آیا دوربین گوشی می تواند PTSD را تشخیص دهد؟ / آزمایشی که می خواهد تروما را از نشانه های بدن بخواند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، این فناوری هنوز ابزار تشخیصی تایید شده نیست، اما اگر دقت آن در مطالعات بالینی اثبات شود، می تواند مسیر غربالگری تروما را تغییر دهد.گوشی قرار است چه چیزی را ببیند؟ در مطالعه REVEAL از نرم افزاری به نام Senseye DT استفاده می شود که به شکل یک برنامه آیفون طراحی شده است. فرد مجموعه ای از فعالیت های ساده را روی تلفن انجام می دهد و هم زمان دوربین جلوی گوشی از او ویدئو می گیرد. سپس یک الگوریتم هوش مصنوعی ویدئوها را تحلیل می کند تا به دنبال سیگنال های فیزیولوژیکی باشد که ممکن است با PTSD ارتباط داشته باشند. 

ایده اصلی این نیست که گوشی از روی ظاهر صورت فرد تشخیص دهد او دچار تروما شده است. موضوع پیچیده تر از تشخیص یک حالت چهره مانند غم یا ترس است. پژوهشگران در پی آن هستند که ببینند آیا می توان الگوهای ظریف فیزیولوژیکی ثبت شده هنگام انجام فعالیت های مشخص را به اطلاعاتی قابل استفاده برای تشخیص تبدیل کرد.

این تفاوت مهم است، زیرا PTSD را نمی توان صرفا از روی چهره یک فرد تشخیص داد. فرد ممکن است در ظاهر آرام باشد اما با خاطرات مزاحم، کابوس، اجتناب، گوش به زنگی شدید یا واکنش های جسمانی مرتبط با تروما زندگی کند.

هوش مصنوعی باید با روانپزشک و مصاحبه بالینی رقابت کند

برای اینکه چنین فناوری ای ارزش پزشکی پیدا کند، تنها پیدا کردن چند الگوی جالب در تصاویر کافی نیست. پژوهشگران باید نشان دهند نتیجه آن در مقایسه با روش های استاندارد تشخیص PTSD تا چه اندازه دقیق است.

در مطالعه REVEAL، عملکرد ابزار با ارزیابی های استاندارد سلامت روان و مصاحبه بالینی مقایسه می شود. یکی از معیارهای مهم نیز CAPS-5-R است؛ مصاحبه ای بالینی برای ارزیابی PTSD که توسط ارزیابان آموزش دیده انجام می شود. پژوهش می خواهد مشخص کند نرم افزار تا چه اندازه می تواند وجود PTSD، شدت آن و سرعت انجام ارزیابی را در مقایسه با روش های رایج تشخیصی بازتاب دهد. 

به همین دلیل هنوز نمی توان گفت یک گوشی قادر به تشخیص قطعی PTSD است. آنچه اکنون وجود دارد یک مطالعه تشخیصی در حال انجام است که دقیقا قرار است اعتبار این ادعا را آزمایش کند.

چرا اصلا به یک روش تازه نیاز داریم؟

یکی از مشکلات حوزه تروما این است که تشخیص همیشه بلافاصله پس از حادثه اتفاق نمی افتد. بعضی افراد سال ها با نشانه ها زندگی می کنند بدون آنکه ارزیابی تخصصی دریافت کنند.

دسترسی به متخصص نیز در همه مناطق یکسان نیست. فاصله جغرافیایی، هزینه، کمبود خدمات تخصصی، ترس از قضاوت و حتی دشواری صحبت کردن درباره تجربه آسیب زا می توانند مراجعه برای ارزیابی را به تعویق بیندازند.

پروژه دیگری در استرالیا نیز به طور مشخص روی توسعه تشخیص دیجیتال و از راه دور PTSD کار می کند. هدف اعلام شده این پروژه آموزش یک الگوریتم یادگیری ماشین برای کمک به تشخیص PTSD از راه دور و تسهیل دسترسی زودتر به ارزیابی و درمان است. فعالیت های آن نیز از طریق تلفن هوشمند، مرورگر و تماس ویدئویی انجام می شود.  اگر فناوری هایی از این نوع در آینده اعتبار کافی پیدا کنند، یکی از جذاب ترین کاربردهای احتمالی آن ها می تواند کاهش فاصله میان بروز نشانه ها و ارزیابی تخصصی باشد.

بدن ممکن است اطلاعاتی داشته باشد که در پرسشنامه دیده نمی شود

پژوهش درباره تشخیص دیجیتال PTSD فقط به دوربین گوشی محدود نیست. حوزه گسترده تری از تحقیقات در حال بررسی نشانگرهای دیجیتال است؛ اطلاعاتی که تلفن های هوشمند، ساعت های هوشمند و دیگر ابزارهای پوشیدنی می توانند درباره خواب، فعالیت، تنظیم دستگاه عصبی خودکار و رفتار روزمره ثبت کنند.

مقاله ای که در سال ۲۰۲۶ در npj Digital Medicine منتشر شد نیز پیشنهاد کرده است که ابزارهای هوشمند و هوش مصنوعی می توانند در کنار دیگر روش های ارزیابی، اطلاعات فیزیولوژیکی، رفتاری و شناختی مرتبط با PTSD را جمع آوری کنند. تاکید این رویکرد بر ترکیب چند منبع اطلاعات است، نه جایگزین کردن ساده یک مصاحبه روان پزشکی با یک الگوریتم.

این موضوع می تواند نگاه ما به PTSD را نیز تغییر دهد. تروما فقط مجموعه ای از افکار و خاطرات دردناک نیست. خواب، سطح برانگیختگی بدن، واکنش به محرک ها، ضربان قلب و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیکی نیز می توانند تحت تاثیر قرار بگیرند.

خطر مهم تشخیص بیش از حد ساده

تصور یک برنامه که گوشی را مقابل صورت می گیرید و چند دقیقه بعد روی صفحه نوشته می شود PTSD دارید، از نظر خبری جذاب است، اما وضعیت علمی فعلی چنین چیزی را تایید نمی کند. PTSD اختلال پیچیده ای است و نشانه های آن می توانند با افسردگی، اضطراب و مشکلات دیگر هم پوشانی داشته باشند. حتی در مطالعه REVEAL نیز شرکت کنندگان با ابزارهای مختلف برای افسردگی، اضطراب و دیگر اختلالات روان پزشکی ارزیابی می شوند.

همچنین هر فناوری مبتنی بر هوش مصنوعی باید در جمعیت های مختلف آزمایش شود. سن، شرایط جسمی، داروها و بسیاری از عوامل دیگر ممکن است بر سیگنال های فیزیولوژیکی تاثیر بگذارند. الگویی که در یک گروه عملکرد مناسبی دارد لزوما در همه افراد همان دقت را نخواهد داشت.

موضوع حریم خصوصی نیز جدی است. وقتی یک برنامه ویدئوی چهره و اطلاعات مرتبط با سلامت روان را پردازش می کند، نحوه ذخیره، تحلیل و محافظت از داده ها اهمیت زیادی پیدا می کند.

گوشی قرار نیست جای روانشناس را بگیرد

جذاب ترین سناریوی آینده احتمالا حذف متخصص نیست، بلکه اضافه شدن یک ابزار دیگر به فرایند ارزیابی است. گوشی می تواند روزی نقش غربالگر اولیه را داشته باشد و فردی را که احتمال بیشتری برای PTSD دارد به سمت ارزیابی کامل تر هدایت کند. این تفاوت میان غربالگری و تشخیص بسیار مهم است. غربالگری می گوید فرد ممکن است در معرض خطر باشد و نیاز به بررسی بیشتری دارد؛ تشخیص بالینی نیازمند ارزیابی جامع تر است.

مطالعه استرالیایی اکنون می خواهد ببیند فاصله میان این دو را تا چه اندازه می توان با فناوری کمتر کرد. اگر الگوریتم بتواند با دقت قابل قبول نشانه های مرتبط با PTSD را شناسایی کند، شاید در آینده برای افرادی که دسترسی آسانی به خدمات تخصصی ندارند مفید باشد. اما تا زمانی که نتایج اعتبارسنجی کامل نشوند، دوربین گوشی را نمی توان روانپزشک جیبی دانست.

نکته جذاب پژوهش شاید همین باشد: تلفنی که هر روز برای پیام، عکس و شبکه های اجتماعی مقابل صورتمان می گیریم، ممکن است روزی بتواند بخشی از واکنش بدن به تروما را نیز ببیند؛ اما اینکه دیدن این نشانه ها تا چه اندازه به معنای تشخیص درست است، دقیقا همان سوالی است که علم هنوز در حال پاسخ دادن به آن است.