ترندترین خبرهای روز زیر ذره بین گروه روانشناسی رکنا / از سقوط ریال و تورم صفر شهرداری تا حقوق کارگران، سالمندی و کنکور

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، گروه روانشناسی رکنا در فشار روانی خبر فقط به این نگاه نمی کند که چه اتفاقی افتاده است. پرسش اصلی این است که هر خبر با روان مردم چه می کند، مسئولان برای کاهش فشار آن چه وظیفه ای دارند و مردم چگونه می توانند بدون انکار واقعیت از سلامت روان خود محافظت کنند. گاهی فشار خبر در حساب بانکی دیده می شود، گاهی در سفره خانواده، گاهی در احساس بی عدالتی یک کارگر و گاهی در نوجوانی که تصور می کند چند عدد روی کارنامه می تواند ارزش تمام زندگی او را تعیین کند.

خبر اول /  وقتی ذهن دیگر نمی داند قیمت واقعی چیست

گرانی فقط قدرت خرید را کاهش نمی دهد؛ تورم شدید می تواند معیار ذهنی ما برای تشخیص گران و ارزان را هم به هم بریزد. خبرگزاری ها گزارش داده اند، دلار در محدوده حدود ۲ میلیون و ۶۸۸ هزار ریال معامله شده است. همزمان بانک مرکزی از تزریق تا سقف ۲ میلیارد دلار برای حمایت از بازار ارز خبر داده است.

تحلیل روانشناسی:

مسئله فقط اضطراب اقتصادی نیست. اتفاق مهم تر، شکستن لنگر قیمتی ذهن است. مغز برای تصمیم گیری به نقطه مرجع نیاز دارد. وقتی قیمت ها سریع تغییر می کنند، فرد دیگر مطمئن نیست خرید امروز اشتباه است یا صبر کردن تا فردا. نتیجه می تواند خرید عجولانه، تبدیل سریع پول، انبار کردن کالا یا عقب انداختن تصمیم های ضروری باشد. رفتارهایی که همیشه از طمع نمی آیند؛ گاهی تلاشی برای فرار از بی ثباتی هستند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

چون بی ثباتی پول فقط سفره را کوچک نمی کند؛ می تواند کیفیت تصمیم گیری اقتصادی مردم را نیز تغییر دهد.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان:

 در شرایط نوسان شدید، مردم علاوه بر سیاست اقتصادی به اطلاعات روشن، قابل اعتماد و کم تناقض نیاز دارند. ابهام و پیام های متناقض می تواند رفتار هیجانی بازار را تشدید کند.

راهکار برای خانواده ها:

 میان خرید ضروری و خرید ناشی از ترس تفاوت بگذارید. قبل از تصمیم بزرگ مالی از خود بپرسید اگر امروز قیمت ارز را نمی دانستم، باز هم همین تصمیم را می گرفتم؟

تلنگر روانشناختی:

 خطر فقط این نیست که قیمت ها بالا بروند؛ خطر از جایی بیشتر می شود که ذهن دیگر نداند چه قیمتی را طبیعی بداند.

 خبر دوم / شهرداری چه مسیری به سفره مردم پیدا کرده که دولت نتوانسته؟

شهرداری تهران می گوید با کوتاه کردن مسیر تولیدکننده تا مصرف کننده می تواند قیمت ۱۲ کالای اساسی را شش ماه ثابت نگه دارد؛ اما روزنامه دنیای اقتصاد هشدار می دهد فاصله قیمت این شبکه با بازار آزاد می تواند خودش رانت، بازار سیاه و یک تعهد مالی سنگین بسازد.

طرح تورم صفر شهرداری تهران یک ویژگی مهم دارد که آن را از بسیاری از سیاست های کلان تنظیم بازار جدا می کند: شهرداری فقط تصمیم گیرنده نیست، شبکه توزیع خودش را هم در اختیار دارد.

۱۰۸ میدان میوه و تره بار، ۱۸ فروشگاه شهروند، سامانه شهرزاد و برنامه عرضه مستقیم تولیدکنندگان، مسیری ساخته اند که شهرداری می خواهد با استفاده از آن واسطه ها را کمتر کند و کالا را مستقیم تر به مصرف کننده برساند. در این طرح خرید قراردادی و پیش خرید از تولیدکنندگان نیز پیش بینی شده است. شهرداری مدعی است قیمت کالاها در میادین همین حالا ۲۵ تا ۳۰ درصد پایین تر از بازار است.

سوال مهم؛ شهرداری چه دارد که دولت ندارد؟

مسئله این نیست که دولت فاقد شبکه تامین و توزیع است. دولت ابزارهای بسیار بزرگ تری در واردات، سیاست تجاری، تنظیم بازار، ارز و تامین کالا دارد. تفاوت در کوتاه بودن زنجیره اجرایی در یک محدوده شهری است.

شهرداری می تواند با تولیدکننده قرارداد ببندد، کالا را وارد شبکه تحت مدیریت خودش کند، در میادین و شهروند بفروشد و حتی از طریق شهرزاد آن را به خانه مصرف کننده برساند.

این تجربه یک پرسش مهم ایجاد می کند: اگر کوتاه کردن مسیر تولیدکننده تا مصرف کننده می تواند بخشی از قیمت را پایین بیاورد، چرا این ظرفیت در شبکه های بزرگ تر توزیع کالا نتوانسته اثر مشابهی را به شکل گسترده و ملموس برای مردم ایجاد کند؟

 اما یک هشدار 

 پایین نگه داشتن قیمت در شبکه شهرداری فقط زمانی قابل دوام است که مشخص باشد هزینه فاصله میان قیمت ثابت و هزینه واقعی کالا را چه کسی می پردازد.

با ادامه تورم، حفظ قیمت ثابت نیازمند منابع مالی پایدار است و هنوز جزئیات منابع تامین مالی، قراردادهای تامین و هزینه تثبیت قیمت ها به اندازه کافی روشن نیست.

مسئله دوم دو قیمتی شدن کالا است. فرض کنید یک کالا در شبکه شهرداری به شکل محسوسی ارزان تر از بازار آزاد عرضه شود. در این صورت دسترسی به کالای ارزان خودش ارزش اقتصادی پیدا می کند.

هشدار آخر این است که این فاصله می تواند انگیزه آربیتراژ ایجاد کند؛ یعنی فرد کالا را از شبکه ارزان بخرد و در بازار آزاد بفروشد. اگر نظارت و تامین کافی نباشد، نتیجه می تواند سهم خواهی برای کالای ارزان، رانت دسترسی، کمبود یا حتی بازار سیاه باشد.

 تحلیل روانشناسی

اینجا یک آزمایش مهم برای اعتماد عمومی در حال شکل گرفتن است. اگر شهروند وارد میدان شود و همان کالایی را که بیرون گران شده با قیمت وعده داده شده، کیفیت مناسب و بدون صف و رابطه دریافت کند، یک تجربه مستقیم از کارآمدی نهاد عمومی شکل می گیرد. اما عکس آن هم ممکن است.

اگر روی کاغذ قیمت ثابت باشد اما کالا پیدا نشود، سهمیه کافی نباشد یا بعضی افراد راحت تر از دیگران به کالای ارزان دسترسی پیدا کنند، احساس حمایت می تواند خیلی سریع به احساس تبعیض تبدیل شود. در این حالت مسئله دیگر فقط قیمت برنج و روغن نیست؛ مردم شروع می کنند به مقایسه اینکه چه کسی توانست بخرد و چه کسی نتوانست.

 چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

چون این طرح فقط درباره قیمت نیست؛ درباره اعتماد، عدالت در دسترسی و تجربه مردم از کارآمدی یک نهاد عمومی است.  شهرداری مسیری کوتاه تر میان تولیدکننده و مصرف کننده ساخته است. اگر این مسیر کار کند، سوال مهمی برای نظام توزیع کشور ایجاد می کند. اگر کار نکند، همان فاصله قیمت می تواند مسئله تازه ای به نام رانت دسترسی بسازد.

 پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

فقط قیمت ۱۲ کالا را منتشر نکنید؛ چهار عدد دیگر را هم شفاف کنید:  هزینه واقعی اجرای طرح چقدر است؟ منابع آن از کجا می آید؟ چه مقدار کالا برای شش ماه تضمین شده است؟ و چه سازوکاری مانع خرید ارزان و فروش دوباره در بازار آزاد می شود؟ اعتماد زمانی ساخته می شود که مردم فقط نتیجه سیاست را نبینند؛ مسیر تامین مالی و توزیع آن را هم بفهمند.

 راهکار برای مردم

قیمت پایین تر را با تورم صفر در اقتصاد یکی ندانید. این طرح فعلا به معنی ثابت نگه داشتن قیمت تعدادی کالای مشخص در شبکه شهرداری است، نه متوقف شدن تورم عمومی.

تلنگر روانشناختی

اگر شهرداری توانسته مسیر تولیدکننده تا سفره را کوتاه کند، سوال مردم فقط این نیست که کالا چقدر ارزان شد؛ سوال مهم تر این است که چرا این مسیر کوتاه تر پیش از این در مقیاس بزرگ تر ساخته نشده است و اگر اختلاف قیمت شبکه شهرداری و بازار زیاد شود، سوال دوم حتی مهم تر است: چه کسی به کالای ارزان دسترسی پیدا می کند و چه کسی پشت صف می ماند؟

خبر سوم / دستمزد ۱۴۰۵ دوباره روی میز؛ کارگر فقط پول کمتر نمی گیرد، ممکن است احساس کند تلاشش کمتر می ارزد

بازنگری دستمزد کارگران دوباره به شورای عالی کار رسیده است؛ خبری که پشت اعداد آن یک مسئله روانی مهم پنهان شده: احساس عدالت. نماینده جامعه کارگری در شورای عالی کار گفته است جلسه شورا برای بازنگری دستمزد برگزار خواهد شد و موضوع تغییر میزان دستمزد بر اساس تورم در دستور کار قرار دارد. پیش تر نیز مقرر شده بود دستمزد با توجه به تغییر هزینه کالاهای اساسی بازبینی شود.

تحلیل روانشناسی:

فشار دستمزد فقط از کمبود پول نمی آید. وقتی فرد هر روز کار می کند اما می بیند قدرت خرید حاصل از همان کار سریع تر کاهش پیدا می کند، ممکن است به این نتیجه برسد که رابطه میان  تلاش و پاداش  به هم خورده است. اینجا مسئله عدالت ادراک شده شکل می گیرد. اگر فرد احساس کند هرقدر بیشتر تلاش کند باز هم فاصله درآمد و هزینه بیشتر می شود، خطر بی انگیزگی، خشم و کناره گیری روانی از کار افزایش پیدا می کند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

 چون دستمزد فقط ابزار خرید نیست؛ برای بسیاری از افراد یکی از نشانه های ارزش اجتماعی کار آنهاست.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان:

تصمیم درباره مزد فقط باید با رقم افزایش توضیح داده نشود. مردم باید بدانند این رقم بر چه مبنایی تعیین شده و چه نسبتی با هزینه واقعی زندگی دارد.

راهکار برای خانواده ها:

فشار اقتصادی را به قضاوت درباره ارزش شخصی تبدیل نکنید. کاهش قدرت خرید لزوما نشانه ضعف فرد در تامین خانواده نیست؛ بخشی از آن می تواند نتیجه تغییرات گسترده اقتصادی باشد.

تلنگر روانشناختی:

گاهی آنچه کارگر را فرسوده می کند فقط کم بودن حقوق نیست؛ احساس این است که هرچه بیشتر می دود، خط پایان سریع تر از او دور می شود.

خبر چهارم / سرعت سالمندی ایران سه برابر ژاپن اعلام شد؛ نسل میانی زیر فشار دو نسل

بحث سالمندی فقط درباره سالمندان آینده نیست؛ یک نسل ممکن است همزمان مسئول فرزند، پدر و مادر سالمند و آینده خودش شود رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت امروز با اشاره به کاهش فرزندآوری گفته است سرعت سالمندی جمعیت ایران حدود سه برابر ژاپن است. گزارش های دیگر وزارت بهداشت نیز جمعیت سالمندان کشور را بیش از ۱۰ میلیون نفر و سهم آنان را حدود ۱۲ درصد جمعیت اعلام کرده اند.

تحلیل روانشناسی:

این بار مسئله ترس از پیر شدن نیست؛ مسئله نسل ساندویچی است. زن یا مرد ۴۵ یا ۵۰ ساله ای را تصور کنید که هزینه دانشگاه فرزندش را می دهد، برای درمان مادرش وقت می گذارد، نگران تنهایی پدرش است و همزمان باید برای بازنشستگی خودش پول کنار بگذارد. سه مسئولیت، یک نفر.

اگر ساختارهای مراقبتی توسعه پیدا نکنند، سالمندی سریع جمعیت می تواند بار مراقبت را به داخل خانه منتقل کند؛ جایی که معمولا یک یا دو عضو خانواده بیشترین فشار را تحمل می کنند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

چون بحران سالمندی ممکن است سال ها قبل از سالمند شدن فرد، با مراقبت از والدین وارد زندگی او شود.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان:

افزایش جمعیت سالمند بدون توسعه مراقبت روزانه، خدمات در منزل، بیمه مراقبت طولانی مدت و حمایت از مراقبان خانوادگی می تواند هزینه اجتماعی سالمندی را مستقیما به خانواده منتقل کند.

راهکار برای خانواده ها:

مسئولیت مراقبت را به شکل خودکار روی دوش یک فرزند نگذارید. درباره تقسیم زمان، هزینه و مسئولیت پیش از رسیدن خانواده به بحران صحبت کنید.

تلنگر روانشناختی:

سالمندی یک نفر گاهی زندگی سه نسل را تغییر می دهد؛ اگر جامعه برای مراقبت آماده نباشد، خانواده مجبور می شود جای تمام ساختارهای حمایتی را پر کند.

 خبر پنجم / نتایج کنکور ۱۴۰۵ منتشر شد؛ وقتی چند عدد می خواهند درباره ارزش یک نوجوان تصمیم بگیرند

امروز برای هزاران خانواده روز نگاه کردن به یک کارنامه است؛ اما خطر از جایی شروع می شود که نوجوان فکر کند کارنامه، خودش است. نتایج اولیه کنکور سراسری ۱۴۰۵ امروز در سایت سازمان سنجش منتشر شده است. انتخاب رشته از ۱۳ مهر آغاز می شود و داوطلبان مجاز می توانند حداکثر ۱۵۰ کدرشته محل را انتخاب کنند.

تحلیل روانشناسی:

مسئله فقط استرس نتیجه نیست. خطر مهمتر ادغام هویت با عملکرد است.من رتبه خوبی نیاوردم یک گزاره درباره عملکرد است.من شکست خورده ام یک گزاره درباره هویت است.فاصله این دو جمله کوتاه است، اما از نظر روانی بسیار بزرگ.

وقتی خانواده، مدرسه و اطرافیان سال ها کنکور را به مهم ترین معیار موفقیت تبدیل کنند، نوجوان ممکن است یک نتیجه تحصیلی را به قضاوتی درباره هوش، آینده و ارزش خودش تبدیل کند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

چون واکنش خانواده در چند ساعت بعد از دیدن نتیجه می تواند از خود رتبه مهم تر باشد.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان آموزشی:

مشاوره انتخاب رشته نباید فقط درباره احتمال قبولی باشد. نوجوان به اطلاعات واقعی درباره مسیرهای جایگزین تحصیلی و شغلی نیز نیاز دارد.

راهکار برای خانواده ها:

اولین جمله بعد از دیدن نتیجه را درباره رتبه نگویید. اول از نوجوان بپرسید خودت چه احساسی داری؟ بعد درباره انتخاب ها حرف بزنید.

تلنگر روانشناختی:

رتبه می تواند جای فرد را در یک رقابت مشخص کند؛ اما نمی تواند ارزش او را به عنوان انسان اندازه بگیرد.

جمع بندی گروه روانشناسی رکنا

پنج خبر امروز پنج فشار متفاوت را نشان می دهند: شکستن لنگر قیمتی، تغییر نقش شهرداری در تامین معیشت، عدالت مزدی، فشار مراقبتی نسل میانی و گره خوردن هویت نوجوان به عملکرد تحصیلی. وجه مشترک آنها فقط استرس نیست؛ پیش بینی پذیری است.

خانواده می خواهد بداند پولش فردا چقدر می ارزد. شهروند می خواهد بداند طرح حمایتی از چه منبعی ادامه پیدا می کند. کارگر می خواهد بداند درآمدش چگونه با هزینه زندگی تنظیم می شود. نسل میانی می خواهد بداند در مراقبت از والدین تنها نمی ماند و نوجوان می خواهد بداند اگر رتبه دلخواهش را نگرفت، هنوز راه دیگری وجود دارد.

جامعه فقط با وعده آرام نمی شود. بخش مهمی از امنیت روانی زمانی ساخته می شود که مردم بتوانند برای فردای خود برنامه بریزند، انتخاب کنند و بفهمند مسئول هر تصمیم چه نهادی است.