چرا کسانی را که بیشتر دوست داریم، بیشتر کنترل می کنیم؟

رکنا:  کنترل کردن معمولا با جمله هایی شروع می شود که از نگرانی می آیند: کجا هستی؟ چرا جواب ندادی؟ با چه کسی قرار داری؟ چرا این تصمیم را گرفتی؟ گاهی این پرسش ها بخشی از مراقبت روزمره اند، اما اگر به پیگیری دائمی، محدود کردن ارتباط ها یا بازخواست تبدیل شوند، رابطه را از امنیت خالی می کنند. تناقض اینجاست که فرد کنترل گر ممکن است تصور کند برای حفظ رابطه تلاش می کند، در حالی که طرف مقابل احساس می کند اختیارش کوچک تر شده است.

کنترل در همه موارد از میل به سلطه آگاهانه نمی آید. برای بعضی افراد، ابهام بسیار اضطراب آور است. نمی دانند رابطه در چه وضعی است، از ترک شدن می ترسند یا نگران اند اتفاق بدی رخ دهد. گرفتن اطلاعات بیشتر، تعیین برنامه دیگران یا تصمیم گرفتن به جای آن ها برای مدتی حس آرامش ایجاد می کند. اما آرامشی که با محدود کردن آزادی دیگری به دست می آید، پایدار نیست.

اضطراب، مراقبت یا کنترل؟

مراقبت و کنترل ممکن است در ظاهر شبیه هم باشند، چون هر دو با توجه به دیگری همراه اند. تفاوت در میزان اختیار و نحوه واکنش به پاسخ است. در مراقبت، فرد می تواند نگرانی اش را بیان کند، پاسخ بگیرد و همچنان بپذیرد که طرف مقابل حق انتخاب دارد. در کنترل، پاسخ باید مطابق انتظار باشد و اگر نباشد، تنبیه، تهدید، قهر یا بازخواست آغاز می شود.

برای مثال، پرسیدن اینکه چه ساعتی برمی گردی می تواند هماهنگی معمول باشد. اما تماس های پیاپی، درخواست مدرک، بررسی موقعیت مکانی و عصبانی شدن در صورت تأخیر، الگوی دیگری می سازند. قصد خوب به تنهایی رفتار را بی ضرر نمی کند. اثر رفتار بر طرف مقابل هم اهمیت دارد.

کنترل چگونه به اعتماد آسیب می زند؟

وقتی یکی از طرفین مدام زیر نظر است، ممکن است برای جلوگیری از دعوا اطلاعات کمتری بدهد یا بعضی تصمیم ها را پنهان کند. این پنهان کاری به فرد کنترل گر احساس می دهد که باید نظارت بیشتری داشته باشد و چرخه تشدید می شود: هرچه بیشتر کنترل می کند، طرف مقابل بیشتر عقب می کشد؛ هرچه طرف مقابل عقب می کشد، اضطراب و کنترل بیشتر می شود.

این چرخه باعث می شود دو نفر درباره خود موضوع اصلی کمتر حرف بزنند. شاید مسئله واقعی ترس از خیانت، نادیده گرفته شدن یا بی ثباتی رابطه باشد، اما گفت وگو به این محدود می شود که چرا تلفن را جواب ندادی. بررسی رفتارهای قابل مشاهده، کمک می کند به جای چسبیدن به نشانه ها، درباره نیاز پنهان تر صحبت شود.

مسئولیت نگرانی با چه کسی است؟

فرد می تواند احساس ناامنی خود را جدی بگیرد، بدون آن که از دیگری بخواهد تمام آزادی اش را برای کاهش آن کنار بگذارد. این کار به معنای سرزنش فرد مضطرب نیست. یعنی او باید هم احساسش را ببیند و هم انتخاب رفتارش را بپذیرد. می توان گفت من وقتی از تو خبری ندارم مضطرب می شوم و دوست دارم درباره شیوه هماهنگی مان توافق کنیم. این گفت وگو با حکم صادر کردن درباره رفت و آمد طرف مقابل فرق دارد.

اگر در گذشته خیانت، دروغ یا بی ثباتی رخ داده، اعتماد ممکن است به زمان و رفتارهای روشن نیاز داشته باشد. اما نظارت نامحدود جایگزین اعتماد نمی شود. دو نفر می توانند درباره شفافیت، مرزها و توافق های مشترک حرف بزنند، بی آن که یکی از آن ها به بازرس دائمی دیگری تبدیل شود.

مرز سالم یعنی چه؟

مرز، فرمانی برای کنترل رفتار دیگری نیست؛ توضیحی روشن درباره چیزی است که فرد می پذیرد یا نمی پذیرد و خودش در برابر آن چه خواهد کرد. مثلا می توان گفت در رابطه ای که در آن تحقیر یا تهدید وجود دارد نمی توانم ادامه بدهم. این با جمله ای مثل تو حق نداری با فلانی حرف بزنی تفاوت دارد. اولی درباره انتخاب خود گوینده است؛ دومی اختیار طرف مقابل را محدود می کند.

اگر کنترل شامل تهدید، تعقیب، خشونت، اجبار مالی یا قطع ارتباط فرد با نزدیکانش شده، مسئله از یک اختلاف ساده فراتر می رود و باید ایمنی را جدی گرفت. در موقعیت های دیگر، گفت وگوی روشن و کمک تخصصی می تواند به زوج کمک کند چرخه اضطراب و نظارت را بشناسند. رابطه امن با مالکیت به دست نمی آید؛ با اعتماد، احترام به مرزها و توانایی تحمل بخشی از نامعلومی ساخته می شود.