قرص ید و ترس از تشعشع/ چگونه یک خبر تاییدنشده می تواند اضطراب جمعی ایجاد کند؟/ تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، وقتی واژه هایی مانند تشعشع، مواد هسته ای و قرص ید وارد فضای عمومی می شوند، نگرانی مردم فقط درباره یک دارو نیست آنها ممکن است در حال تلاش برای پاسخ دادن به پرسشی عمیق تر باشند: آیا خطری وجود دارد که هنوز از آن اطلاع نداریم؟

در موقعیت های تهدیدآمیز، ذهن انسان به دنبال نشانه هایی می گردد که بتواند از طریق آنها میزان خطر را تخمین بزند. اگر اطلاعات رسمی دیر، مبهم یا متناقض به دست برسد، شایعه می تواند جای خالی اطلاعات را پر کند.

 چرا خبرهای تهدیدآمیز سریع تر در ذهن می مانند؟

نظریه مدیریت وحشت، که با کارهای گرینبرگ، پیزینسکی و سولومون شناخته می شود، به نقش آگاهی انسان از آسیب پذیری و مرگ در شکل گیری واکنش های روانی می پردازد. خبرهایی درباره خطرهای نامرئی و غیرقابل مشاهده، مانند تشعشع، می توانند احساس آسیب پذیری را افزایش دهند زیرا فرد نمی تواند با حواس معمول خود میزان خطر را تشخیص دهد.

در چنین شرایطی، جستجوی مداوم اخبار، پرسیدن از دیگران و خرید دارو ممکن است به رفتارهایی برای بازگرداندن احساس کنترل تبدیل شود اما هر رفتاری که احساس کنترل ایجاد می کند، لزوما ایمن یا علمی نیست.

شایعه چگونه از یک خبر به نگرانی عمومی تبدیل می شود؟

در نظریه ارتباطات شایعه آلپورت و پستمن، شدت گردش شایعه با اهمیت موضوع و میزان ابهام اطلاعات ارتباط دارد. وقتی موضوعی برای مردم بسیار مهم است و اطلاعات روشن و قابل راستی آزمایی در دسترس نیست، احتمال بازنشر روایت های تاییدنشده افزایش می یابد.

در موضوع قرص ید، ترکیب سه عامل می تواند این روند را تشدید کند: ترس از خطر هسته ای، ناآگاهی درباره عملکرد دارو و تصور اینکه تهیه یک قرص می تواند از خانواده در برابر همه انواع تشعشع محافظت کند.

قرص ید دقیقا چه کاری انجام می دهد؟

یدید پتاسیم یا KI فقط می تواند جذب ید رادیواکتیو توسط غده تیروئید را در شرایط مشخص کاهش دهد. این دارو پادزهر عمومی تشعشع نیست و از بدن در برابر همه انواع مواد رادیواکتیو یا پرتوهای خارجی محافظت نمی کند.

سازمان جهانی بهداشت و مرکز کنترل و پیشگیری بیماری های آمریکا تاکید می کنند مصرف آن باید فقط با دستور مقام های بهداشت عمومی یا متخصصان مسئول انجام شود. مصرف خودسرانه، دوز نامناسب یا جایگزین کردن نمک یددار و مکمل های ید بجای داروی مخصوص می تواند خطرناک باشد. 

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

این موضوع یک نمونه روشن از پیوند سلامت روان، سواد رسانه ای و اعتماد عمومی است. در بحران، مردم فقط به اطلاعات نیاز ندارند به اطلاعاتی نیاز دارند که بتوانند بر اساس آن تصمیم درست بگیرند.

اگر پیام های رسمی مبهم باشند، افراد ممکن است برای کاهش اضطراب به رفتارهای فوری و پرخطر روی بیاورند. خرید داروی غیرضروری، مصرف خودسرانه یا انتشار پیام های هشداردهنده بدون منبع، می تواند بجای افزایش ایمنی، خطر تازه ای ایجاد کند.

 پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

در شرایط حساس، تکذیب یک خبر کافی نیست. نهادهای مسئول باید در کنار رد ادعای نادرست، اطلاعات علمی ساده و کاربردی ارائه کنند: قرص ید چیست، چه چیزی را محافظت می کند، چه چیزی را محافظت نمی کند و در صورت وقوع وضعیت اضطراری مردم باید به کدام مرجع مراجعه کنند.

تکذیب بدون آموزش، ممکن است شایعه را متوقف نکند آموزش دقیق و قابل فهم، قدرت شایعه را کاهش می دهد.

راهکار برای مردم و خانواده ها

در مواجهه با خبرهای مربوط به تشعشع، ابتدا منبع و تاریخ انتشار را بررسی کنید. از خرید و مصرف خودسرانه قرص ید یا مکمل های حاوی ید پرهیز کنید و تنها دستورهای رسمی سلامت و مدیریت بحران را دنبال کنید.

اگر کودکان درباره خطرهای هسته ای سؤال می کنند، پاسخ باید متناسب با سن آنها، آرام و بدون جزئیات ترسناک باشد. پنهانکاری کامل یا انتقال اضطراب بزرگسالان به کودکان، هر دو می توانند نگرانی آنها را بیشتر کنند.

تلنگر روانشناختی

در زمان ترس، گاهی سریع ترین کاری که انجام می دهیم، درست ترین کار نیست. احساس آمادگی با خرید یک دارو به دست نمی آید آمادگی واقعی یعنی دانستن اینکه چه زمانی، به چه کسی و بر اساس کدام دستور باید عمل کنیم.