وقتی سلامت داوران به فراموشی سپرده می‌شود/ لیگ برتر بدون چکاپ پزشکی، مأموریت بدون پشتوانه!؟

نگاهی به سلامت، امنیت و مسئولیت فدراسیون در قبال رکن اصلی مسابقات فوتبال

با آغاز فصل جدید لیگ برتر فوتبال ایران، در کنار هیجان طبیعی بازگشت مسابقات، یک پرسش جدی و البته نگران‌کننده درباره یکی از مهم‌ترین ارکان برگزاری مسابقات مطرح است آیا سلامت داورانی که قرار است از نخستین روز فصل، مسابقات فوتبال کشور را قضاوت کنند، به‌طور کامل و مطابق استانداردهای حرفه‌ای احراز شده است؟

این پرسش نه از سر مخالفت با فدراسیون فوتبال است و نه با هدف ایجاد حاشیه برای جامعه داوری، بلکه پرسشی است درباره ابتدایی‌ترین اصل مدیریت حرفه‌ای فوتبال؛ سلامت و امنیت افرادی که اجرای مسابقه و اجرای قوانین را بر عهده دارند.

آیین‌نامه کمیته داوران فیفا چه می‌گوید 

آیین‌نامه کمیته داوران فیفا درباره سازماندهی داوری در فدراسیون‌های عضو، در ماده ۱۰، معاینه پزشکی سالانه را در زمره حداقل الزامات تمامی Match Officials قرار داده است. این معاینه باید توانایی فرد برای انجام فعالیت‌های فیزیکی مورد نیاز برای مسابقاتی را که به او واگذار می‌شود، تأیید کند. 

همچنین هر تغییر در وضعیت پزشکی که بتواند بر توانایی او برای تمرین یا قضاوت تأثیر بگذارد، باید به دپارتمان داوری اعلام شود.

موضوع زمانی جدی‌تر می‌شود که ماده ۱۲ همین آئین‌نامه را در کنار ماده ۱۰ قرار دهیم، زیرا فیفا تصریح می‌کند که مقامات مسابقه باید پیش از قضاوت هر مسابقه، الزامات ماده ۱۰ را دارا باشند.

بنابراین معاینه پزشکی در نگاه فیفا یک تشریفات اداری یا اقدامی برای تکمیل پرونده داور نیست، بلکه بخشی از فرآیند احراز صلاحیت برای فعالیت در مسابقه است.

یک پرسش ساده اما بسیار مهم

اگر فدراسیون فوتبال برای تیم‌های حاضر در لیگ، انجام الزامات پزشکی را پیش از شروع فصل جدی می‌داند، و حتی برای خبرنگارانی که در حوزه مسابقات لیگ‌های کشوری فوتبال فعالیت می‌کنند فرآیند بررسی پزشکی را با هزینه فدراسیون انجام می‌دهد، چرا همین فرآیند برای داوران، که اجرای قوانین و مدیریت مسابقه مستقیماً بر عهده آنان است، در آغاز فصل جدید انجام نشده است؟

این پرسش زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم در فصل گذشته، در جریان بررسی‌های پزشکی، یکی از کمک‌داوران با مشکل عروقی قلب مواجه شد و به همین دلیل تا نیم فصل از قضاوت منع شد. همین یک مورد کافی است تا بفهمیم معاینه پزشکی داوران موضوعی تزئینی نیست.   

ممکن است یک معاینه پزشکی ساده، بیماری یا خطری را شناسایی کند که در صورت نادیده گرفتن آن، حضور فرد در یک مسابقه فوتبال می‌تواند برای خود او پیامدهای جدی داشته باشد.

داور هم یک ورزشکار است

پس پرسش این نیست که آیا داور سالم است؟ 

پرسش حرفه‌ای این است؛ فدراسیون بر اساس چه فرآیندی احراز کرده است که به داوری که امروز برنامه قضاوت ابلاغ می‌شود، از نظر پزشکی واجد شرایط انجام وظیفه است؟ داور، فقط یک سوت و کارت نیست، در فوتبال حرفه‌ای، داور هم یک ورزشکار است. او باید در طول مسابقه مسافت قابل توجهی را طی کند، شتاب بگیرد، تغییر جهت دهد، تمرکز بالا داشته باشد و در شرایط فشار روانی تصمیم‌های سریع و دقیق اتخاذ کند.

مقررات فیفا چه می‌گوید؟

به همین دلیل نیز فیفا در مقررات خود برای داوران سطح بالای فدراسیون‌های عضو، وجود یک تیم تخصصی شامل مدرس و ناظر داوری، مربی آمادگی جسمانی، متخصص آمادگی ذهنی، تحلیلگر مسابقه، مربی فوتبال و پزشک را پیش‌بینی کرده است.

فیفا حتی در سال ۲۰۲۶ نیز در برنامه‌های آماده‌سازی داوران نخبه، انجام بررسی‌های پزشکی را در کنار آمادگی جسمانی و فنی مورد توجه قرار داده است.

پس چگونه می‌توان از فوتبال حرفه‌ای سخن گفت اما سلامت رکن اصلی اجرای مسابقه را در اولویت نخست قرار نداد!؟

امنیت مأموریت

مسئله فقط سلامت نیست، امنیت مأموریت هم هست، داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود.

در فصل گذشته، یکی از ناظران داوری فوتبال در جریان مأموریت رسمی خود، در فاصله بین دو ابلاغ، هنگام سفر با یک خودروی تاکسی اینترنتی عازم فرودگاه، دچار سانحه‌ای تلخ شد و بر اثر شدت سوختگی جان خود را از دست داد.

این حادثه باید برای فوتبال ایران یک زنگ هشدار جدی می‌بود.

اگر برای این ناظر دو ابلاغ رسمی جداگانه صادر شده باشد و پایان مأموریت اول با آغاز مأموریت بعدی در اهواز ارتباط زمانی وجود داشته باشد، تعیین دقیق وضعیت مأموریتی او در زمان حادثه اهمیت اساسی دارد.

در چنین شرایطی، یک پرسش روشن مطرح می‌شود:

چرا تصویر ابلاغ نخست که پیش‌تر برای خود ناظر ارسال شده بود، اکنون در اختیار خانواده یا پیگیران موضوع قرار نمی‌گیرد؟

نسخه موجود در تلفن همراه ناظر نیز در حادثه از بین رفته است.

بنابراین اگر سند رسمی مأموریت در اختیار فدراسیون است، ارائه آن می‌تواند به روشن شدن یک موضوع بسیار ساده اما مهم کمک کند؛

این فرد در زمان حادثه دقیقاً در چه وضعیت مأموریتی قرار داشته است؟

بیمه مأموریت

این پرسش الزاماً به معنای انتساب مسئولیت به فدراسیون نیست، اما پاسخ به آن برای تعیین وضعیت مأموریت، حقوق احتمالی و پوشش‌های بیمه‌ای ضروری است.

در فوتبال بین‌المللی، مأموریت بدون توجه به ریسک سفر تعریف نمی‌شود

در ساختار ای‌اف‌سی، موضوع بیمه مأموریت نیز کاملاً قابل توجه است. 

در «Competition Guidelines for AFC Delegation» تصریح شده است که Travel Insurance برای نمایندگان ای‌اف‌سی در تمام مدت مأموریت، مطابق دستورالعمل‌های  ای‌اف‌سی، فراهم می‌شود.

در سند دیگری از  ای‌اف‌سی نیز تصریح شده که بیمه سفر نمایندگان برای تمام مدت مأموریت و مطابق تاریخ‌های درج‌ شده در ابلاغ توسط ای‌اف‌سی ترتیب داده می‌شود.

این یعنی در سطح بین‌المللی، مأموریت رسمی تنها با صدور یک ابلاغ پایان نمی‌یابد، بلکه مدت مأموریت، سفر و پوشش‌های مرتبط با آن نیز بخشی از فرآیند سازماندهی است.

طبیعتاً نمی‌توان صرفاً بر اساس این اسناد گفت که فدراسیون‌های عضو فیفا یا ای‌اف‌سی الزاماً باید دقیقاً همان نوع بیمه را برای مأموریت‌‌های داخلی خریداری کنند، چنین الزامی در آیین‌نامه‌ای که در اختیار ماست تصریح نشده است.

اما یک پرسش کاملاً منطقی همچنان باقی می‌ماند؛ فدراسیون فوتبال ایران برای داوران، ناظران و سایر عوامل رسمی خود در مأموریت‌های داخلی چه سازوکار مشخصی برای پوشش ریسک سفر و حوادث دارد؟

و اگر چنین پوششی وجود دارد، چرا جزئیات آن برای جامعه داوری و خانواده‌های آنان شفاف نیست؟

سرمایه انسانی داوری نباید تا روز حادثه دیده شود؟

مشکل ساختاری فوتبال ایران

یکی از مشکلات ساختاری فوتبال ایران این است که گاهی تا زمانی که حادثه‌ای رخ نداده، موضوع مدیریت ریسک جدی گرفته نمی‌شود. اما مدیریت حرفه‌ای یعنی قبل از حادثه فکر کنید، نه بعد از آن.

معاینه پزشکی قبل از فصل یعنی پیشگیری.

بیمه مأموریت یعنی پیش‌بینی.

بررسی وسیله سفر یعنی مدیریت ریسک.

ثبت دقیق ابلاغ‌ها یعنی حفظ مستندات.

و رسیدگی شفاف به حادثه یعنی احترام به سرمایه انسانی فوتبال.

جامعه داوری فقط چند نام در فهرست ابلاغ‌ها نیست.

پشت هر ابلاغ، یک انسان، یک خانواده و یک سرمایه تخصصی قرار دارد. یک تناقض که نیازمند پاسخ است

امروز اگر فدراسیون فوتبال برای تیم‌ها معاینات پزشکی را الزامی می‌کند، برای خبرنگاران فعال در مسابقات نیز فرآیند پزشکی در نظر می‌گیرد و در همان فوتبال، تجربه سال گذشته نشان داده که معاینه پزشکی می‌تواند یک مشکل جدی قلبی را پیش از قضاوت شناسایی کند، انتظار جامعه داوری کاملاً روشن است، همان استاندارد مراقبت باید درباره داوران نیز اعمال شود.

داور نباید آخرین نفری باشد که سلامت او مورد توجه قرار می‌گیرد.

اتفاقاً باید یکی از نخستین نفرات باشد.

زیرا بدون داور، مسابقه‌ای که قرار است میلیون‌ها نفر آن را ببینند، اساساً قابل برگزاری نیست.

سه پرسش مشخص از فدراسیون فوتبال

اکنون به جای اتهامزنی یا قضاوت عجولانه، بهتر است فدراسیون فوتبال به سه پرسش روشن پاسخ دهد:

۱ ـ  با توجه به ماده ۱۰(b)  مقررات فیفا، فرآیند معاینه پزشکی سالانه داوران و سایر Match Officials فصل جدید چه زمانی انجام شده و چگونه صلاحیت پزشکی آنان برای قضاوت احراز شده است؟

۲ـ  با توجه به حادثه منجر به فوت ناظر داوری در مأموریت، آیا برای داوران و ناظران مأموریت‌های داخلی، بیمه حوادث یا پوشش بیمه‌ای مشخصی وجود داشته و در مورد حادثه مذکور چه پوششی اعمال شده است؟

۳ـ  در مورد ناظر فقید، با توجه به وجود دو ابلاغ رسمی، چرا اسناد مأموریتی لازم برای روشن شدن زنجیره مأموریت و وضعیت وی در زمان حادثه به صورت شفاف ارائه نشده است؟

این‌ها پرسش‌های سیاسی یا جناحی نیستند.

این‌ها پرسش‌های حرفه‌ای درباره سلامت، امنیت و حقوق سرمایه انسانی فوتبال هستند.

سخن آخر

فوتبال حرفه‌ای فقط VAR، زمین استاندارد، نور ورزشگاه، قرارداد بازیکنان و دستمزدها نیست.

فوتبال حرفه‌ای یعنی برای سلامت داور قبل از مسابقه همان اندازه اهمیت قائل شویم که برای سلامت بازیکن قائل هستیم.

یعنی وقتی یک داور یا ناظر برای انجام مأموریت رسمی فدراسیون از خانه خارج می‌شود، بدانیم در چه شرایطی سفر می‌کند و اگر حادثه‌ای رخ داد، چه نهادی و با چه پوششی از او و خانواده‌اش حمایت خواهد کرد.

آئین‌نامه کمیته داوران  فیفا، معاینه پزشکی سالانه را برای Match Officials یک الزام حداقلی می‌داند و احراز الزامات آن را پیش از قضاوت هر مسابقه مورد توجه قرار می‌دهد.

 بنابراین در روزی که فصل جدید فوتبال ایران آغاز می‌شود، شاید بد نباشد یک بار به جای پرسیدن این‌که کدام داور بازی را قضاوت می‌کند؟ این پرسش را مطرح کنیم، آیا برای سلامت و امنیت داوری که قرار است بازی را قضاوت کند، به اندازه کافی برنامه‌ریزی کرده‌ایم؟ 

پاسخ به این پرسش، بخشی از همان چیزی است که فوتبال ایران برای حرکت از برگزاری مسابقه به سمت فوتبال حرفه‌ای به آن نیاز دارد.