هشدار پروفسور زارع پس از دو زلزله کرمانشاه: پهنه کوزران-اسلام‌آباد پتانسیل رخداد زلزله شدید دارد /پس‌لرزه‌های یک زلزله ۷.۳ ریشتری ادامه دارد؟

صبح امروز دو زلزله بالای ۵ ریشتر استان کرمانشاه را لرزاند. دکتر مهدی زارع، استاد تمام زمین‌شناسی، در این خصوص به خبرنگار اجتماعی رکنا گفت:

«توالی دوگانه‌ زلزله‌های با بزرگای ۴.۹ و ۵.۲ در بامداد ۲۹-۴-۱۴۰۵ در جنوب جوانرود استان کرمانشاه، تداوم لرزه‌خیزی در کوزران و شرق سرپل ذهاب را نشان داد. ناپایداری ساختاری مداوم در کمان لرستان و مرز رشته‌کوه چین‌خورده و راندگی زاگرس با گسیختگی در زمین‌لرزه‌های ۱۴۰۵ در ژرفای ۲۰ کیلومتر در پی‌سنگ ـ مشابه زمین‌لرزه ۱۳۹۶ ازگله سرپل ذهاب ـ شکستگی در پی‌سنگ زیر پوشش رسوبی زاگرس را نشان می‌دهد.

زمین‌لرزه با بزرگای ۷.۳ در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۷ ازگله - سرپل ذهاب ناشی از راندگی در پی‌سنگ به صورت تقریباً افقی با شیب به سمت شمال شرقی ـ حدود ۱۶ درجه ـ در ژرفای ۱۸ کیلومتر بود.»

وی افزود: «توالی دو زلزله در بامداد ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ نشان از انتقال تنش گسیختگی دارد. بارگذاری تنش در زمین‌لرزه اصلی ۲۰۱۷ تغییر شکل بزرگی را در بخشی به طول حدود ۷۰ کیلومتر از راندگی پی‌سنگی زاگرس آزاد کرد، ولی همزمان بخش‌های مجاور گسیخته‌نشده را بارگذاری کرد و از طریق انتقال تنش موجب توالی زلزله‌های بعدی شد.»

زارع ادامه داد: «توالی طولانی چند ساله رویدادهای خوشه زلزله‌های ۶.۳ و ۶.۴ در نوامبر ۲۰۱۸ و توالی زلزله‌های ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که آرامش پس از زلزله اصلی و انتشار سیال منفذی همچنان در پهنه‌های گسله پی‌سنگ موجب شکستگی‌های قطعات گسل همسایه می‌شود.

کوتاه‌شدگی با تغییر شکل و گسلش به میزان حدود ۲۰ میلی‌متر در سال در ناحیه زاگرس در غرب ایران در مرز بین ورقه عربی و ایران مشاهده می‌شود. ساختارهای پی‌سنگی نزدیک سرپل ذهاب، کوزران و اسلام‌آباد غرب با گسل‌های پی‌سنگی عرضی ـ پهنه‌های گسلی بالارود و خانقین با روند شرقی ـ غربی ـ قطعه‌بندی شده‌اند و رهاسازی تنش به صورت یک فرآیند چندمرحله‌ای رخ می‌دهد. بلوک‌های پی‌سنگی قفل‌شده با زلزله‌هایی به صورت توالی‌های خوشه‌ای جابه‌جا می‌شوند.»

وی گفت: «خطر لرزه‌ای احتمالی و وضعیت انباشت تنش در بخش‌های شکسته‌نشده در نزدیکی گیلانغرب، اسلام‌آباد غرب، کرند غرب و دهلران قابل ملاحظه به نظر می‌رسد. زلزله ۷.۳ در سال ۲۰۱۷، تغییرشکل را به صورت یک شکستگی در نزدیکی سرپل ذهاب در گسله پی‌سنگی ذهاب آزاد کرد و بخش‌های مجاور در مرز خمیدگی جبهه کوهستان زاگرس در شرق و جنوب شرقی سرپل ذهاب همچنان تحت فشار بحرانی باقی ماندند.

بر اساس ابعاد قطعات گسله در حدود ۴۰ تا ۸۰ کیلومتر، بخش‌های قفل‌شده مجاور تغییر شکل الاستیک انباشته‌شده کافی برای ایجاد رویدادهای شدید تا اصلی در محدوده ۶.۵ تا ۷.۰ دارند.»

وی افزود: «سناریوهای تحریک لرزه‌ای در حال فروپاشی در مقابل آبشار پیش‌رونده لرزه‌ای نشان می‌دهد که توالی لرزه‌ای ۲۰۲۶ می‌تواند یا به عنوان یک خوشه لرزه‌ای استاندارد یا به عنوان یک عامل هسته‌زایی ـ تحریک‌کننده برای قطعات قفل‌شده همسایه عمل کند. اگر این زلزله‌های پی‌سنگی به تدریج به سمت ساختارهای پوششی کم‌ژرفاتر حرکت کنند، احتمال ایجاد یک گسیختگی بزرگ‌تر افزایش می‌یابد.

پایش تغییرات مکانی ـ زمانی در لرزه‌خیزی منطقه در اطراف گسله کوزران ـ اسلام‌آباد نشان می‌دهد که این پهنه پتانسیل رخداد یک زلزله شدید را دارد و در فاز فعال پس از سال ۲۰۱۷، به جای نشان دادن یک گسیختگی عظیم ناگهانی، شکستگی مداوم راندگی‌های مدفون زیر رسوبات به صورت توالی‌های خوشه‌ای لرزه‌ای، ریخت کلی زلزله‌های منطقه را شکل داده است.»