این نوع از اضطراب حتی در مطب روانپزشک هم دیده نمی شود؛ از هر ۵ مراجع یک نفر آن را دارد!

به گزارش رکنا، یک مطالعه چند مرکزی تازه در ژاپن نشان داده است ۲۰.۴ درصد از مراجعه کنندگان سرپایی مراکز روان پزشکی معیارهای تشخیصی اختلال اضطراب فراگیر یا GAD را داشتند. یعنی تقریبا از هر ۵ بیمار روان پزشکی، یک نفر. نکته مهم تر این بود که هم ابتلایی با افسردگی بسیار شایع بود و برخی افراد ممکن بود با تشخیص های دیگری در سیستم درمانی شناخته شده باشند. این یافته یک هشدار مهم دارد: گاهی اضطراب فراگیر پشت علائمی پنهان می شود که در نگاه اول ممکن است بیشتر شبیه افسردگی، مشکلات خواب یا فشار روانی عمومی به نظر برسند.

اختلال اضطراب فراگیر فقط زیاد نگران بودن نیست

همه انسان ها نگران می شوندنگرانی درباره پول، سلامت، خانواده، آینده، کار یا تحصیل بخشی طبیعی از زندگی است. اما در اختلال اضطراب فراگیر، نگرانی معمولا گسترده تر، مداوم تر و کنترل آن دشوارتر است و می تواند حوزه های مختلف زندگی را درگیر کند. فرد ممکن است از یک موضوع به موضوع دیگری منتقل شود: اگر در کارم مشکلی پیش بیاید چه؟ اگر یکی از اعضای خانواده بیمار شود چه؟ اگر تصمیم اشتباهی گرفته باشم چه؟ اگر اتفاق بدی بیفتد چه؟ مسئله فقط تعداد این افکار نیست. شدت، تداوم، دشواری کنترل نگرانی و تاثیری که بر زندگی فرد می گذارد اهمیت دارد.

پژوهشگران چه چیزی را بررسی کردند؟

مطالعه PRADO یک پژوهش چند مرکزی و مقطعی در ژاپن بود. پژوهشگران اطلاعات ۴۰۷ بیمار سرپایی روان پزشکی در ۲۲ مرکز را بررسی کردند. نکته مهم روش مطالعه این بود که تشخیص GAD فقط بر اساس یک پرسشنامه کوتاه انجام نشد. پژوهشگران از مصاحبه ساختار یافته بالینی SCID بر اساس معیارهای DSM استفاده کردند و سپس ابزارهای غربالگری مانند GAD-7 و K6 را نیز با نتیجه مصاحبه تشخیصی مقایسه کردند.

یافته اصلی: ۲۰.۴ درصد معیارهای GAD را داشتند

از ۴۰۷ شرکت کننده، ۸۳ نفر بر اساس مصاحبه ساختار یافته معیارهای DSM-5 برای اختلال اضطراب فراگیر را داشتند. این رقم معادل ۲۰.۴ درصد نمونه بود. این عدد به این معنا نیست که ۲۰ درصد کل مردم جامعه اضطراب فراگیر دارند. نمونه پژوهش از بیماران مراجعه کننده به مراکز روانپزشکی تشکیل شده بود و بنابراین نمی توان این شیوع را به جمعیت عمومی تعمیم داد. اما یافته نشان می دهد حتی در محیط تخصصی روان پزشکی نیز GAD می تواند بخش قابل توجهی از بار اختلالات روانی را تشکیل دهد.

افسردگی و اضطراب فراگیر چقدر با هم همراه بودند؟

یکی از یافته های مهم پژوهش، میزان بالای هم ابتلایی بود. در میان افراد دارای GAD، اختلالات افسردگی شایع بودند و ۶۳.۴ درصد از افراد این گروه اختلال افسردگی همزمان داشتند. اختلال افسردگی اساسی نیز شایع ترین اختلال افسردگی همراه گزارش شد. این مسئله از نظر بالینی بسیار مهم است. فرد ممکن است به دلیل خلق پایین، کاهش انرژی، مشکلات خواب یا کاهش انگیزه مراجعه کند و علائم افسردگی در مرکز توجه قرار بگیرند، در حالی که پشت آنها یک الگوی گسترده و مزمن نگرانی نیز وجود داشته باشد.

گاهی بیمار برای افسردگی مراجعه می کند، اما بخش مهمی از رنج او نگرانی مزمن است

دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه ، در تفسیر کاربردی این یافته می گوید: یکی از مسائلی که در ارزیابی بالینی اهمیت دارد این است که فقط به شکایت اولیه بیمار اکتفا نکنیم. ممکن است فرد بگوید خوابم خراب شده، تمرکز ندارم، خسته ام یا حوصله هیچ کاری را ندارم و در نگاه اول علائم افسردگی برجسته تر به نظر برسند اما وقتی ارزیابی دقیق تر انجام می شود، ممکن است مشخص شود ذهن او بخش بزرگی از روز درگیر نگرانی های متعدد و کنترل ناپذیر است.

او اضافه می کند: وجود افسردگی، اختلال خواب یا علائم جسمانی نباید باعث شود اضطراب فراگیر نادیده گرفته شود. در ارزیابی بالینی باید بررسی شود نگرانی از چه زمانی شروع شده، چند حوزه زندگی را درگیر کرده، کنترل آن برای فرد چقدر دشوار است و تا چه اندازه عملکرد روزانه او را مختل کرده است. این تفسیر با یافته مطالعه نیز اهمیت بیشتری پیدا می کند، زیرا بیش از ۶ نفر از هر ۱۰ بیمار دارای GAD در این نمونه، اختلال افسردگی همراه داشتند.

چرا ممکن است اضطراب فراگیر تشخیص داده نشود؟

یکی از دلایل احتمالی، هم پوشانی علائم است. خستگی، اختلال خواب، دشواری تمرکز، بی قراری و کاهش عملکرد می توانند در چندین اختلال روان شناختی دیده شوند. از سوی دیگر، خود بیمار نیز ممکن است نگرانی مزمن را به عنوان بخشی از شخصیت خود در نظر بگیرد. ممکن است بگوید: من از بچگی همین طوری بودم. ذهن من همیشه درگیر است. من آدم نگرانی هستم؛ در نتیجه، چیزی که می تواند بخشی از یک اختلال قابل ارزیابی باشد، ممکن است سال ها به عنوان ویژگی طبیعی شخصیت پذیرفته شود.

چه کسانی در این مطالعه بیشتر GAD داشتند؟

در گروه دارای GAD، زنان سهم بیشتری نسبت به مردان داشتند و GAD در افراد جوان تر نیز بیشتر دیده شد. از میان افراد دارای GAD، ۶۸.۷ درصد زن و ۳۱.۳ درصد مرد بودند. همچنین افراد دارای GAD بیشتر با درآمد پایین تر و دانشجو بودن دیده شدند و شدت علائم اضطرابی، افسردگی و آشفتگی روان شناختی در آنها بیشتر بود اما این یافته ها نباید به شکل علت و معلولی تفسیر شوند برای مثال، این مطالعه ثابت نمی کند درآمد پایین باعث GAD می شود یا GAD باعث کاهش درآمد می شود. مطالعه مقطعی است و فقط می تواند وجود ارتباط را نشان دهد.

اضطراب فراگیر فقط احساس ذهنی نیست؛ عملکرد روزانه هم آسیب می بیند

افراد دارای GAD در این مطالعه فقط نمره اضطراب بالاتری نداشتند. آنها در شاخص های کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و اختلال عملکرد نیز وضعیت نامطلوب تری نشان دادند. ابزارهایی مانند EuroQol 5 Dimensions 5 Levels و Sheehan Disability Scale نشان دادند بار GAD می تواند با اختلال بیشتر در عملکرد روزمره همراه باشد. این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا شدت یک اختلال روان شناختی فقط با تعداد علائم تعیین نمی شود. گاهی سوال مهمتر این است: این نگرانی با زندگی فرد چه کرده است؟ آیا خواب را مختل کرده؟ آیا تمرکز در کار یا تحصیل را کاهش داده؟ آیا روابط را تحت تاثیر قرار داده؟ آیا فرد به دلیل نگرانی از تصمیم گرفتن اجتناب می کند؟

چه زمانی نگرانی نیاز به بررسی تخصصی دارد؟

دکتر مریم سامانی توضیح می دهد: مرز میان نگرانی طبیعی و اختلال اضطراب فراگیر را نمی توان فقط با این سوال مشخص کرد که فرد چقدر نگران می شود. باید ببینیم نگرانی چقدر پایدار است، کنترل آن چقدر دشوار شده و چه اثری بر خواب، تمرکز، روابط، کار، تحصیل و کیفیت زندگی گذاشته است.

او تاکید می کند: اگر فرد احساس می کند ذهنش تقریبا همیشه در حال پیش بینی اتفاق های منفی است، نمی تواند نگرانی را متوقف کند یا نگرانی با تنش، بی قراری، اختلال خواب و کاهش عملکرد همراه شده است، ارزیابی توسط روان شناس بالینی یا روان پزشک می تواند مشخص کند آیا با یک اختلال اضطرابی روبرو هستیم یا واکنشی متناسب با شرایط زندگی.

آیا پرسشنامه GAD-7 برای تشخیص کافی است؟

پژوهشگران عملکرد GAD-7 و K6 را در مقایسه با مصاحبه ساختار یافته SCID بررسی کردند. نتایج نشان داد این ابزارها عملکرد تشخیصی متوسطی در مقایسه با SCID داشتند. این یافته یک پیام کاربردی مهم دارد: پرسشنامه می تواند برای غربالگری بسیار مفید باشد، اما غربالگری با تشخیص بالینی یکسان نیست.

دکتر مریم سامانی می گوید: نمره بالای یک تست اینترنتی یا پرسشنامه به تنهایی به معنای تشخیص قطعی GAD نیست. همانطور که نمره پایین نیز همیشه تمام پیچیدگی وضعیت فرد را نشان نمی دهد. تشخیص نیازمند بررسی مدت علائم، شدت، زمینه زندگی، اختلال عملکرد، بیماری های همراه و تشخیص های افتراقی است.

یافته پژوهش

آنچه این مطالعه مستقیما نشان داد: از ۴۰۷ بیمار سرپایی روان پزشکی در ۲۲ مرکز ژاپن، ۸۳ نفر یا ۲۰.۴ درصد بر اساس SCID معیارهای GAD را داشتند. در گروه GAD، اختلالات افسردگی همراه بسیار شایع بودند. افراد دارای GAD همچنین اضطراب، افسردگی و آشفتگی روان شناختی بیشتر و کیفیت زندگی و عملکرد نامطلوب تری نشان دادند.

تبیین احتمالی

یکی از توضیحات احتمالی برای دیده نشدن برخی موارد GAD، هم پوشانی زیاد علائم آن با سایر مشکلات روانپزشکی و وجود هم ابتلایی است اما این یک تبیین احتمالی است. این مطالعه به تنهایی ثابت نمی کند که پزشکان در تمام این موارد تشخیص اشتباه داده بودند یا علت دیده نشدن GAD دقیقا چه بوده است.

محدودیت پژوهش

این مطالعه مقطعی بود بنابراین نمی توان از ارتباط های مشاهده شده رابطه علت و معلولی استخراج کرد. همچنین پژوهش در ژاپن و در میان بیماران سرپایی روانپزشکی انجام شده است. ساختار خدمات سلامت روان، ویژگی های فرهنگی و شرایط درمانی می توانند با کشورهای دیگر متفاوت باشند. در نتیجه، رقم ۲۰.۴ درصد را نباید مستقیما به جمعیت عمومی یا همه بیماران روانپزشکی در کشورهای دیگر تعمیم داد.

چیزی که نباید از این پژوهش نتیجه گرفت

این مطالعه نمی گوید:از هر پنج نفر در جامعه یک نفر GAD دارد. نمی گوید:  «هر کسی زیاد نگران است اختلال اضطراب فراگیر دارد. و ثابت نمی کند:هر فردی افسردگی دارد حتما اضطراب فراگیر هم دارد. آنچه پژوهش نشان می دهد این است که در این نمونه تخصصی روانپزشکی، GAD شیوع قابل توجهی داشت و هم ابتلایی آن با افسردگی نیز بالا بود.

جمع بندی

 مهمترین پیام این پژوهش این است که اضطراب فراگیر همیشه با تابلوی واضح من اضطراب دارم وارد اتاق درمان نمی شود. گاهی بیمار از خستگی می گوید. گاهی از بی خوابی. گاهی از افسردگی. گاهی از نداشتن تمرکز و گاهی سال ها نگرانی مداوم را بخشی از شخصیت خودش می داند.

به گفته دکتر مریم سامانی ارزیابی خوب فقط پیدا کردن علامت پر سر و صدا نیست. گاهی باید پشت شکایت اولیه بیمار را دید. اگر نگرانی مزمن، گسترده و کنترل ناپذیر باشد و زندگی فرد را مختل کند، ارزش بررسی دقیق دارد؛ حتی اگر بیمار در ابتدا برای مشکل دیگری مراجعه کرده باشد.