پشت میله های زندان هم عشق کار خودش را می کند! / رابطه عاطفی امن، افسردگی و PTSD را کم می کند؟

به گزارش رکنا، افرادی که در رابطه عاطفی خود احساس امنیت بیشتری داشتند، نشانه های کمتری از افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD گزارش کردند.این یافته یک پیام مهم دارد: در شرایط بسیار سخت زندگی، کیفیت رابطه عاطفی می تواند با وضعیت روانی فرد ارتباط داشته باشد اما این به آن معنا نیست که داشتن یک رابطه عاشقانه به تنهایی می تواند افسردگی یا PTSD را درمان کند.

فقط داشتن شریک مهم نیست؛ کیفیت رابطه مهم است وقتی درباره تاثیر روابط عاطفی بر سلامت روان صحبت می کنیم، یک تفاوت مهم اغلب نادیده گرفته می شود: داشتن شریک عاطفی لزوما به معنای داشتن یک رابطه امن نیست. ممکن است فرد در یک رابطه باشد اما دائما از ترک شدن بترسد، احساس کند شریکش در دسترس نیست، نتواند به او اعتماد کند یا رابطه پر از تنش و ناامنی باشد. در مقابل، بعضی افراد حتی در شرایطی که امکان دیدار و ارتباط آنها با شریکشان محدود است، همچنان احساس می کنند رابطه قابل اعتماد و حمایت کننده ای دارند. پژوهش جدید دقیقا به همین موضوع توجه کرده است.

فقط داشتن شریک مهم نیست؛ کیفیت رابطه مهم است

در این مطالعه، بیش از هزار مرد زندانی که شریک عاطفی داشتند در یک دوره طولانی بررسی شدند. پژوهشگران در چند مرحله از آنها درباره کیفیت دلبستگی عاطفی، نشانه های افسردگی و علائم مرتبط با PTSD سوال کردند. نتیجه کلی روشن بود: هر چه فرد در رابطه عاطفی خود احساس امنیت بیشتری می کرد، معمولا نشانه های افسردگی و PTSD کمتری نیز گزارش می کرد. نکته جالب این بود که این ارتباط فقط مربوط به مقایسه افراد مختلف نبود. حتی وقتی احساس امنیت یک فرد در رابطه خودش در طول زمان تغییر می کرد، وضعیت روان شناختی او نیز می توانست همراه با آن تغییر کند.

داشتن رابطه با احساس امنیت در رابطه یکی نیست

دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه، درباره اهمیت این یافته می گوید: گاهی تصور می کنیم صرف اینکه فرد همسر یا شریک عاطفی دارد، یعنی از حمایت عاطفی برخوردار است. در حالی که از نظر روانشناختی، کیفیت رابطه اهمیت بسیار بیشتری دارد. فرد ممکن است در یک رابطه باشد اما همچنان احساس تنهایی، بی اعتمادی یا ناامنی کند.

او اضافه می کند: در مقابل، وقتی فرد احساس می کند یک نفر در زندگی او وجود دارد که قابل اعتماد است، او را درک می کند و رابطه با او از ثبات نسبی برخوردار است، این تجربه می تواند در شرایط دشوار به یک منبع حمایت روانی تبدیل شود.

چرا یک رابطه امن ممکن است در شرایط سخت اهمیت بیشتری پیدا کند؟

تصور کنید فرد بخش زیادی از کنترل خود بر زندگی روزمره را از دست داده است. نمی تواند هر زمان که می خواهد خانواده اش را ببیند. ارتباط با شریک عاطفی محدود شده است. محیط زندگی او تحت کنترل دیگران است. در چنین شرایطی، حفظ یک پیوند عاطفی قابل اعتماد ممکن است احساس تعلق و ارتباط فرد با دنیای بیرون را تقویت کند. رابطه ای که در آن فرد احساس کند هنوز برای کسی اهمیت دارد، می تواند تجربه روانی بسیار متفاوتی از تنهایی و طرد ایجاد کند. البته این یک توضیح احتمالی برای یافته پژوهش است. مطالعه ثابت نکرده است که رابطه امن مستقیما باعث کاهش افسردگی یا PTSD می شود.

رابطه و سلامت روان می توانند روی یکدیگر اثر بگذارند

موضوع از آنچه در نگاه اول به نظر می رسد پیچیده تر است. ممکن است یک رابطه حمایت کننده به فرد کمک کند فشار روانی را بهتر تحمل کند اما جهت دیگر نیز ممکن است وجود داشته باشد. فردی که افسردگی شدید دارد ممکن است بیشتر از دیگران فاصله بگیرد، کمتر ارتباط برقرار کند یا نسبت به آینده رابطه ناامیدتر شود. فردی که علائم PTSD دارد نیز ممکن است با گوش به زنگی شدید، بی اعتمادی، تحریک پذیری یا دشواری در نزدیکی عاطفی روبرو باشد. این علائم خودشان می توانند رابطه را تحت فشار قرار دهند.

دکتر مریم سامانی توضیح می دهد: سلامت روان و رابطه عاطفی معمولا دو موضوع جدا از هم نیستند. حال روانی فرد می تواند وارد رابطه شود و کیفیت رابطه نیز می تواند بر حال روانی او اثر بگذارد. به همین دلیل در ارزیابی بالینی بهتر است علاوه بر علائم فرد، روابط نزدیک او نیز بررسی شوند.

آیا رابطه عاطفی می تواند PTSD یا افسردگی را درمان کند؟

وجود یک رابطه حمایت کننده ممکن است یکی از منابع روانشناختی مهم زندگی باشد، اما جای درمان تخصصی افسردگی یا PTSD را نمی گیرد. همچنین هر رابطه ای لزوما مفید نیست. رابطه ای که در آن خشونت، تحقیر، کنترل شدید، تهدید یا بی اعتمادی وجود دارد می تواند خودش به منبع فشار روانی تبدیل شود.

دکتر مریم سامانی می گوید: نباید از چنین پژوهشی این پیام را استخراج کنیم که فرد برای سالم ماندن حتما باید وارد یک رابطه عاطفی شود. مسئله اصلی داشتن رابطه نیست؛ مسئله کیفیت، امنیت و سلامت آن رابطه است.

سبک دلبستگی چه نقشی دارد؟

یکی از موضوعاتی که این پژوهش دوباره اهمیت آن را نشان می دهد، مفهوم دلبستگی در روابط بزرگسالی است. تجربه امنیت در رابطه می تواند با اعتماد به شریک، احساس در دسترس بودن او و اطمینان نسبی نسبت به پیوند عاطفی ارتباط داشته باشد. در مقابل، برخی افراد هنگام احساس خطر در رابطه ممکن است به شدت نگران طرد شدن شوند و برخی دیگر ممکن است هنگام فشار عاطفی بیشتر فاصله بگیرند.

اما یک نکته مهم وجود دارد: این پژوهش برای دسته بندی دقیق افراد به سبک های معروف «ایمن، اضطرابی و اجتنابی» طراحی نشده بود. بنابراین نباید از نتایج آن برای برچسب زدن به افراد استفاده کرد.

دکتر مریم سامانی تاکید می کند: شناخت دلبستگی زمانی مفید است که به ما کمک کند الگوی رابطه را بهتر بفهمیم، نه اینکه تبدیل به برچسب شود. اینکه بگوییم تو اجتنابی هستی یا تو اضطرابی هستی به خودی خود مشکلی را حل نمی کند.

او ادامه می دهد: سوال مفیدتر این است که وقتی فرد احساس ناامنی می کند چه اتفاقی در رابطه می افتد؟ آیا بیشتر دنبال اطمینان می رود؟ آیا فاصله می گیرد؟ آیا سکوت می کند؟ آیا شریک او این رفتار را چگونه تفسیر می کند؟ بررسی این چرخه ها می تواند برای فهم مشکلات رابطه بسیار مفیدتر از چسباندن یک عنوان به افراد باشد.

این پژوهش چه چیزی را ثابت نمی کند؟

نتایج این مطالعه را نباید بیش از اندازه گسترش داد. این پژوهش نمی گوید رابطه عاشقانه درمان PTSD است. نمی گوید افراد مجرد سلامت روان ضعیف تری دارند. نمی گوید هر رابطه ای از انسان در برابر افسردگی محافظت می کند. و همچنین ثابت نمی کند که ناامنی در رابطه علت مستقیم افسردگی یا PTSD است. آنچه پژوهش نشان داده، یک ارتباط است: افرادی که در رابطه عاطفی خود احساس امنیت بیشتری داشتند، به طور کلی نشانه های روان شناختی کمتری گزارش کردند.پژوهش روی گروه مشخصی از مردان زندانی انجام شده است. بنابراین نمی توان نتیجه را بدون بررسی های بیشتر به همه زنان و مردان، تمام فرهنگ ها یا تمام انواع روابط تعمیم داد.

همچنین ابزار مورد استفاده برای سنجش امنیت دلبستگی محدودیت هایی داشت و نمی توان از این مطالعه برای تشخیص سبک دلبستگی افراد استفاده کرد. مهم تر از همه، این مطالعه نمی تواند به تنهایی جهت علت و معلول را مشخص کند.

این یافته برای زندگی روزمره ما چه معنایی دارد؟

مهمترین پیام پژوهش فراتر از محیط زندان است. انسان ها در دوره های سخت زندگی فقط به وجود دیگران نیاز ندارند؛ کیفیت ارتباط نیز اهمیت دارد. ممکن است دو نفر سال ها کنار یکدیگر زندگی کنند اما یکی از آنها همچنان احساس تنهایی کند. در مقابل، رابطه ای که در آن اعتماد، پاسخ گویی عاطفی و احساس امنیت وجود دارد می تواند یکی از منابع مهم حمایت روانی باشد.

دکتر مریم سامانی می گوید: اگر فرد در دوره سختی از زندگی قرار دارد، یکی از سوال های مهم این است که آیا رابطه های نزدیک او واقعا منبع حمایت هستند یا خودشان به بخشی از فشار روانی تبدیل شده اند. این موضوع در ارزیابی روانشناختی ارزش بررسی دارد.

جمع بندی

پژوهش جدید نشان می دهد در میان مردانی که دوران زندان را تجربه می کردند، احساس امنیت بیشتر در رابطه عاطفی با نشانه های کمتر افسردگی و PTSD همراه بود. این یافته ثابت نمی کند رابطه عاطفی درمان اختلالات روانی است، اما یادآوری می کند کیفیت روابط نزدیک می تواند بخشی مهم از تصویر سلامت روان انسان باشد.

به گفته دکتر مریم سامانی: گاهی سوال مهم این نیست که آیا کسی در زندگی من هست؟؛ سوال مهمتر این است که آیا در این رابطه احساس امنیت، اعتماد و حمایت می کنم؟، این دو سوال ممکن است پاسخ های کاملا متفاوتی داشته باشند.