شاغلیم اما خیالمان از فردا راحت نیست/ ناامنی شغلی چگونه روان کارکنان را فرسوده می کند؟/ تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و استاد دانشگاه:در نگاه معمول، داشتن شغل باید یکی از منابع اصلی امنیت اقتصادی و روانی باشد. اما میان شاغل بودن و احساس امنیت شغلی تفاوت وجود دارد. ممکن است فرد هر روز سر کار حاضر شود، وظایفش را انجام دهد و حقوق دریافت کند، اما همچنان نگران تمدید نشدن قرارداد، کاهش درآمد، تعدیل نیرو یا ناتوانی در تأمین هزینه های زندگی باشد.

این وضعیت را می توان با مفهوم ناامنی شغلی توضیح داد؛ یعنی نگرانی فرد درباره از دست دادن شغل یا بخش های مهمی از کیفیت و شرایط آن. ناامنی شغلی فقط احتمال بیکاری نیست؛ نامطمئن بودن آینده درآمد، مزایا و موقعیت حرفه ای را نیز در بر می گیرد.

 وقتی ذهن حتی خارج از محل کار هم درگیر شغل است

نگرانی درباره آینده شغلی می تواند به ساعات کاری محدود نماند. فرد ممکن است در خانه نیز مدام درباره تمدید قرارداد، پرداخت حقوق یا پیدا کردن شغل جایگزین فکر کند. این اشتغال ذهنی، فرصت استراحت روانی را کاهش می دهد و ممکن است بر خواب، روابط خانوادگی و تمرکز اثر بگذارد.

در نظریه ناامنی شغلی، این تجربه صرفاً یک واکنش لحظه ای به احتمال بیکاری نیست؛ ادراک فرد از تهدیدی است که ممکن است بر زندگی و برنامه های آینده او اثر بگذارد. پژوهش های این حوزه نشان داده اند که ناامنی شغلی با پیامدهایی مانند کاهش رضایت شغلی، فشار روانی و تضعیف تعهد سازمانی ارتباط دارد. البته شدت این آثار به شرایط فرد، حمایت اجتماعی و وضعیت محیط کار وابسته است.

 دستمزد فقط عدد فیش حقوقی نیست

حقوق و دستمزد علاوه بر تأمین نیازهای مادی، با احساس ارزشمندی و عدالت نیز ارتباط دارد. وقتی کارکنان تصور کنند دستمزدشان با میزان تلاش، مسئولیت یا هزینه های زندگی تناسب ندارد، ممکن است احساس بی عدالتی کنند.

در نظریه عدالت سازمانی، ادراک کارکنان از منصفانه بودن پرداخت ها و شیوه تصمیم گیری سازمان اهمیت دارد. حتی اگر منابع مالی سازمان محدود باشد، شفافیت درباره معیارهای پرداخت، امکان گفت وگو و رفتار محترمانه می تواند از شدت احساس بی عدالتی بکاهد.

مشکل زمانی جدی تر می شود که کارکنان نه از میزان درآمد خود مطمئن باشند و نه از معیارهایی که آینده شغلی شان را تعیین می کند. در این شرایط، تلاش برای حفظ موقعیت ممکن است به رقابت فرساینده، پنهان کردن مشکلات و کاهش همکاری میان همکاران منجر شود.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

کار فقط منبع درآمد نیست؛ بخشی از هویت، ارتباط اجتماعی و احساس مفید بودن افراد را شکل می دهد. ناامنی شغلی می تواند این ابعاد را همزمان تحت تأثیر قرار دهد. پیامد آن ممکن است به محیط کار محدود نماند و به روابط خانوادگی، تصمیم برای ازدواج، فرزندآوری، مسکن و برنامه ریزی آینده نیز منتقل شود.

 پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

سیاست های اشتغال باید علاوه بر ایجاد فرصت شغلی، به کیفیت و پایداری آن نیز توجه کنند. شفافیت قراردادها، پرداخت به موقع دستمزد، سازوکار روشن رسیدگی به شکایت ها و حمایت از کارکنان در برابر تصمیم های ناگهانی، بخشی از امنیت شغلی است. آمار اشتغال به تنهایی نمی تواند نشان دهد افراد تا چه اندازه از آینده شغلی خود اطمینان دارند.

 راهکار برای کارکنان و خانواده ها

کارکنان می توانند با به روز نگه داشتن مهارت های حرفه ای، شناخت حقوق شغلی و ایجاد شبکه ارتباطی کاری، قدرت انتخاب خود را افزایش دهند. در خانواده نیز بهتر است نگرانی شغلی به جای تبدیل شدن به تنش و سرزنش، موضوع گفت وگویی واقع بینانه باشد. البته مسئولیت ایجاد امنیت شغلی را نباید به توانایی فرد برای سازگار شدن با شرایط نامطمئن تقلیل داد.

تلنگر روانشناختی

گاهی خستگی یک کارمند از حجم کار نیست؛ از این است که نمی داند با وجود تمام تلاش هایش، فردا هنوز شغلی خواهد داشت یا نه.