دبیر سرویس اجتماعی خبرگزاری رکنا
رکنا، حمله به مجتمعهای پتروشیمی ماهشهر، پارس جنوبی عسلویه، تبریز، مرودشت و کنگان در جریان حملات یک ماه گذشته آمریکا و اسرائیل به ایران ، تنها یک رویداد نظامی نیست؛ این حملات زیرساختهایی را هدف قرار داده که با معیشت هزاران کارگر، امنیت انرژی و زنجیره تولید کشور گره خوردهاند. از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه نیز چنین تأسیساتی، در زمره اهداف غیرنظامی قرار میگیرند و هدف قرار دادن آنها نقض اصول بنیادین حقوق جنگ از جمله اصل تفکیک و تناسب تلقی شود و در بخش جنایت جنگی به آن پرداخته می شود.
رکنا، آمارهای اورژانس از جنگ، تصویری تکاندهنده با چند عدد کلیدی ترسیم میکند، کمسنترین مجروح پسربچهای ۱ ماهه و مسنترین مصدوم مردی ۱۰۰ ساله است؛ در همین مدت ۱۱۷ نفر از کادر درمان مجروح شدهاند، ۲۴ نفر جان باختهاند، ۴۶ آمبولانس آسیب دیده و در دل همین بحران، ۱۷۱ نوزاد با کمک نیروهای اورژانس متولد شدهاند.
آزاده مختاری - دبیر اجتماعی رکنا
رکنا، چهل روز پیش، سه موشک بر مدرسه ابتدایی «شجره طیبه» در میناب فرود آمد؛ جایی که ۱۶۳ دانشآموز شش تا دوازده ساله، بیشترشان دختر، نه در میدان جنگ بلکه در راهروها، حیاط، کنار بوفه و پشت نیمکتهایشان ایستاده بودند. کودکانی که لحظهای پیش میخندیدند، بند کفش میبستند، با زیپ کیفشان بازی میکردند یا به حرف معلم گوش میدادند، در چند ثانیه با انفجار موشکها جان باختند. اگر قوانین جنگ برای محافظت از کودکان نوشته شدهاند، این پرسش هنوز بیپاسخ مانده است: چگونه سه موشک راه خود را تا قلب یک مدرسه پیدا میکنند و جهان فقط نگاه می کند؟
رکنا، حمله به انستیتو پاستور ایران، فقط اصابت موشکی به ساختمانی در تهران نبود؛ شکستن یکی از ستونهای علمی سلامت منطقه بود. جایی که ویروسها شناسایی میشدند، امید زاده میشد و جهان، سهمی از دانش انسانی خود را از همان آزمایشگاهها میگرفت. اکنون، جهان باید بداند که خاموشی یک آزمایشگاه در تهران میتواند پژواکی در سلامت تمام ملتها داشته باشد.
رکنا، با کشته شدن ۶ کودک در حملات شب گذشته به تهران (چهار دختربچه و دو پسر زیر ۱۰ ساله)، شمار دانشآموزان و کودکان جانباخته در ۳۸ روز جنگ به دستکم ۲۵۱ نفر رسیده است؛ بخشی از این تلفات در حملهای فاجعهبار به یک مدرسه رخ داده که در آن ۱۶۳ کودک جان خود را از دست دادند. این ارقام در حالی ثبت میشود که قوانین بینالمللی بر حفاظت ویژه از کودکان در زمان درگیریهای مسلحانه تأکید دارند و تداوم چنین تلفات سنگینی، پرسشهای جدی درباره کارآمدی این قواعد و سکوت جامعه جهانی در برابر مرگ کودکان ایجاد کرده است.
رکنا، زندگی شهری با رفتوآمد معنا پیدا میکند؛ با مسیرهای روزانه میان خانه، محل کار، مدرسه و خیابان. اما با آغاز شرایط جنگی از نهم اسفند ۱۴۰۴، این الگوی آشنا ناگهان تغییر کرده است. مدارس آنلاین شدهاند، بسیاری از کسبوکارها دورکار شدهاند و سالمندان کمتر از خانه خارج میشوند. نتیجه این تغییر، خانههایی است که اعضای خانواده ساعتهای طولانیتری را در کنار هم میگذرانند؛ در حالی که صدای جنگندهها، پهپادها و اخبار ویرانی و مرگ، سایهای از اضطراب را بر زندگی روزمره انداخته است. در چنین وضعیتی، خانه که قرار بود پناه آرامش باشد، گاه به فضایی پرتنش تبدیل میشود.
رکنا، بر اساس اعلام رسمی وزارت آموزش و پرورش، در جریان حملات نظامی طی ۳۷ روز گذشته، دستکم ۲۴۵ دانشآموز جان باختهاند؛ رقمی که نگرانیهای جدی درباره میزان رعایت تعهدات الزامآور حقوق بینالملل بشردوستانه از جمله اصل تفکیک، تناسب و حمایت ویژه از کودکان را برجسته میکند.
رکنا، در حالی که آمارهای رسمی از کشته شدن دستکم ۲۱۶ کودک و نوجوان و ۲۴۹ زن در حملات جنگی اخیر خبر میدهد و هزاران نفر دیگر زخمی شدهاند، هشدار درباره هدف قرار گرفتن زیرساختهای حیاتی مانند آب و برق ایران زنگ خطر تازهای را برای جامعه جهانی به صدا درآورده است. طبق حقوق بینالملل بشردوستانه و کنوانسیونهای ژنو، حمله به تأسیساتی که برای بقای جمعیت غیرنظامی ضروریاند میتواند به معنای هدف قرار دادن مستقیم زندگی مردم عادی تلقی شود و یک جنایت جنگی تمام عیار است.
رکنا، در ۳۶ روز نخست جنگ، بیش از بیستودو هزار واحد تجاری و صدها مرکز درمانی، آموزشی و امدادی در ایران آسیب دیدهاند. این مکانها فقط بخشی از خسارت نیستند؛ میتوانند به «حافظه زنده شهر» تبدیل شوند. تجربه کشورهایی چون ژاپن، فرانسه و لهستان نشان میدهد نگه داشتن بخشی از ویرانهها به عنوان یادمان یا موزه جنگ، راهی برای ثبت حقیقت جنگ، آموزش نسلهای بعدی و جذب گردشگران تاریخی است.پیشنهادی که اکنون وزارت میراث فرهنگی میتواند در دستور کار قرار دهد.