ابتلا به عفونت‌ های شدید چگونه چرخه قاعدگی را تغییر می‌ دهد؟ علت تاخیر پریود بعد از بیماری چیست؟

به گزارش رکنا، بیماری‌های عفونی شدید فقط دستگاه تنفسی و سیستم ایمنی بدن را درگیر نمی‌کنند؛ گاهی ممکن است بر عملکرد هورمونی و چرخه قاعدگی زنان نیز تأثیر بگذارند. برخی زنان پس از ابتلا به بیماری‌هایی مانند کووید ۱۹، عفونت‌های ویروسی شدید یا بیماری‌های همراه با تب بالا، تغییراتی در زمان شروع پریود، مدت خونریزی و میزان آن تجربه می‌کنند.

پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند التهاب بدن، استرس فیزیولوژیک ناشی از بیماری، اختلال خواب و تغییرات تغذیه‌ای می‌توانند در تنظیم چرخه قاعدگی نقش داشته باشند. با این حال، شواهد درباره تأثیر مستقیم سرماخوردگی و آنفلوانزا بر تأخیر پریود هنوز محدود است. در ادامه بررسی می‌کنیم بیماری‌های شدید چگونه می‌توانند نظم قاعدگی را تحت تأثیر قرار دهند و چه زمانی این تغییرات نیاز به مراجعه به پزشک دارند.

عفونت چگونه چرخه قاعدگی را تغییر می‌دهد؟

چرخه قاعدگی نتیجه همکاری پیچیده میان مغز، غده هیپوفیز و تخمدان‌هاست. این ارتباط که محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز ـ تخمدان نام دارد، ترشح هورمون‌هایی مانند GnRH، FSH و LH را تنظیم می‌کند.

این هورمون‌ها در رشد فولیکول‌های تخمدان، تخمک‌گذاری و آماده‌سازی رحم برای بارداری نقش دارند. هر عاملی که تعادل این سیستم را بر هم بزند، ممکن است باعث تغییر در زمان تخمک‌گذاری یا طول چرخه شود.

هنگامی که بدن با یک عفونت شدید مقابله می‌کند، فشار جسمی قابل‌توجهی را تجربه می‌کند. تب، التهاب، کاهش اشتها، کم‌آبی، اختلال خواب و استرس ناشی از بیماری ممکن است بر عملکرد محور هورمونی تأثیر بگذارند.

برای مثال، اگر تخمک‌گذاری به دلیل فشار جسمی و تغییرات هورمونی به تعویق بیفتد، فاصله میان دو قاعدگی نیز ممکن است طولانی‌تر شود. به همین دلیل بعضی زنان پس از یک بیماری شدید، پریود خود را چند روز دیرتر از زمان معمول تجربه می‌کنند.

عفونت چه تغییراتی در قاعدگی ایجاد می‌کند؟

تأثیر احتمالی بیماری بر چرخه قاعدگی در همه زنان یکسان نیست. برخی ممکن است فقط چند روز تأخیر را تجربه کنند و در برخی دیگر تغییراتی در حجم خونریزی یا مدت قاعدگی دیده شود.

البته مشاهده این تغییرات پس از بیماری به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که عفونت علت اصلی آن‌ها بوده است. عوامل دیگری مانند بارداری، تغییر وزن، مشکلات تیروئید، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و استرس نیز می‌توانند چرخه قاعدگی را تغییر دهند.

مطالعات کووید ۱۹ درباره تغییرات قاعدگی چه می‌گویند؟

بخش مهمی از شواهد علمی درباره ارتباط عفونت‌های ویروسی و تغییرات قاعدگی از پژوهش‌های مربوط به کووید ۱۹ به دست آمده است.

در یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۲ در مجله Journal of Clinical Medicine، پژوهشگران مطالعات مربوط به تأثیر عفونت کرونا بر چرخه قاعدگی را بررسی کردند. نتایج نشان داد تغییر در طول چرخه و حجم خونریزی از جمله مواردی بوده که پس از ابتلا به کووید ۱۹ گزارش شده است.

طولانی‌تر شدن چرخه و کاهش حجم خونریزی از تغییرات پرتکرار در مطالعات بررسی‌شده بودند. با این حال، تعداد پژوهش‌های مستقیم محدود بود و محققان نتوانستند رابطه قطعی میان شدت بیماری و تغییرات قاعدگی را مشخص کنند.

در مطالعه‌ای دیگر که در سال ۲۰۲۳ در چین انجام شد، ۱۰۱۶ زن با سابقه ابتلا به کووید ۱۹ بررسی شدند. از میان آن‌ها، ۵۳۰ نفر، معادل ۵۲٫۲ درصد، تغییراتی در وضعیت قاعدگی خود گزارش کردند.

تغییر در طول چرخه، میزان خونریزی و مدت قاعدگی از جمله مواردی بود که در این گروه مشاهده شد. همچنین زنانی که تغییرات قاعدگی داشتند، بیشتر علائم شدید بیماری و مشکلات روانی مانند اضطراب و ترس را گزارش کرده بودند.

در پژوهشی دیگر که در مجله BMC Women's Health در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، از میان ۱۸۰۰ زن مبتلا به کووید ۱۹، حدود ۶۶۶ نفر، معادل ۳۷ درصد، تغییراتی در قاعدگی خود تجربه کرده بودند.

این یافته‌ها احتمال ارتباط میان ابتلا به کووید ۱۹ و تغییرات قاعدگی را مطرح می‌کنند، اما به دلیل ماهیت مشاهده‌ای مطالعات نمی‌توان نتیجه گرفت که ویروس به‌تنهایی عامل تمام این تغییرات بوده است.

چرا التهاب بدن می‌تواند باعث تأخیر پریود شود؟

یکی از سازوکارهای احتمالی، افزایش التهاب سیستمیک در زمان بیماری است. هنگام مقابله بدن با عفونت، مواد التهابی مختلفی آزاد می‌شوند که می‌توانند بر عملکرد طبیعی اندام‌ها و سیستم‌های بدن تأثیر بگذارند.

در یک پژوهش آینده‌نگر، اطلاعات ۴۱۴ زن و ۱۴۰۹ چرخه قاعدگی بررسی شد. نتایج نشان داد زنانی که سطح پروتئین واکنشی C یا CRP آن‌ها بیش از ۱۰ میلی‌گرم در لیتر بود، در مقایسه با زنانی که سطح این شاخص کمتر از یک میلی‌گرم در لیتر داشتند، ۳٫۷ برابر بیشتر احتمال داشت چرخه‌هایی طولانی‌تر از ۳۵ روز را تجربه کنند.

همچنین افزایش این شاخص التهابی با طولانی‌تر شدن مرحله فولیکولی چرخه قاعدگی ارتباط داشت.

با این حال، این پژوهش به‌طور اختصاصی درباره عفونت‌های حاد یا سرماخوردگی انجام نشده است و رابطه علت و معلولی را نیز اثبات نمی‌کند. بنابراین نمی‌توان گفت هر نوع التهاب یا عفونت الزاماً باعث تأخیر پریود خواهد شد.

استرس ناشی از بیماری چه تأثیری بر قاعدگی دارد؟

بیماری شدید معمولاً با تغییراتی در زندگی روزمره همراه است. فرد ممکن است چند روز اشتهای کمتری داشته باشد، خواب نامنظمی را تجربه کند، فعالیت بدنی خود را کاهش دهد یا به دلیل نگرانی درباره سلامت خود دچار استرس شود.

این عوامل می‌توانند در کنار التهاب و تب، تعادل هورمونی بدن را تحت تأثیر قرار دهند.

استرس شدید ممکن است بر فعالیت هیپوتالاموس اثر بگذارد؛ بخشی از مغز که در تنظیم ترشح هورمون‌های تولیدمثلی نقش دارد. در نتیجه، ترشح برخی هورمون‌ها و زمان تخمک‌گذاری ممکن است تغییر کند.

از سوی دیگر، کاهش دریافت انرژی و کاهش وزن ناگهانی نیز می‌توانند بر نظم قاعدگی اثر بگذارند. بنابراین تغییرات پریود پس از بیماری ممکن است حاصل مجموعه‌ای از عوامل جسمی و روانی باشد، نه فقط اثر مستقیم عامل عفونی.

آیا سرماخوردگی و آنفلوانزا هم باعث تأخیر پریود می‌شوند؟

در مورد کووید ۱۹ پژوهش‌های متعددی درباره تغییرات قاعدگی انجام شده است، اما شواهد مستقیم درباره تأثیر سرماخوردگی معمولی و آنفلوانزا بر زمان شروع پریود محدودتر است.

یک مطالعه قدیمی در سال ۱۹۹۳، ارتباط میان علائم عفونت‌های شایع و مراحل چرخه قاعدگی را در ۶۵ زن بررسی کرد. نتایج نشان داد علائم بیماری‌های عفونی در روزهای نزدیک به قاعدگی بیشتر از اواسط چرخه گزارش شده‌اند.

اما این مطالعه تأثیر عفونت بر زمان شروع پریود یا طول چرخه را بررسی نکرده بود. بنابراین نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که سرماخوردگی یا آنفلوانزا به‌طور مستقیم باعث عقب افتادن قاعدگی می‌شوند.

با این وجود، اگر بیماری با تب بالا، ضعف شدید، کاهش اشتها، کم‌آبی یا استرس جسمی قابل‌توجه همراه باشد، احتمال تغییر موقت در نظم چرخه قاعدگی وجود دارد.

آیا تغییرات قاعدگی بعد از بیماری موقتی هستند؟

در بسیاری از موارد، تغییرات خفیف قاعدگی پس از یک بیماری شدید ممکن است موقتی باشند. با بهبود وضعیت عمومی بدن، خواب و تغذیه به حالت طبیعی بازمی‌گردند و چرخه‌های بعدی نیز ممکن است دوباره منظم شوند.

با این حال، اگر بی‌نظمی ادامه پیدا کند یا در چند دوره متوالی تکرار شود، بهتر است علت آن بررسی شود.

همچنین نباید تمام تأخیرهای قاعدگی را به بیماری اخیر نسبت داد. اگر احتمال بارداری وجود دارد، انجام تست بارداری اهمیت دارد؛ زیرا بارداری یکی از علت‌های شایع قطع یا تأخیر پریود است.

چه زمانی تغییرات قاعدگی نیاز به مراجعه به پزشک دارند؟

تأخیر کوتاه‌مدت پس از بیماری، به‌خصوص اگر چرخه‌های قبلی منظم بوده باشند، لزوماً نشانه یک مشکل جدی نیست. اما برخی علائم نیازمند بررسی پزشکی هستند.

اگر خونریزی به حدی شدید است که هر ساعت یک نوار بهداشتی کاملاً خیس می‌شود و این وضعیت چند ساعت ادامه دارد، به‌ویژه اگر با سرگیجه، ضعف یا تنگی نفس همراه باشد، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.

همچنین درد شدید لگن، غش یا خونریزی همراه با احتمال بارداری نیازمند رسیدگی فوری است.

چگونه بعد از بیماری به تنظیم چرخه قاعدگی کمک کنیم؟

برای حمایت از بازگشت بدن به وضعیت طبیعی، رعایت چند نکته ساده می‌تواند مفید باشد:

• تغذیه متعادل داشته باشید: دریافت کافی پروتئین، سبزیجات، میوه‌ها و مواد مغذی به بازسازی توان بدن کمک می‌کند.

• مایعات کافی بنوشید: تب و تعریق ممکن است باعث کم‌آبی شوند؛ بنابراین تأمین آب مورد نیاز بدن اهمیت دارد.

• خواب کافی داشته باشید: خواب منظم در حفظ عملکرد طبیعی بدن و تعادل هورمونی نقش دارد.

• از فشار جسمی بیش از حد پرهیز کنید: پس از بیماری شدید، بازگشت به فعالیت‌های سنگین بهتر است تدریجی باشد.

• استرس را مدیریت کنید: استراحت، فعالیت آرام و روش‌های کاهش اضطراب می‌توانند به بهبود وضعیت عمومی کمک کنند.

• چرخه قاعدگی را ثبت کنید: یادداشت تاریخ شروع و پایان پریود و میزان خونریزی به تشخیص الگوهای غیرطبیعی کمک می‌کند.

توجه داشته باشید که هیچ رژیم غذایی یا روش خانگی مشخصی نمی‌تواند به‌طور تضمینی پریود را پس از بیماری جلو بیندازد یا چرخه را تنظیم کند.

جمع‌بندی؛ آیا عفونت شدید می‌تواند نظم پریود را بر هم بزند؟

شواهد علمی نشان می‌دهند بیماری‌های ویروسی، به‌ویژه کووید ۱۹، ممکن است با تغییراتی در چرخه قاعدگی همراه باشند. تأخیر در شروع پریود، طولانی شدن چرخه، تغییر حجم خونریزی و لکه‌بینی از جمله مواردی هستند که در برخی مطالعات گزارش شده‌اند.

التهاب سیستمیک، تب، استرس جسمی و روانی، کاهش اشتها و اختلال خواب از عوامل احتمالی مؤثر بر این تغییرات به شمار می‌روند.

با این حال، بیشتر پژوهش‌های موجود مشاهده‌ای هستند و رابطه علت و معلولی قطعی را ثابت نمی‌کنند. همچنین اطلاعات درباره تأثیر مستقیم سرماخوردگی شدید و آنفلوانزا بر تأخیر قاعدگی هنوز کافی نیست.

اگر پس از بیماری تغییر کوتاهی در زمان پریود رخ داد، ممکن است این وضعیت موقتی باشد؛ اما تداوم بی‌نظمی، خونریزی غیرعادی، درد شدید یا قطع قاعدگی نیازمند بررسی پزشکی است.