یک تماس تصویری خانوادگی در هفته می تواند افسردگی سالمندان را کمتر کند؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،   پژوهشی تازه در تبریز نشان داده سالمندانی که به مدت دو ماه، هفته ای یک بار تماس تصویری برنامه ریزی شده با خانواده داشتند، در پایان مطالعه نشانه های افسردگی کمتری گزارش کردند و احساس حمایت اجتماعی بیشتری داشتند. یافته ای ساده اما مهم که نشان می دهد گاهی فناوری به جای افزایش تنهایی می تواند دقیقا در جهت مخالف عمل کند.

۶۱ سالمند و یک مداخله بسیار ساده

مطالعه در خانه های سالمندان تبریز انجام شد و ۶۱ سالمند در آن شرکت کردند. ۲۹ نفر در گروه مداخله و ۳۲ نفر در گروه مقایسه قرار گرفتند. گروه اول علاوه بر ملاقات های معمول، به مدت دو ماه هر هفته یک تماس تصویری برنامه ریزی شده با اعضای خانواده داشت. گروه دیگر همان برنامه معمول ملاقات را ادامه داد و تماس تصویری ساختاریافته دریافت نکرد.

پژوهشگران قبل و بعد از مداخله، افسردگی سالمندان را با مقیاس افسردگی سالمندان و میزان حمایت اجتماعی ادراک شده آن ها را با یک پرسشنامه استاندارد اندازه گیری کردند. نتیجه بعد از دو ماه قابل توجه بود. میانگین نشانه های افسردگی در گروه تماس تصویری به طور معنی داری کمتر از گروه مقایسه بود. اندازه اثر گزارش شده برای افسردگی ۰٫۸۷ بود که در پژوهش های رفتاری اثر بزرگی محسوب می شود. حمایت اجتماعی ادراک شده نیز افزایش پیدا کرد و اندازه اثر آن ۰٫۶۷ گزارش شد. 

چرا دیدن خانواده ممکن است با یک تماس تلفنی فرق داشته باشد؟

صدای فرزند یا نوه می تواند احساس ارتباط ایجاد کند، اما تماس تصویری اطلاعات بیشتری به همراه دارد. سالمند چهره فرد مقابل، لبخند، حرکات و محیط زندگی او را نیز می بیند و ارتباط به ملاقات حضوری نزدیک تر می شود.

در مقابل، خانواده نیز می تواند سالمند را ببیند و واکنش های او را بهتر دریافت کند. همین ارتباط دوطرفه ممکن است احساس حضور اجتماعی را تقویت کند.

این توضیح با پژوهش های قدیمی تر نیز سازگار است. مطالعات قبلی در خانه های سالمندان نشان داده اند تماس تصویری خانوادگی می تواند با کاهش تنهایی و نشانه های افسردگی همراه باشد. برای مثال یک برنامه تماس تصویری هفتگی در مطالعه ای دیگر با کاهش افسردگی و تنهایی در سالمندان خانه های سالمندان همراه بود و بخشی از اثرات آن در پیگیری های بعدی نیز مشاهده شد. 

حمایت اجتماعی فقط تعداد ملاقات ها نیست

یکی از نکات مهم مطالعه تبریز این است که پژوهشگران فقط افسردگی را اندازه گیری نکردند. آن ها بررسی کردند سالمند تا چه اندازه احساس می کند از سوی دیگران حمایت می شود. این تفاوت مهم است. ممکن است فرد افراد زیادی در اطراف خود داشته باشد اما همچنان احساس تنهایی کند. در مقابل، ارتباط منظم با چند نفر مهم می تواند احساس تعلق و حمایت ایجاد کند.

در مطالعه تازه، افزایش حمایت اجتماعی هم زمان با کاهش نشانه های افسردگی دیده شد. پژوهش نمی تواند با قطعیت ثابت کند افزایش احساس حمایت علت کاهش افسردگی بوده است، اما این ارتباط یک مسیر روان شناختی قابل توجه را مطرح می کند. 

تماس تصویری جای ملاقات حضوری را نمی گیرد

نتیجه پژوهش این نیست که خانواده ها می توانند ملاقات سالمند را با یک صفحه نمایش جایگزین کنند. در مطالعه تبریز تماس تصویری در کنار ملاقات های معمول انجام شد، نه به جای آن.  اهمیت این موضوع برای خانواده هایی بیشتر می شود که در شهر یا کشور دیگری زندگی می کنند یا امکان ملاقات مکرر ندارند. برای چنین خانواده هایی، یک تماس منظم و قابل پیش بینی ممکن است از تماس های پراکنده و اتفاقی ارزش بیشتری داشته باشد.

همچنین بعضی سالمندان برای استفاده از تلفن هوشمند یا تماس تصویری به کمک کارکنان نیاز دارند. بنابراین دسترسی به دستگاه، اینترنت و حمایت فنی ساده می تواند بخشی از مداخله باشد.

هنوز نمی توان تماس تصویری را درمان افسردگی نامید

با وجود نتایج امیدوار کننده، این مطالعه فقط ۶۱ شرکت کننده داشت و دوره بررسی نیز دو ماه بود. طراحی آن شبه آزمایشی بود و پژوهشگران هنوز نمی دانند آیا کاهش نشانه های افسردگی در ماه ها و سال های بعد نیز باقی می ماند یا خیر. نتایج همچنین از خانه های سالمندان تبریز به دست آمده و برای تعمیم آن به جمعیت های دیگر به مطالعات بزرگ تر نیاز است. 

افسردگی سالمندان اختلالی چند عاملی است و تماس خانوادگی نمی تواند جای ارزیابی و درمان تخصصی را برای فرد مبتلا بگیرد. اما ارزش این پژوهش دقیقا در سادگی مداخله است. برای اجرای آن به دستگاه پیچیده یا برنامه درمانی گران قیمت نیاز نبود؛ خانواده باید به طور منظم در زندگی سالمند حضور پیدا می کرد، حتی اگر این حضور از پشت یک صفحه نمایش بود.

در دوره ای که معمولا درباره تاثیر منفی گوشی و فضای دیجیتال بر سلامت روان صحبت می کنیم، مطالعه تبریز سوی دیگر فناوری را نشان می دهد: گاهی همان صفحه ای که می تواند انسان را از دیگران دور کند، اگر برای ارتباط واقعی استفاده شود، می تواند فاصله میان یک سالمند و خانواده اش را کمتر کند.