آدم امن در روزهای سخت چه تاثیری بر روان ما دارد؟ / چگونه آدم امن را بشناسیم؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، نتایج این پژوهش که ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله Child Psychiatry and Human Development منتشر شده، بر اساس بررسی کودکان، نوجوانان و جوانانی به دست آمده است که پیش از همه‌گیری کرونا ارزیابی شده بودند و حدود ۲۱ ماه بعد، در دوره همه‌گیری، دوباره مورد بررسی قرار گرفتند. پژوهشگران در این مطالعه بررسی کردند که آیا ویژگی‌های روانی و اجتماعی پیش از بحران می‌توانند با پیامدهای روانی افراد در یک دوره فشار طولانی‌مدت ارتباط داشته باشند.

وقتی یک نفر هست که لازم نیست همه چیز را توضیح بدهی

در زندگی روزمره، بسیاری از ما تجربه کرده ایم که در یک دوره سخت، حضور یک آدم امن می تواند شدت فشار را تغییر دهد. ممکن است آن فرد نتواند مشکل مالی، بیماری، اختلاف خانوادگی یا یک اتفاق دردناک را حل کند، اما شنیدن بدون قضاوت، همراهی کردن و ایجاد احساس امنیت می تواند تجربه فرد از بحران را متفاوت کند. روانشناسان از مفاهیمی مانند حمایت اجتماعی و تنظیم بین فردی احساسات برای توضیح این فرایند استفاده می کنند. انسان همیشه احساسات خود را به تنهایی تنظیم نمی کند و گاهی رابطه امن با دیگران بخشی از فرایند آرام شدن و بازگشت به تعادل است.

رابطه حمایتی چگونه به بدن و روان فرصت آرام شدن می دهد؟

وقتی فرد احساس می کند در برابر یک فشار بزرگ کاملا تنهاست، تهدید ممکن است بزرگ تر و کنترل آن دشوارتر به نظر برسد. در مقابل، یک رابطه امن می تواند احساس تعلق و امنیت ایجاد کند و به فرد اجازه دهد پیش از واکنش نشان دادن، احساس خود را بهتر پردازش کند. پژوهشگران این فرایند را در چارچوب تنظیم مشترک یا هم تنظیمی نیز بررسی کرده اند؛ یعنی شرایطی که حضور و پاسخ مناسب یک فرد دیگر می تواند به تنظیم برانگیختگی عاطفی و بازگشت تدریجی به تعادل کمک کند. پژوهش ۱۱ سپتامبر نیز روابط حمایتی را یکی از مسیرهای مهم تاب آوری در برابر استرس طولانی مدت می داند.

اما هر رابطه ای حمایتگر نیست

نکته مهم این است که صرف داشتن یک رابطه، به معنای برخورداری از حمایت روانی نیست. رابطه ای که در آن فرد دائما قضاوت می شود، احساساتش کوچک شمرده می شود یا هنگام آسیب پذیری با سرزنش و تهدید روبه رو می شود، لزوما نقش یک سپر روانی را ایفا نمی کند. حمایت واقعی بیشتر از آنکه به تعداد پیام ها و تماس ها وابسته باشد، به کیفیت ارتباط مربوط است. اینکه فرد بتواند در کنار دیگری احساس کند دیده می شود، شنیده می شود و برای بیان ترس و ناراحتی خود مجبور نیست از خودش دفاع کند، اهمیت زیادی دارد.

از طرف دیگر، حمایت سالم با وابستگی نیز تفاوت دارد. قرار نیست یک انسان همیشه مسئول آرام کردن انسان دیگر باشد. رابطه سالم جایی است که دو نفر بتوانند در زمان دشواری به یکدیگر تکیه کنند، اما همزمان ظرفیت های فردی خود برای تنظیم احساسات، تصمیم گیری و حل مسئله را نیز حفظ کنند. یافته های این پژوهش نیز دقیقا به همین نکته نزدیک می شوند؛ تنظیم احساسات یک عامل فردی مهم است و روابط حمایتی یک عامل بین فردی که می توانند در کنار یکدیگر بخشی از فرایند تاب آوری را شکل دهند.

نگاه روانشناختی 

دکتر مریم سامانی- روانشناس بالینی و استاد دانشگاه معتقد است: در بسیاری از روابط، افراد تصور می کنند حمایت کردن یعنی راه حل دادن. وقتی همسر، دوست یا یکی از اعضای خانواده ناراحت است، فورا می گوییم این کار را بکن، این حرف را نزن، فراموشش کن یا به آن فکر نکن. در حالی که گاهی مهمترین شکل حمایت، حل کردن مسئله نیست؛ بلکه کمک به فرد برای تحمل و تنظیم احساس دشوار است. وقتی کسی بتواند بدون ترس از قضاوت، احساس خود را بیان کند و طرف مقابل به جای کوچک شمردن آن، احساس او را بفهمد، زمینه برای آرام شدن و فکر کردن منطقی تر فراهم می شود.

در رابطه زوجین، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می کند. همسر حمایتگر لزوما کسی نیست که همیشه موافق ما باشد یا همه مشکلات ما را حل کند. همسر حمایتگر کسی است که هنگام آسیب پذیری، امنیت رابطه را از بین نمی برد. ممکن است درباره یک موضوع اختلاف نظر داشته باشیم، اما همچنان بتوانیم به طرف مقابل پیام بدهیم که من ناراحتی تو را می بینم، احساس تو برای من مهم است و قرار نیست در لحظه ضعف، علیه تو استفاده شود.

از خودمان بپرسیم در روزهای سخت چه کسی کنار ما می ماند

یکی از مهمترین پرسش هایی که هر فرد می تواند درباره روابط خود مطرح کند این نیست که چند نفر در زندگی من هستند، بلکه این است که در زمان بحران، در کنار چه کسی احساس امنیت می کنم. آیا می توانم ناراحتی خود را بدون ترس از تمسخر یا سرزنش بیان کنم؟ آیا وقتی مضطرب هستم، طرف مقابلم تلاش می کند ابتدا مرا بفهمد یا بلافاصله می خواهد مرا اصلاح کند؟ آیا حضور او باعث می شود احساس کنم تنها نیستم، یا حتی در کنار او احساس تنهایی بیشتری می کنم؟

بحران ها همیشه قابل پیش بینی نیستند، اما ظرفیت ما برای عبور از آنها می تواند تحت تاثیر منابعی قرار بگیرد که پیش از بحران در زندگی خود ساخته ایم. تنظیم احساسات، روابط نزدیک و حمایت اجتماعی از جمله همین منابع هستند. پژوهش تازه نشان می دهد این عوامل می توانند در شرایط فشار طولانی مدت با پیامدهای بهتر سلامت روان ارتباط داشته باشند، هرچند اثر آنها برای همه پیامدهای روانی یکسان نیست.

به همین دلیل در سخت ترین روزهای زندگی، چیزی که بیش از یک توصیه هوشمندانه  نیاز داریم، حضور یک انسان امن است؛ کسی که کنارمان بماند تا بتوانیم دوباره خودمان را تنظیم کنیم، نفس بکشیم و از دل بحران راهی به سوی آرامش پیدا کنیم.