هشدار درباره احتمال حذف ۱.۴ میلیون شغل در ایران/ چرا ناامنی شغلی فقط درآمد را تهدید نمی کند؟ / تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، مالک حسینی، معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار، هشدار داده است اگر اقتصاد ایران تا پایان سال با رشد منفی هفت تا هشت درصدی مواجه شود، ممکن است حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تا یک میلیون و ۴۰۰ هزار شغل از بین برود. این رقم یک برآورد مشروط است، نه شمار قطعی شغل هایی که تاکنون حذف شده اند.

بر اساس همان گزارش، حدود یک میلیون و ۱۵۰ هزار نفر از فهرست بیمه شدگان اجباری در فاصله اسفند ۱۴۰۴ تا پایان مرداد ۱۴۰۵ خارج شده اند و حدود ۳۰۰ هزار نفر نیز به جمع دریافت کنندگان مقرری بیمه بیکاری پیوسته اند. مقام یادشده تاکید کرده است خروج از فهرست بیمه لزوما به معنای بیکار شدن همه افراد نیست. برخی ممکن است همچنان کار کنند، اما بیمه یا امنیت شغلی خود را از دست داده باشند. این تفاوت برای درک دقیق وضعیت بازار کار اهمیت دارد.

کار فقط منبع درآمد نیست

ماری یاهودا، روانشناس اجتماعی و پژوهشگر تاثیر بیکاری بر زندگی اجتماعی، در مطالعات کلاسیک خود توضیح داد اشتغال، افزون بر درآمد، چند کارکرد پنهان دارد: ساختار دادن به زمان، ایجاد تماس اجتماعی، فراهم کردن هدف مشترک، پیوند دادن فرد با فعالیت های جمعی و تقویت احساس جایگاه اجتماعی. به همین دلیل، از دست دادن کار می تواند حتی پیش از آنکه فرد با بحران مالی شدید روبه رو شود، بخش هایی از نظم زندگی او را مختل کند.

فرد شاغل معمولا برنامه ای برای بیدار شدن، رفت وآمد، ملاقات با همکاران و انجام وظایف دارد. پس از بیکاری، این ساختار ممکن است ناگهان از بین برود. اگر فرد نتواند جایگزین مناسبی برای آن پیدا کند، روزها ممکن است بی هدف یا تکراری به نظر برسند. این تجربه در همه افراد یکسان نیست؛ برخی از بیکاری موقت برای آموزش یا تغییر مسیر استفاده می کنند، در حالی که برای دیگران، به ویژه در شرایط بدهی و مسئولیت خانوادگی، فشار بسیار بیشتری ایجاد می شود.

چرا ناامنی شغلی حتی پیش از اخراج اثر می گذارد؟

گاهی فرد هنوز شاغل است، اما از احتمال اخراج، کاهش ساعت کار یا قطع بیمه نگران است. در این وضعیت، مسئله تنها رویدادی نیست که اتفاق افتاده؛ احتمال رویدادی است که ممکن است در آینده رخ دهد. فرد ممکن است تصمیم های مهمی مانند اجاره خانه، ازدواج، فرزندآوری، خرید وسیله ضروری یا ادامه تحصیل را به تعویق بیندازد، زیرا نمی داند درآمد ماه های آینده چه وضعی خواهد داشت.

این نگرانی را نباید به ضعف شخصیتی نسبت داد. وقتی اطلاعات قابل اتکا درباره آینده شغلی وجود ندارد، برنامه ریزی دشوار می شود. اطلاع رسانی روشن درباره وضعیت بنگاه ها، حقوق قانونی کارکنان و حمایت های در دسترس می تواند بخشی از ابهام را کاهش دهد، هرچند جایگزین ایجاد شغل و ثبات اقتصادی نیست.

بیکاری و هویت فردی

برای بسیاری از افراد، شغل بخشی از پاسخ به پرسش من چه کسی هستم محسوب می شود. عنوان شغلی، مهارت و نقشی که فرد در یک گروه دارد، به او کمک می کند خود را به دیگران معرفی کند. پس از اخراج یا طولانی شدن جست وجوی کار، برخی افراد ممکن است وضعیت اقتصادی را به قضاوتی کلی درباره ارزش شخصی خود تبدیل کنند و بگویند چون شغل ندارم، پس فرد موفقی نیستم.

این نتیجه گیری دقیق نیست. شرایط بازار کار، مهارت های مورد نیاز، وضعیت اقتصاد و فرصت های موجود در دسترس فرد به طور کامل نیستند. جداسازی ارزش شخصی از وضعیت استخدامی به معنای نادیده گرفتن اهمیت کار نیست؛ به معنای آن است که بیکاری را نباید معادل بی کفایتی یا شکست اخلاقی فرد دانست.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

ترند شدن واژه بیکاری نشان می دهد این موضوع در فضای عمومی مورد توجه قرار گرفته، اما از تعداد جست وجوها نمی توان درباره میزان ناامیدی یا اضطراب جامعه نتیجه قطعی گرفت. اهمیت خبر در آن است که نشان می دهد شاخص های بازار کار می توانند با احساس امنیت، برنامه ریزی خانوادگی و هویت اجتماعی پیوند داشته باشند.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

سیاست های اشتغال باید علاوه بر تعداد فرصت های شغلی، کیفیت کار، پوشش بیمه ای، امنیت قراردادها و امکان بازآموزی را نیز در نظر بگیرند. در شرایط رکود، اطلاع رسانی درباره برنامه های حمایتی باید روشن باشد و طرح های اشتغال عمومی نیز از نظر دستمزد، ایمنی و پوشش حقوقی به طور شفاف توضیح داده شوند.

راهکار برای خانواده ها

در صورت بیکار شدن یکی از اعضای خانواده، بهتر است گفت وگوها بر تقسیم مسئولیت، شناسایی مهارت ها و یافتن مسیرهای عملی متمرکز باشند، نه سرزنش یا مقایسه با دیگران. حفظ برنامه روزانه، ارتباط با دوستان و همکاران سابق و استفاده از فرصت های آموزش مهارت می تواند به حفظ ساختار زندگی کمک کند. این اقدامات جایگزین حمایت اقتصادی و فرصت شغلی نیستند، اما ممکن است از انزوای بیشتر جلوگیری کنند.

تلنگر روانشناختی

از دست دادن شغل می تواند جایگاه اقتصادی فرد را تغییر دهد، اما نباید به حکم نهایی درباره ارزش و توانایی او تبدیل شود.