غذا چگونه روی ژن های انسان تاثیر می گذارد؟
رکنا: شاید یکی از شگفت انگیزترین واقعیت های علم تغذیه این باشد که آنچه می خوریم علاوه بر تأمین انرژی می تواند بر نحوه فعالیت بخشی از اطلاعات ژنتیکی بدن مان نیز اثر بگذارد.
به گزارش رکنا، جالب است بدانید که بعضی مواد غذایی می‌توانند بر فعالیت ژن‌های انسان تأثیر بگذارند؛ یعنی بدون اینکه توالی اصلی DNA را تغییر دهند، می‌توانند باعث شوند برخی ژن‌ها بیشتر یا کمتر فعال شوند. این موضوع یکی از مباحث مهم علم نوین تغذیه با عنوان تغذیه ژنتیکی یا Nutrigenomics است اما یک نکته مهم وجود دارد: تأثیر غذا بر فعالیت ژن‌ها با تغییر دادن خودِ ژن یا DNA متفاوت است.
۱. غذا چگونه روی ژن‌های انسان تأثیر می‌گذارد؟
بدن انسان هزاران ژن دارد که هرکدام وظیفه خاصی بر عهده دارند. همه ژن‌ها در تمام سلول‌ها به یک اندازه فعال نیستند. برخی عوامل محیطی، از جمله مواد مغذی، می‌توانند در روشن یا خاموش شدن نسبی ژن‌ها نقش داشته باشند.
این فرایندها بخشی از علم اپی‌ژنتیک (Epigenetics) هستند.
برای مثال، بعضی مواد غذایی می‌توانند بر فرایندهایی مانند متیلاسیون DNA و تغییرات هیستونی تأثیر بگذارند؛ فرایندهایی که در تنظیم فعالیت ژن‌ها نقش دارند.
۲. کدام مواد غذایی بر فعالیت ژن‌ها تأثیر می‌گذارند؟
۱. کلم بروکلی و سبزیجات چلیپایی
حاوی ترکیبی به نام سولفورافان هستند. این ماده در مطالعات آزمایشگاهی و انسانی بر مسیرهای پیام‌رسانی سلولی و تنظیم فعالیت برخی ژن‌های مرتبط با دفاع آنتی‌اکسیدانی و سم‌زدایی سلولی اثر نشان داده است.
۲. چای سبز
حاوی پلی‌فنولی به نام EGCG است که در پژوهش‌ها با تغییر برخی سازوکارهای اپی‌ژنتیکی و مسیرهای مرتبط با رشد سلولی بررسی شده است.
۳. گردو و مغزها
حاوی اسیدهای چرب مفید، از جمله امگا ۳ در گردو، هستند. این ترکیبات می‌توانند بر مسیرهای تنظیم التهاب و بیان ژن‌های مرتبط با متابولیسم اثر بگذارند.
۴. سبزیجات برگ سبز و حبوبات
منابع فولات هستند. فولات در تولید و انتقال گروه‌های متیل نقش دارد؛ گروه‌هایی که بدن برای انجام فرایند متیلاسیون DNA به آن‌ها نیاز دارد.
۵. توت‌ها و انار
دارای ترکیبات پلی‌فنولی و آنتی‌اکسیدانی هستند که در مطالعات مختلف از نظر تأثیر بر مسیرهای التهابی، پیام‌رسانی سلولی و تنظیم بیان ژن بررسی شده‌اند.
۶. ماهی‌های چرب و روغن زیتون
اسیدهای چرب امگا ۳ و ترکیبات موجود در روغن زیتون می‌توانند بر فعالیت مسیرهای متابولیکی و ژن‌های مرتبط با التهاب و سوخت‌وساز چربی‌ها تأثیر بگذارند.
۳. آیا غذا می‌تواند DNA انسان را تغییر دهد؟
باید بین دو مفهوم تفاوت قائل شویم:
|
نوع تأثیر |
توضیح |
|---|---|
|
تغییر توالی DNA |
تغییر در حروف و ساختار ژنتیکی؛ غذاهای معمولی چنین تغییری را به‌صورت هدفمند ایجاد نمی‌کنند. |
|
تغییر بیان ژن |
تغییر در میزان فعالیت ژن‌ها؛ برخی مواد غذایی می‌توانند در این فرایند نقش داشته باشند. |
|
تغییرات اپی‌ژنتیکی |
تغییر در نحوه خوانده شدن اطلاعات ژنتیکی، بدون تغییر توالی DNA؛ تغذیه می‌تواند بر آن اثر بگذارد. |
۴. آیا تغذیه می‌تواند از بروز بیماری‌های ژنتیکی جلوگیری کند؟
تغذیه سالم می‌تواند در کاهش خطر برخی بیماری‌های مزمن، از جمله بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت نوع ۲ و بعضی سرطان‌ها نقش داشته باشد. بخشی از این تأثیرات ممکن است از طریق تنظیم بیان ژن‌ها و مسیرهای سلولی اتفاق بیفتد.
بااین‌حال، تغذیه سالم نمی‌تواند یک جهش ژنتیکی ارثی را اصلاح کند یا تضمین کند که فرد به بیماری ژنتیکی مبتلا نشود.
۵. علم تغذیه در آینده چگونه از ژن‌ها استفاده می‌کند؟
یکی از حوزه‌های جذاب پزشکی آینده، تغذیه شخصی‌سازی‌شده بر اساس ژنتیک است. در این روش، متخصصان با بررسی تفاوت‌های ژنتیکی افراد تلاش می‌کنند توصیه‌های غذایی دقیق‌تری ارائه دهند.
برای مثال:
-
برخی افراد به دلیل تفاوت‌های ژنتیکی، کافئین را آهسته‌تر متابولیزه می‌کنند.
-
بعضی افراد پاسخ متفاوتی به چربی‌های غذایی دارند.
-
تفاوت‌های ژنتیکی می‌توانند بر نیاز یا پاسخ بدن به برخی ویتامین‌ها و مواد مغذی تأثیر بگذارند.
البته همه آزمایش‌های تجاری ژنتیک تغذیه‌ای هنوز پشتوانه علمی و کاربرد بالینی یکسانی ندارند.
نتیجه‌گیری
غذا فقط سوخت بدن نیست؛ بلکه می‌تواند در تنظیم فعالیت ژن‌ها نیز نقش داشته باشد. ترکیباتی مانند سولفورافان بروکلی، EGCG چای سبز، فولات سبزیجات و اسیدهای چرب امگا ۳ از جمله موادی هستند که دانشمندان تأثیر آن‌ها را بر سازوکارهای ژنتیکی و اپی‌ژنتیکی بررسی می‌کنند.
شاید یکی از شگفت‌انگیزترین واقعیت‌های علم تغذیه این باشد که آنچه می‌خوریم، علاوه بر تأمین انرژی، می‌تواند بر نحوه فعالیت بخشی از اطلاعات ژنتیکی بدنمان نیز اثر بگذارد.
پایان خبر / رکنا / کدخبر 1264883-
فیلم/ علت غیبت شهاب حسینی در مراسم ختم پدر ترانه علیدوستی مشخص شد؛ تسلیت از آمریکا با تاج گل و پیام احساسی!
ارسال نظر