۱۱ شوهر،۱۰ حکم قصاص پرونده کلثوم اکبری چه چیزی درباره اعتماد، فریب و خطر پنهان در رابطه نزدیک نشان می دهد؟/ تحلیل روانشناسی خبر ترند
رکنا: پرونده کلثوم اکبری، متهم به قتل چندین مردی که با آنان ازدواج کرده بود، با اعلام رد اعتراض او به حکم صادرشده و ورود پرونده به مرحله اجرای حکم، بار دیگر مورد توجه افکار عمومی قرار گرفته است. او در پرونده ۱۱ قتل عمدی محاکمه شده و اولیای دم ۱۰ قربانی درخواست قصاص کرده اند برای این ۱۰ مورد، ۱۰ حکم قصاص صادر شده است.
به گزارش گروه روانشناسی رکنا،پرونده هایی مانند پرونده کلثوم اکبری به دلیل تعداد قربانیان و تکرار رفتار مجرمانه، ذهن جامعه را به شدت درگیر می کند پرسش روانشناختی مهم فقط این نیست که چگونه یک فرد توانسته چندین قتل را مرتکب شود پرسش دشوارتر این است که چگونه اعتماد در روابط نزدیک می تواند به بستری برای پنهان ماندن خطر تبدیل شود؟
در این پرونده، آنچه در گزارش های منتشرشده برجسته است، تکرار رابطه زناشویی با قربانیان و وقوع مرگ ها در بستر روابطی است که از بیرون می توانسته اند عادی به نظر برسند. این ویژگی، پرونده را از یک جنایت خیابانی یا خشونت ناگهانی متمایز می کند. در روابط نزدیک، اعتماد، آشنایی و دسترسی به زندگی خصوصی فرد وجود دارد عواملی که در صورت سوءاستفاده، می توانند شناسایی خطر را دشوارتر کنند.
چرا خطر در رابطه نزدیک دیرتر دیده می شود؟
انسان برای زندگی اجتماعی به اعتماد نیاز دارد. نمی توانیم هر روز همه رفتارهای اطرافیان خود را با سوءظن بررسی کنیم. در روابط خانوادگی و عاطفی نیز معمولاً فرض اولیه این است که طرف مقابل قصد آسیب رساندن ندارد.
اما همین اعتماد، اگر با نشانه های هشداردهنده نادیده گرفته شود، می تواند آسیب پذیری ایجاد کند. در روانشناسی اجتماعی، یکی از سازوکارهای مهم در این زمینه، سوگیری اعتماد و تمایل به تفسیر رفتار دیگران بر اساس تصویری است که پیشتر از آنان ساخته ایم.
وقتی فردی را امن، مهربان یا قابل اعتماد می دانیم، ممکن است رفتارهای ناسازگار با این تصویر را کم اهمیت تلقی کنیم. البته این موضوع به معنای آن نیست که قربانیان مسئول شناسایی یا جلوگیری از جرم بوده اند. مسئولیت جنایت با مرتکب آن است. هدف از تحلیل این سازوکار، شناخت دشواری تشخیص خطر در روابط نزدیک است، نه سرزنش قربانیان.
تکرار جرم چه چیزی را درباره الگوی رفتار نشان می دهد؟
در پرونده های دارای چند قربانی، تکرار رفتار اهمیت ویژه ای دارد. تکرار می تواند نشان دهنده وجود الگویی در انتخاب موقعیت، دسترسی به قربانی، پنهانکاری و ادامه رفتار مجرمانه باشد. تشخیص روانشناختی نیازمند ارزیابی تخصصی، مصاحبه، بررسی سوابق و شواهد معتبر است. حتی اگر در پرونده از ارزیابی های روانشناختی و جرم شناسی سخن گفته شده باشد، تا زمانی که نتایج علمی آن بطور رسمی و با جزئیات منتشر نشده، رسانه نباید جای خالی اطلاعات را با حدس درباره روان فرد پر کند.
چرا برچسب هایی مانند بیوه سیاه جذاب اند، اما کافی نیستند؟
رسانه ها در پرونده های جنایی گاهی از لقب هایی مانند بیوه سیاه استفاده می کنند. این لقب ها به سرعت توجه مخاطب را جلب می کنند، اما ممکن است جنایت پیچیده را به یک شخصیت افسانه ای و مرموز تقلیل دهند. در نتیجه، مخاطب به جای فهم سازوکارهای تکرار جرم، فریب، فرصت و ضعف نظام های شناسایی خطر، درگیر تصویری هیجان انگیز از یک چهره شرور می شود.
چنین روایتی ممکن است مرز میان واقعیت قضایی و سرگرمی جنایی را کمرنگ کند. وظیفه رسانه آن است که بجای ساختن اسطوره از مجرم، درباره قربانیان، شرایط وقوع جرم، ضعف های پیشگیرانه و مسئولیت نهادهای مرتبط اطلاع رسانی کند.
کودکی دشوار توضیح احتمالی یا توجیه جنایت؟
زندگی کلثوم اکبری از کودکی با فقر، فقدان و ازدواج اجباری در ۱۱ سالگی همراه بوده است. این بخش از زندگی او از نظر اجتماعی و روانشناختی قابل بررسی است، اما یک مرز اساسی وجود دارد: تجربه خشونت و محرومیت در کودکی، به خودی خود توضیح کافی برای ارتکاب قتل های متعدد نیست و به هیچوجه مسئولیت کیفری و اخلاقی مرتکب را از بین نمی برد.
بسیاری از افرادی که کودکی دشوار، فقر یا تجربه خشونت داشته اند، هرگز به دیگران آسیب نمی رسانند بنابراین تبدیل گذشته آسیب زا به علت قطعی جنایت، هم از نظر علمی نادرست است و هم به قربانیان و بازماندگان بی احترامی می کند.
در عین حال، توجه به ازدواج اجباری در کودکی، فقر و غفلت از سالمندان اهمیت پیشگیرانه دارد. سخنگوی قوه قضاییه از بررسی سه محور شخصیت خطرناک ناشی از خشونت، فقر و غفلت از سالمندان در مطالعات کارشناسی پرونده سخن گفته است. این محورها باید در قالب یافته های مستند و نه فرضیه های رسانه ای بررسی شوند.
چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟
زیرا پرونده کلثوم اکبری فقط درباره یک متهم نیست درباره ضرورت شناخت خطر در روابط نزدیک، حمایت از سالمندان و اهمیت ثبت و بررسی مرگ های مشکوک نیز هست. اگر مرگ های متعدد در یک الگوی مشابه رخ دهند، بررسی مستقل پزشکی و قضایی، ثبت دقیق سوابق و ارتباط میان پرونده ها اهمیت حیاتی پیدا می کند.
پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان
در پرونده هایی با چند قربانی، اطلاع رسانی دقیق درباره روند قضایی و شواهد اثبات شده ضروری است. همچنین باید سازوکارهای حمایت از سالمندان، به ویژه افرادی که تنها زندگی می کنند یا شبکه حمایتی محدودی دارند، تقویت شود. مرگ غیرمنتظره یک سالمند نباید صرفاً به دلیل سن یا بیماری های زمینه ای، بدون بررسی کافی عادی تلقی شود. البته بررسی باید بر پایه قرائن و ضوابط قانونی باشد، نه بدگمانی عمومی به اعضای خانواده یا همسران.
راهکار برای خانواده ها
در روابط خانوادگی و مراقبت از سالمندان، توجه به تغییرات ناگهانی سلامت، مراجعه پزشکی مستقل و نگهداری سوابق درمانی اهمیت دارد. اگر مرگی غیرمنتظره یا مشکوک رخ داد، خانواده باید مسیر قانونی بررسی را دنبال کند و از انتشار اتهام های تأییدنشده در فضای مجازی بپرهیزد. اعتماد اجتماعی ضروری است، اما اعتماد نباید جایگزین رسیدگی پزشکی و قانونی شود.
تلنگر روانشناختی
اعتماد یکی از پایه های زندگی انسانی است اما اعتماد به معنای چشم بستن بر شواهد نیست. جامعه سالم نه با بدگمانی دائمی به نزدیکان ساخته می شود و نه با نادیده گرفتن نشانه های خطر بلکه با نهادهایی ساخته می شود که مرگ مشکوک را جدی می گیرند، از سالمندان حمایت می کنند و اجازه نمی دهند اعتماد انسانی به پوششی برای پنهان ماندن جنایت تبدیل شود.
-
فیلم لحظه دستگیری ۲ موبایلقاپ حرفهای در مشهد
ارسال نظر