پرونده روانشناسی گینسی ها / پنج ویژگی روانی اول زن رالی باز که در فرمول یک با مردان مسابقه دادروانشناسی

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، در دهه ۱۹۵۰، وقتی خودروهای مسابقه ای با صدایی سهمگین وارد پیست می شدند و رانندگان با کلاه های چرمی و عینک های محافظ پشت فرمان می نشستند، دنیای مسابقات اتومبیل رانی تقریبا بطور کامل در اختیار مردان بود. در آن دوران، حضور یک زن در جایگاه راننده نه فقط اتفاقی غیرمعمول، بلکه برای بسیاری از دست اندرکاران مسابقات چیزی دور از تصور بود  اما در میان آن همه راننده مرد، زنی از ناپل ایتالیا تصمیم گرفت پشت فرمان بنشیند نه در نقش همراه یک راننده، نه به عنوان تماشاگر و نه در جایگاه نمادین یک زن علاقه مند به اتومبیل. او می خواست مسابقه بدهد.  نامش ماریا ترزا د فیلیپیس بود زنی که در سال ۱۹۵۸ به نخستین زنی تبدیل شد که در یک مسابقه قهرمانی جهان فرمول یک شرکت کرد.

او نه قهرمان جهان شد، نه جام قهرمانی فرمول یک را بالای سر برد و نه تعداد زیادی مسابقه را با پیروزی به پایان رساند اما رکوردی ثبت کرد که دیگر هیچکس نمی تواند آن را از او بگیرد: نخستین زن بودن در خط شروع مسابقه ای از رقابت های قهرمانی جهان فرمول یک.

شرطی که مسیر زندگی یک دختر ایتالیایی را تغییر داد

ماریا ترزا د فیلیپیس در ۱۱ نوامبر ۱۹۲۶ در شهر ناپل ایتالیا به دنیا آمد. او در خانواده ای بزرگ شد که علاقه به سرعت و رقابت برایش کاملا بیگانه نبود، اما هیچ نشانه ای وجود نداشت که قرار است روزی وارد یکی از خطرناک ترین میدان های ورزشی جهان شود.

ماجرای ورود او به مسابقات اتومبیل رانی با یک شرط خانوادگی آغاز شد. برادرانش درباره توانایی او در رانندگی تردید داشتند و تصور می کردند نمی تواند به اندازه مردان سریع رانندگی کند. این تردید به یک چالش تبدیل شد؛ چالشی که ماریا ترزا پذیرفت.

او در سال ۱۹۴۸، در ۲۲ سالگی، در مسابقه سالرنو به کاوا د تیرنی شرکت کرد. خودروی او یک فیات ۵۰۰ بود؛ خودرویی کوچک که در مقایسه با اتومبیل های قدرتمند مسابقات حرفه ای، چندان چشمگیر به نظر نمی رسید اما نتیجه مسابقه برای او اهمیت زیادی داشت. ماریا ترزا در کلاس ۵۰۰ سی سی به پیروزی رسید و نشان داد که حضورش در پیست صرفا یک تجربه تفریحی یا واکنشی به شرط برادرانش نیست. او بعدها گفته بود که مسابقه دادن را با همان شرط آغاز کرده، اما وقتی متوجه شد از این کار لذت می برد، تصمیم گرفت ادامه دهد.

این نکته در زندگی او مهم است: گاهی ورود به یک مسیر بزرگ با یک تصمیم کاملا معمولی آغاز می شود. فرد هنوز نمی داند قرار است چه جایگاهی پیدا کند؛ فقط تجربه ای را امتحان می کند و در جریان آن، علاقه و توانایی خود را کشف می کند.

از مسابقات محلی تا رقابت با ستاره های اتومبیل رانی

پیروزی نخست، پایان ماجرا نبود. ماریا ترزا به مسابقات ادامه داد و به تدریج وارد رقابت های دشوارتر شد. او در سال های بعد با خودروهای قدرتمندتری رانندگی کرد و در مسابقات مختلف ایتالیا به موفقیت رسید.

در سال های ۱۹۵۳ و ۱۹۵۴ با خودروی اوسکا ۱۱۰۰ سی سی در رقابت هایی مانند ۱۲ ساعت پسکارا، ترولو دورو، کاتانیا-اتنا و مسابقات کازرتا و سیراکوز حضور یافت و به پیروزی هایی دست پیدا کرد.

در سال ۱۹۵۵ به خودروهای مازراتی نزدیک تر شد. این همکاری نقطه عطفی در مسیر حرفه ای او بود. او در رقابت های قهرمانی خودروهای اسپرت ایتالیا به مقام دوم رسید و در مسابقات مهمی مانند گرندپری پرگوزا نیز عملکرد قابل توجهی داشت.

ماریا ترزا دیگر راننده ای نبود که صرفا به دلیل زن بودن مورد توجه قرار بگیرد. او در پیست با رانندگان شناخته شده دوران خود رقابت می کرد و به تدریج توانایی فنی اش را به اثبات می رساند.

در آن سال ها، مسابقات اتومبیل رانی بسیار خطرناک تر از شکل امروزی آن بود. خودروها از بسیاری از تجهیزات ایمنی کنونی برخوردار نبودند، امکانات پزشکی و امدادی محدودتر بود و تصادف ها می توانستند پیامدهای مرگباری داشته باشند.

ورود به چنین فضایی برای هر راننده ای دشوار بود برای زنی که باید علاوه بر رقابت با دیگر رانندگان، با نگاه های جنسیت زده و تردیدهای محیط حرفه ای نیز مواجه می شد، دشواری دیگری هم وجود داشت.

سال ۱۹۵۸ وقتی نام یک زن وارد تاریخ فرمول یک شد

نقطه عطف زندگی ورزشی ماریا ترزا در سال ۱۹۵۸ رقم خورد. او فرصت یافت با مازراتی ۲۵۰F در رقابت های فرمول یک شرکت کند همان مدلی که خوان مانوئل فانجیو با آن در سال ۱۹۵۷ قهرمان جهان شده بود.نخستین تلاش او در گرندپری موناکو در سال ۱۹۵۸ به نتیجه نرسید. او نتوانست به مرحله اصلی مسابقه راه پیدا کند اما شکست در این مرحله به معنای پایان حضورش نبود.

در مسابقه بعدی گرندپری بلژیک در پیست اسپا-فرانکورشان، شرایط تغییر کرد. او توانست در جایگاه نوزدهم جدول شروع قرار بگیرد و در ۱۵ ژوئن ۱۹۵۸، نخستین زنی شد که در مسابقه ای از رقابت های قهرمانی جهان فرمول یک استارت زد.

او مسابقه را در جایگاه دهم به پایان رساند نتیجه ای که شاید در نگاه اول درخشان به نظر نرسد، اما با توجه به شرایط آن زمان و جایگاه تاریخی اش اهمیت زیادی داشت.

در آن مسابقه رانندگانی حضور داشتند که بعدها نامشان در تاریخ فرمول یک ماندگار شد از جمله جک برابهام، گراهام هیل، مایک هاوثورن و استرلینگ ماس.ماریا ترزا در همان سال در گرندپری پرتغال و ایتالیا نیز شرکت کرد، اما نتوانست مسابقه ها را به پایان برساند.مشکلات فنی خودرو در بخشی از این ناکامی ها نقش داشتند.

او در مجموع پنج بار برای حضور در رقابت های قهرمانی جهان فرمول یک ثبت نام کرد، سه بار به خط شروع رسید و بهترین نتیجه اش مقام دهم در بلژیک بود. او در مسابقات قهرمانی جهان امتیازی به دست نیاورد.

البته کارنامه او فقط به مسابقات قهرمانی جهان محدود نمی شد. در گرندپری سیراکوز در سال ۱۹۵۸، که مسابقه ای مهم اما خارج از جدول قهرمانی جهان بود، به مقام پنجم رسید نتیجه ای که در تاریخ حضور زنان در بالاترین سطح رقابت های اتومبیل رانی اهمیت ویژه ای دارد.

مردانی که در برابرش ایستادند

ماریا ترزا در فضایی مسابقه می داد که بسیاری از قواعد آن بر اساس حضور مردان شکل گرفته بود. بخشی از مقاومت ها آشکار بود و بخشی دیگر در قالب تردید نسبت به توانایی زنان بروز می کرد.

در برخی روایت های تاریخی، از مخالفت هایی سخن گفته شده که صرفا به جنسیت او مربوط می شد اما نباید تمام دشواری های مسیرش را به یک عامل فروکاست. مسابقات آن دوره برای همه رانندگان خطرناک بود و دسترسی به خودرو، حمایت مالی، تیم فنی و فرصت حضور در رقابت ها، نقش تعیین کننده ای در موفقیت داشت.

با این حال، حضور او در خط شروع یک مسابقه جهانی، خود به چالشی عملی علیه تصور رایج آن زمان تبدیل شد. او لازم نبود در سخنرانی از توانایی زنان دفاع کند کافی بود در پیست حاضر شود، خودرو را براند و مسابقه را به پایان برساند.

این حضور به معنای برطرف شدن تبعیض نبود. پس از او نیز سال ها طول کشید تا زنی دیگر در مسابقات قهرمانی جهان فرمول یک استارت بزند. للا لومباردی، راننده ایتالیایی، در سال های ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۶ وارد این رقابت ها شد و در سال ۱۹۷۵ نخستین و تا امروز تنها زنی شد که در یک مسابقه قهرمانی جهان فرمول یک امتیاز کسب کرد.

چرا ماریا ترزا مسابقه دادن را کنار گذاشت؟

مسیر حرفه ای ماریا ترزا در فرمول یک کوتاه بود. او در سال ۱۹۵۹ نیز برای حضور در گرندپری موناکو تلاش کرد، اما نتوانست به مسابقه اصلی راه پیدا کند.در همان سال، ژان بهرا، راننده و مدیر تیمی که با او همکاری داشت، در یک مسابقه خودروهای اسپرت در پیست آووس آلمان جان خود را از دست داد. مرگ او برای ماریا ترزا ضربه ای سنگین بود.  در روایت هایی که بعدها از زندگی او منتشر شد، این اتفاق در کنار مرگ چند تن از دوستان و همکارانش در دنیای مسابقات، از دلایل اصلی کناره گیری او عنوان شده است. او دیگر تمایلی به بازگشت به پیست نداشت.

این تصمیم را نباید صرفا نشانه ترس یا ناتوانی دانست. مسابقات اتومبیل رانی آن دوران با خطر مرگ واقعی همراه بود و از دست دادن دوستان و همکاران می توانست معنای روانی و عاطفی عمیقی برای یک راننده داشته باشد.او بعدها ازدواج کرد و صاحب یک دختر شد. زندگی اش از فضای پرتنش مسابقات فاصله گرفت، اما ارتباطش با دنیای اتومبیل رانی کاملا قطع نشد.

بازگشت به دنیای مسابقات

ماریا ترزا در سال ۱۹۷۹ به جمع رانندگان بازنشسته و پیشکسوت فرمول یک پیوست. او در باشگاه بین المللی رانندگان پیشین گرندپری فعالیت کرد و بعدها به ریاست افتخاری آن رسید.او همچنین از اعضای بنیان گذار باشگاه مازراتی بود و در سال های بعد ریاست این باشگاه را بر عهده گرفت.

این بازگشت اهمیت دیگری داشت. زنی که زمانی برای ورود به پیست باید با پیش داوری های فراوان مقابله می کرد، حالا در جایگاهی قرار داشت که می توانست بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی این ورزش باشد.

ماریا ترزا د فیلیپیس در ۹ ژانویه ۲۰۱۶، در ۸۹ سالگی درگذشت. خبر درگذشت او از سوی فرمول یک و رسانه های ورزشی جهان بازتاب گسترده ای داشت. او دیگر پشت فرمان مازراتی ۲۵۰F نمی نشست، اما نامش در تاریخ این ورزش باقی مانده بود.

پنج ویژگی روانشناختی و شناختی زندگی او

این ویژگی ها تشخیص روانشناختی شخصیت ماریا ترزا نیستند بلکه برداشت هایی محتاطانه از رفتارها و انتخاب های ثبت شده او در زندگی حرفه ای هستند.

تبدیل تردید دیگران به فرصت تجربه

ماجرای شرط بندی برادرانش نقطه شروع ورود او به مسابقات بود. او بجای آنکه صرفا درگیر اثبات خود در یک بحث خانوادگی شود، وارد تجربه ای واقعی شد. پیروزی نخست نیز علاقه او را به ادامه مسیر افزایش داد.

از منظر روانشناختی، این اتفاق را می توان نمونه ای از تبدیل یک موقعیت اجتماعی به فرصت آزمودن توانایی های شخصی دانست. البته انگیزه اولیه با انگیزه ای که فرد پس از تجربه موفقیت پیدا می کند، لزوما یکسان نیست.

یادگیری از طریق تجربه مستقیم

مسیر او با یک مسابقه آغاز شد و به رقابت های حرفه ای رسید. این روند نشان می دهد مهارت در بسیاری از حوزه ها از راه تمرین، بازخورد و مواجهه تدریجی با موقعیت های دشوار شکل می گیرد. اعتماد به نفس همیشه پیش از عمل به وجود نمی آید؛ گاهی نتیجه تجربه کردن و دیدن پیشرفت خود است.

تحمل فشار اجتماعی

حضور در محیطی که زنان در آن پذیرفته نشده بودند، مستلزم مواجهه با قضاوت های بیرونی بود. ماریا ترزا با ادامه فعالیت حرفه ای خود نشان داد در آن مقطع، این فشارها مانع حضورش در مسابقات نشدند.

از نظر روانشناختی، این رفتار را می توان با مفهوم خودکارآمدی و حفظ هدف در شرایط ارزیابی اجتماعی مرتبط دانست اما نمی توان بدون شواهد مستقیم درباره احساسات درونی او در تمام این سالها حکم قطعی داد.

واقع بینی در مواجهه با خطر

او در ورزشی فعالیت می کرد که خطر تصادف و مرگ در آن جدی بود. کناره گیری پس از مرگ دوستان و همکارانش را می توان تصمیمی مرتبط با ارزیابی دوباره هزینه های روانی و جسمی ادامه مسیر دانست.

پایداری همیشه به معنای ادامه دادن نیست. گاهی توانایی تشخیص زمان توقف، بخشی از تصمیم گیری سالم و واقع بینانه است.

حفظ پیوند هویتی پس از پایان رقابت

او پس از ترک رانندگی حرفه ای، ارتباط خود را با دنیای مسابقات حفظ کرد و در فعالیت های مرتبط با رانندگان پیشکسوت و باشگاه مازراتی حضور یافت.

این تغییر نقش را می توان نمونه ای از بازسازی هویت حرفه ای دانست. پایان یک شغل یا فعالیت مهم لزوما به معنای پایان ارتباط فرد با ارزش ها و علایق آن حوزه نیست گاهی فرد می تواند در جایگاهی تازه، همان علاقه را به شکلی متفاوت ادامه دهد.

زندگی ماریا ترزا د فیلیپیس یک پرسش مهم را پیش روی ما می گذارد: وقتی جامعه برای یک نقش، تصویری محدود و از پیش تعیین شده ساخته است، فرد چگونه می تواند امکان دیگری را تجربه کند؟

در بسیاری از محیط های اجتماعی، پیش از آنکه توانایی افراد سنجیده شود، درباره تناسب آنها با یک شغل، رشته یا موقعیت قضاوت می شود. این قضاوت ممکن است بر اساس جنسیت، سن، طبقه اجتماعی، ظاهر، معلولیت یا باورهای فرهنگی شکل بگیرد.

چنین انتظاراتی می توانند به محدودیت فرصت ها منجر شوند. فرد ممکن است به تدریج باور کند که بعضی مسیرها برای او نیستند نه به این دلیل که توانایی لازم را ندارد، بلکه چون بارها پیام ناتوانی را از محیط دریافت کرده است.

در روانشناسی اجتماعی، انتظارهای قالبی می توانند بر نحوه ارزیابی عملکرد افراد اثر بگذارند. همچنین در برخی شرایط، آگاهی فرد از قضاوت منفی درباره گروهی که به آن تعلق دارد، ممکن است فشار روانی بیشتری در موقعیت ارزیابی ایجاد کند؛ پدیده ای که در ادبیات علمی با مفهوم تهدید کلیشه ای بررسی شده است.

با این حال، داستان ماریا ترزا نباید به یک نسخه ساده انگیزشی تبدیل شود. نمی توان نتیجه گرفت هر فردی با اراده شخصی می تواند تمام موانع اجتماعی را از میان بردارد. او در کنار تلاش فردی، به فرصت حضور در مسابقات، خودرو، امکانات فنی و ارتباط با تیم ها نیز نیاز داشت.

نکته مهم دیگر، تفاوت میان شجاعت و خطرپذیری بی محاباست. ماریا ترزا وارد ورزشی خطرناک شد، اما پس از تجربه فقدان و مواجهه با مرگ همکارانش تصمیم گرفت از آن فاصله بگیرد. این تصمیم را نباید شکست تلقی کرد.

در زندگی روزمره نیز گاهی افراد برای اثبات توانایی خود، سال ها در محیطی آسیب زا باقی می مانند. آنها تصور می کنند عقب نشینی به معنای شکست است. در حالی که ارزشمندی فرد به ادامه دادن در هر شرایطی وابسته نیست.

درس روانشناختی زندگی او را می توان در سه نکته خلاصه کرد: اجازه ندهیم قضاوت های قالبی پیش از تجربه، مرز توانایی هایمان را تعیین کنند برای رشد، فرصت یادگیری و حمایت واقعی فراهم کنیم و در عین حال، حق توقف و تغییر مسیر را از خود نگیریم.

ماریا ترزا د فیلیپیس نخستین زنی بود که در یک مسابقه قهرمانی جهان فرمول یک استارت زد. اهمیت زندگی او فقط در عبور از یک مرز جنسیتی نیست در این واقعیت نیز هست که یک انسان می تواند در طول زندگی، هم برای ورود به یک مسیر بجنگد و هم روزی تصمیم بگیرد آن مسیر را ترک کند.

گاهی تاریخ را کسانی تغییر می دهند که وارد میدان می شوند و گاهی بلوغ فردی در این است که بدانیم چه زمانی باید از میدان بیرون بیاییم.