کنند. اگر تلفن کسی جواب داده نشود، ذهن سراغ حادثه می رود؛ اگر نتیجه آزمایش هنوز آماده نباشد، بیماری جدی تصور می شود؛ اگر کارفرما جلسه ای بگذارد، احتمال اخراج بالا می آید. این فکرها گاهی با جمله ای ساده شروع می شوند: اگر اتفاق بدی بیفتد چه؟ بعد ذهن برایش تصویر می سازد و آن تصویر را چنان زنده می کند که انگار بحران همین حالا رخ داده است.

نگرانی درباره آینده همیشه نشانه ضعف نیست. مغز انسان برای پیش بینی خطر و آماده شدن برای آن ساخته شده است. اگر احتمال باران باشد، چتر برمی داریم؛ اگر صدایی در شب بشنویم، دنبال منبعش می گردیم. این توانایی می تواند مفید باشد. مشکل وقتی شکل می گیرد که ذهن از بررسی احتمال ها عبور می کند و بدترین احتمال را تنها امکان ممکن می بیند.

ذهن چرا خطر را بزرگ می کند؟

وقتی اطلاعات ناقص است، ذهن تلاش می کند جای خالی را پر کند. اگر در دوره ای زندگی کنیم که اتفاق های غیرقابل پیش بینی زیادند، این تلاش شدیدتر می شود. فرد ممکن است باور کند اگر همه پیامدهای بد را از قبل تصور کند، غافلگیر نخواهد شد. در ظاهر، نگرانی شبیه آمادگی است؛ اما فکر کردن مداوم به یک خطر لزوما ابزار لازم برای روبه رو شدن با آن را فراهم نمی کند.

در واقع، ذهن ممکن است میان امکان و احتمال تفاوت نگذارد. ممکن است اتفاقی از نظر منطقی شدنی باشد، اما احتمال رخ دادنش پایین باشد. با این حال، تصویر ترسناک آن می تواند بیشتر از اطلاعات آرام کننده در ذهن بماند. هرچه فرد بیشتر به آن فکر کند، آشناتر و در نتیجه باورپذیرتر به نظر می رسد. تکرار یک سناریو، آن را واقعی نمی کند، اما گاهی چنین حسی می سازد.

نگرانی کجا از حل مسئله جدا می شود؟

نگرانی زمانی می تواند به تصمیم کمک کند که به یک اقدام مشخص برسد: تماس بگیرم، اطلاعات معتبر پیدا کنم، برای هزینه احتمالی برنامه داشته باشم یا از کسی مشورت بخواهم. اما اگر فکر مدام دور خودش بچرخد و هیچ قدم تازه ای تولید نکند، دیگر حل مسئله نیست. فرد سناریو را مرور می کند، دنبال اطمینان کامل می گردد و هر پاسخ آرام کننده را موقتی می یابد.

در این چرخه، پرسیدن مداوم از دیگران هم گاهی آرامش کوتاه می دهد، اما اگر فرد نتواند حتی برای مدت کوتاهی ابهام را تحمل کند، پرسش دوباره برمی گردد. راه حل، سرزنش کردن خود به خاطر نگرانی نیست. بهتر است از خود بپرسیم آیا با اطلاعاتی که دارم، کاری عملی وجود دارد؟ اگر هست، آن را انجام بدهم. اگر نیست، به رسمیت بشناسم که فعلا پاسخ قطعی ندارم.

فکر را از واقعیت جدا کنیم

می توان سناریوی نگران کننده را روی کاغذ آورد و چند پرسش از آن پرسید: چه چیزی را واقعا می دانم؟ چه چیزی را حدس می زنم؟ چه احتمالات دیگری وجود دارد؟ اگر سناریوی بد رخ دهد، اولین اقدام عملی من چه خواهد بود؟ این پرسش ها قرار نیست تضمین بدهند که اتفاق بدی نمی افتد؛ کمک می کنند فکر از جایگاه حقیقت قطعی پایین بیاید و به یک احتمال تبدیل شود.

همچنین می توان برای نگرانی زمان مشخصی در نظر گرفت. وقتی فکر در میانه کار سراغ فرد می آید، او آن را یادداشت می کند و به زمان تعیین شده موکول می کند. این کار به معنی نادیده گرفتن خطر نیست. هدف این است که نگرانی همه لحظه های روز را اشغال نکند. خواب، حرکت بدنی، گفت وگو با فرد امن و کاهش پیگیری وسواس گونه خبرها نیز می توانند به تنظیم بدن و توجه کمک کنند.

ابهام بخشی از زندگی است

هیچکس نمی تواند همه پیامدهای آینده را پیش بینی کند. ذهن ممکن است برای فرار از این واقعیت، سناریوهای هولناک بسازد؛ گویی اگر همه خطرها را از پیش ببیند، کنترل بیشتری خواهد داشت. اما کنترل کامل در دسترس نیست. آنچه می توان ساخت، توانایی تشخیص خطر واقعی، اقدام در برابر آن و تحمل بخشی از ابهام است.

اگر نگرانی چنان شدید شده که خواب، کار، رابطه یا تصمیم های روزانه را مختل کرده، کمک گرفتن از متخصص سلامت روان می تواند مفید باشد. هدف حذف کامل فکرهای ناخوشایند نیست؛ هدف این است که هر فکر ترسناکی فرمان زندگی را به دست نگیرد. آینده هنوز رخ نداده است و ذهن لازم نیست هر روز آن را به بدترین شکل ممکن زندگی کند.