آیا گیاهخواران از گوشت‌خواران جذاب‌ترند؟ / وقتی علم قربانی یک تیتر جذاب می‌شود

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، نیویورک پست در گزارشی در ۷ سپتامبر ۲۰۲۶ با تیتر آیا وگان ها از گوشت خواران جذاب ترند؟ به مقاله ای در نشریه Recent Progress in Nutrition استناد کرده است. در این گزارش سه عامل برجسته شده است: چهره جذاب تر، بوی بدن مطلوب تر و ترکیب بدنی بهتر. در ظاهر، نتیجه ساده است: خوردن غذاهای گیاهی بیشتر می تواند فرد را جذاب تر کند. اما مسئله اینجاست که پژوهش اصلی، آزمایشی تازه نیست که گروه بزرگی از وگان ها و گوشت خواران را کنار یکدیگر قرار داده و جذابیت آنها را مقایسه کرده باشد. این مقاله مجموعه ای از پژوهش های قبلی را مرور و از کنار هم قرار دادن آنها یک فرضیه گسترده تر درباره رژیم غذایی و جذابیت مطرح کرده است.

ماجرای چهره جذاب تر چیست؟

یکی از پایه های این ادعا به کاروتنوئیدها مربوط می شود؛ رنگدانه هایی که در بسیاری از میوه ها و سبزیجات زرد، نارنجی و قرمز وجود دارند. پژوهش هایی نشان داده اند افزایش رنگدانه های کاروتنوئیدی در پوست می تواند رنگ چهره را تغییر دهد و در برخی مطالعات، چهره هایی با این ویژگی جذاب تر ارزیابی شده اند. اما این یافته با جمله وگان ها چهره جذاب تری دارند یکسان نیست. مصرف میوه و سبزی بیشتر لزوما به معنای وگان بودن نیست و جذابیت انسان نیز تنها با رنگ پوست تعیین نمی شود. عوامل فرهنگی، اجتماعی، فردی و بسیاری از ویژگی های ظاهری در قضاوت درباره جذابیت نقش دارند.

بوی بدن؛ یافته جالب اما با فقط ۱۷ مرد

یکی از جذاب ترین بخش های خبر به بوی بدن مربوط می شود. در پژوهشی که بارها در این زمینه مورد استناد قرار گرفته، فقط ۱۷ مرد در دو دوره رژیم دارای گوشت و بدون گوشت قرار گرفتند و ۳۰ زن بوی بدن آنها را ارزیابی کردند. در دوره بدون گوشت، بوی بدن مردان خوشایندتر و جذاب تر ارزیابی شد.

این یافته قابل توجه است؛ اما ۱۷ نفر نمونه بسیار کوچکی برای رسیدن به یک حکم عمومی درباره وگان ها، گیاه خواران و گوشت خواران جهان است. ضمن اینکه پژوهش درباره اثر کوتاه مدت مصرف یا عدم مصرف گوشت بود، نه مقایسه سبک زندگی دائمی میلیون ها وگان و گوشت خوار.

لاغرتر بودن هم به معنای جذاب تر بودن نیست

بخش دیگری از استدلال به ترکیب بدنی مربوط می شود. برخی پژوهش ها نشان داده اند الگوهای غذایی گیاهی می توانند با شاخص توده بدنی یا میزان چربی بدن متفاوتی همراه باشند.  اما اینجا یک پرش مفهومی رخ می دهد: وزن یا درصد چربی کمتر مساوی با جذابیت بیشتر نیست. جذابیت یک ویژگی پیچیده روانی و اجتماعی است و نمی توان آن را مستقیما از BMI یا درصد چربی بدن استخراج کرد.

پس خبر دروغ است؟

نه. اتفاقا این نمونه خوبی است که نشان می دهد چرا در بررسی اخبار علمی نباید همه چیز را به دو دسته درست و دروغ تقسیم کرد. بخش هایی از شواهد مورد استفاده واقعی اند. پژوهش هایی درباره کاروتنوئیدهای پوست و جذابیت وجود دارند و آزمایش رژیم دارای گوشت و بدون گوشت نیز واقعا انجام شده است. مشکل از جایی آغاز می شود که چند یافته محدود درباره موضوعات متفاوت کنار هم گذاشته می شوند و به یک نتیجه بسیار بزرگ تبدیل می شوند: وگان ها جذاب ترند.

شواهد فعلی برای چنین حکم کلی و فراگیری کافی نیست.

داوری گروه روانشناسی رکنا

اغراق آمیز و گمراه کننده

نه به این دلیل که همه شواهد ارائه شده غلط هستند، بلکه به این دلیل که دامنه نتیجه گیری از قدرت و دامنه شواهد موجود بزرگ تر است.

چرا چنین تیترهایی اینقدر جذاب می شوند؟

ماجرا فقط درباره تغذیه نیست.وقتی رسانه می گوید یک رژیم غذایی ممکن است انسان را جذاب تر کند، همزمان یکی از حساس ترین نیازهای روانی انسان را فعال می کند: نیاز به پذیرفته شدن و مطلوب دیده شدن.

پیام دیگر فقط این نیست که سبزیجات بیشتری مصرف شود؛ ممکن است در ذهن مخاطب به این شکل ترجمه شود: اگر این طور غذا بخورد، زیباتر، خوش اندام تر و در نتیجه مطلوب تر خواهد بود.  در چنین نقطه ای، یک پیام سلامت می تواند به مقایسه اجتماعی و ارزیابی بدن گره بخورد.

تلنگر روانشناختی

علم تغذیه می تواند درباره سلامت، متابولیسم، وزن یا حتی بعضی تغییرات ظاهری بدن اطلاعات مهمی بدهد؛ اما ارزش و جذابیت انسان را نمی توان به بشقاب غذای او تقلیل داد.  شاید مهمترین سوال هنگام دیدن چنین تیترهایی این باشد: آیا پژوهش واقعا همان چیزی را ثابت کرده که تیتر می گوید، یا چند یافته کوچک علمی به یک نتیجه بزرگ و جذاب تبدیل شده اند؟