مادر افسرده، نوزاد در خطر؟ / واقعیت پشت یک پژوهش بزرگ

به گزارش رکنا، اما قبل از هر چیز باید یک نکته بسیار مهم را روشن کنیم این پژوهش ثابت نکرده است که افسردگی مادر باعث مرگ نوزاد می شود. آنچه پیدا شده یک ارتباط آماری مهم است که دلایل آن هنوز به طور کامل مشخص نیست. پژوهشگران چه چیزی را بررسی کردند؟ محققان اطلاعات مربوط به بیش از ۴۱۴ هزار تولد در ایالت نیوجرسی آمریکا را بررسی کردند. اطلاعات تولد نوزادان با داده های مربوط به مرگ در سال اول زندگی تطبیق داده شد. مزیت مهم این پژوهش این بود که در نیوجرسی غربالگری نشانه های افسردگی مادر پس از زایمان به صورت گسترده انجام می شود. بنابراین پژوهشگران توانستند بررسی کنند آیا میان وجود نشانه های افسردگی بلافاصله پس از زایمان و سلامت نوزاد در ادامه سال اول زندگی ارتباطی وجود دارد یا خیر. نتیجه قابل توجه بود: مرگ نوزاد در میان فرزندان مادرانی که نشانه های افسردگی داشتند بیشتر دیده شد. این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن تعدادی از تفاوت های مهم خانوادگی، اجتماعی و پزشکی همچنان باقی ماند.

آیا افسردگی مادر علت مرگ نوزاد است؟

این پژوهش چنین چیزی را ثابت نمی کند. این یکی از مهم ترین نکاتی است که هنگام انتشار این خبر باید در نظر داشت. ممکن است عوامل دیگری هم بر سلامت روان مادر و هم بر سلامت نوزاد اثر گذاشته باشند. برای مثال، تولد زودرس، مشکلات پزشکی نوزاد، شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی، بیماری های دوران بارداری و عوامل دیگری می توانند بخشی از این ارتباط را توضیح دهند. حتی یک احتمال معکوس نیز وجود دارد: مادری که هنگام تولد متوجه مشکل جدی پزشکی نوزادش شده است ممکن است به همین دلیل نشانه های افسردگی بیشتری نشان دهد. پژوهشگران نیز این احتمال ها را مطرح کرده اند و تاکید دارند که برای مشخص شدن علت واقعی ارتباط به مطالعات بیشتری نیاز است.

این خبر نباید تبدیل به احساس گناه در مادر شود

دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی، درباره نحوه تفسیر این یافته می گوید: مهم ترین اشتباه این است که مادری که افسردگی پس از زایمان را تجربه می کند با خواندن چنین خبری تصور کند سلامت نوزادش را به خطر انداخته است. این مطالعه چنین چیزی را ثابت نکرده و افسردگی یک انتخاب یا کوتاهی مادر نیست.

او اضافه می کند: پیام مفید پژوهش این است که سلامت روان مادر باید به اندازه سلامت جسمانی او پس از زایمان جدی گرفته شود. وقتی مادر از نظر روانی تحت فشار شدید قرار دارد، حمایت از او بخشی از مراقبت از کل خانواده است.

افسردگی پس از زایمان همیشه شبیه غمگین بودن نیست

یکی از مشکلات این است که افسردگی پس از زایمان ممکن است همیشه با تصویر شناخته شده «مادر غمگین» ظاهر نشود. گاهی مادر بیشتر تحریک پذیر است. گاهی اضطراب شدیدی درباره سلامت نوزاد دارد. ممکن است نتواند بخوابد، حتی زمانی که امکان خواب وجود دارد. ممکن است احساس بی کفایتی شدید داشته باشد یا تصور کند مادر خوبی نیست. برخی مادران نیز از اطرافیان فاصله می گیرند و درباره حال واقعی خود صحبت نمی کنند.به همین دلیل غربالگری سلامت روان پس از زایمان اهمیت دارد.

چرا سلامت روان مادر می تواند با سلامت نوزاد ارتباط داشته باشد؟

پاسخ قطعی هنوز مشخص نیست. پژوهشگران چند مسیر احتمالی را مطرح می کنند. سلامت روان مادر می تواند با شرایط جسمانی دوران بارداری، عوامل اجتماعی و اقتصادی، مراقبت از نوزاد، مراجعه برای دریافت خدمات پزشکی و عوامل زیستی مختلف ارتباط داشته باشد. اما اینها هنوز توضیحات احتمالی هستند. مطالعه جدید مشخص نکرده است کدام مسیر مسئول ارتباط مشاهده شده است.

بعد از تولد نوزاد، همه نگاه ها نباید فقط به نوزاد باشد

دکتر مریم سامانی می گوید: یکی از اتفاقات رایج بعد از زایمان این است که تقریبا تمام توجه خانواده به نوزاد منتقل می شود و حال روانی مادر در حاشیه قرار می گیرد.

او ادامه می دهد: گاهی اطرافیان انتظار دارند مادر صرفا خوشحال باشد و همین انتظار باعث می شود زنی که غم، اضطراب یا افکار آزاردهنده دارد درباره آنها صحبت نکند. سوال ساده خودت چطوری؟ گاهی به اندازه سوال درباره خواب و تغذیه نوزاد اهمیت دارد.

خانواده به چه نشانه هایی توجه کند

تغییرات خلقی کوتاه مدت پس از زایمان می توانند رخ دهند، اما اگر غم، اضطراب، ناامیدی یا بی علاقگی شدید ادامه پیدا کند یا عملکرد مادر را مختل کند، موضوع نیازمند توجه بیشتری است. به ویژه اگر مادر احساس کند نمی تواند از خودش یا نوزاد مراقبت کند، به شدت ناامید شده یا افکاری درباره آسیب به خود یا نوزاد دارد، ارزیابی فوری تخصصی اهمیت دارد. هدف از این توجه قضاوت مادر نیست. هدف این است که او در یکی از حساس ترین دوره های زندگی تنها نماند.

این پژوهش چه چیزی را ثابت نمی کند؟

این مطالعه نمی گوید افسردگی مادر باعث مرگ نوزاد می شود. نمی گوید مادر مبتلا به افسردگی نمی تواند از فرزندش مراقبت کند. نمی گوید تمام نوزادان مادران دارای افسردگی در معرض خطر جدی قرار دارند و مهمتر از همه، نباید نتیجه آن را به شکلی بیان کرد که مادران مبتلا به افسردگی احساس گناه کنند. آنچه پژوهش نشان داده این است: در این جمعیت بزرگ، وجود نشانه های افسردگی مادر بلافاصله پس از زایمان با احتمال بالاتر مرگ نوزاد در سال اول زندگی همراه بود. دلیل این ارتباط هنوز نیازمند بررسی بیشتر است.

یک محدودیت مهم

این یک مطالعه مشاهده ای بود. پژوهشگران تلاش کردند بسیاری از تفاوت های مهم میان خانواده ها و نوزادان را در تحلیل خود در نظر بگیرند، اما نمی توان تمام عوامل موثر بر سلامت مادر و نوزاد را اندازه گیری کرد. خود نویسندگان نیز احتمال عوامل پنهان و جهت معکوس رابطه را مطرح کرده اند.

جمع بندی

این پژوهش یک پیام مهم برای خانواده ها و سیستم سلامت دارد: سلامت روان مادر بخشی از سلامت خانواده است. افسردگی پس از زایمان موضوعی نیست که بتوان آن را با توصیه هایی مانند «مثبت فکر کن»، «باید از بچه ات لذت ببری» یا «همه مادرها خسته اند» کنار گذاشت.

دکتر مریم سامانی می گوید: مادری که پس از زایمان از نظر روانی حال خوبی ندارد، بیش از هر چیز به شنیده شدن، حمایت و در صورت نیاز ارزیابی و درمان تخصصی احتیاج دارد؛ نه سرزنش و احساس گناه.