چرا هرچه بیشتر ظاهرمان را چک می کنیم، ناراضی تر می شویم؟

چرا هرچه بیشتر ظاهرمان را چک می کنیم، از بدنمان ناراضی تر می شویم؟ 

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، روانشناسان از مفهومی به نام انعطاف پذیری تصویر بدنی صحبت می کنند؛ یعنی فرد بتواند افکار و احساسات ناخوشایند درباره بدن خود را تجربه کند، بدون آنکه رفتارهایش کاملا تحت تاثیر آنها قرار بگیرد.

تصویر بدن فقط چیزی نیست که در آینه می بینیم

تصویر بدنی فقط انعکاس ظاهری ما در آینه نیست. این تصویر از ترکیب ادراک حسی، خاطرات، قضاوت های اجتماعی، تجربه های دوران رشد و مقایسه با دیگران ساخته می شود.

به همین دلیل دو نفر با ویژگی های بدنی مشابه ممکن است برداشت کاملا متفاوتی از ظاهر خود داشته باشند. حتی احساس یک فرد نسبت به بدنش می تواند با تغییر خلق و خو، استرس، کم خوابی یا مواجهه با تصاویر ایده آل سازی شده تغییر کند.

پذیرش بدن با رضایت دائمی فرق دارد

یکی از مشکلات توصیه های رایج این است که از افراد خواسته می شود فورا عاشق بدن خود شوند. برای کسی که سال ها با نارضایتی ظاهری درگیر بوده، چنین هدفی ممکن است غیرواقعی و حتی فشارآور باشد. رویکردهای مبتنی بر پذیرش و تعهد یا ACT پیشنهاد می کنند به جای جنگیدن با افکار، رابطه خود را با آنها تغییر دهیم.

تفاوت مهمی وجود دارد میان اینکه فرد بگوید من زشت هستم و اینکه بگوید الان این فکر را دارم که زشت هستم. در حالت دوم، فرد متوجه می شود که با یک فکر روبرو است، نه یک حقیقت قطعی.

کارآزمایی های مربوط به مداخلات مبتنی بر ACT نشان داده اند که این روش ها می توانند انعطاف پذیری تصویر بدنی و نارضایتی از اندام را بهبود دهند؛ هرچند اندازه اثر و ماندگاری آن در همه افراد یکسان نیست. یک کارآزمایی بالینی درباره برنامه AcceptME نیز نتایج امیدوارکننده ای برای مداخله زودهنگام در زنان جوان در معرض مشکلات خوردن گزارش کرده است.

نگاهتان را از ظاهر به تجربه بدن برگردانید

بخش مهمی از نارضایتی بدنی زمانی شکل می گیرد که بدن را فقط به عنوان چیزی برای ارزیابی ظاهری ببینیم. یک راه جایگزین این است که توجه کنیم بدن چه احساسی دارد و چه کارهایی انجام می دهد.

وقتی متوجه می شوید بیش از حد درگیر بررسی ظاهر خود شده اید، برای چند لحظه به تماس پاها با زمین، حرکت قفسه سینه هنگام تنفس یا احساس دمای هوا روی پوست توجه کنید. این تمرین قرار نیست افکار منفی درباره ظاهر را به شکل جادویی از بین ببرد. هدف این است که توجه از داوری بصری به تجربه حسی گسترده تری منتقل شود.

البته آگاهی از احساسات درونی همیشه به طور خودکار مفید نیست. برخی افراد مبتلا به اختلالات خوردن یا اضطراب ممکن است سیگنال های بدن را مبهم یا حتی تهدید کننده تجربه کنند. بنابراین تمرین های بدنی باید تدریجی باشند و اگر باعث آشفتگی شدند، بهتر است با کمک درمانگر انجام شوند.

پژوهشی در سال ۲۰۲۵ درباره انعطاف پذیری تصویر بدنی و تجربه بدن در اختلالات خوردن نیز نشان می دهد رابطه میان این عوامل پیچیده است و نباید آگاهی بدنی را یک درمان ساده و مستقل در نظر گرفت.

بدن را فقط با ظاهرش قضاوت نکنید

تمرکز بر قابلیت های بدن می تواند نگاه صرفا ظاهری را تعدیل کند. راه رفتن، دیدن، شنیدن، در آغوش گرفتن، حرف زدن، کار کردن یا حتی بهبود یافتن پس از بیماری، همگی بخشی از تجربه بدن هستند.

این نگاه به معنای نادیده گرفتن محدودیت های جسمی یا معلولیت نیست. هدف این است که ارزش بدن فقط به اندازه، وزن، رنگ پوست یا تناسب اجزای چهره محدود نشود. یک تمرین ساده می تواند کمک کننده باشد: هر شب یک توانایی مشخص بدن را که در طول روز به شما کمک کرده است یادداشت کنید.

مثلا به جای نوشتن بدنم زیباست، بنویسید دست هایم امروز به من کمک کردند غذا درست کنم. این نوع توجه، بدن را از یک موضوع صرفا ظاهری به بخشی از زندگی روزمره برمی گرداند.

رفتارهایی را که نارضایتی از بدن را حفظ می کنند بشناسید

بررسی مکرر آینه، گرفتن ده ها عکس، مقایسه دائمی ظاهر خود با دیگران، وزن کردن پی در پی و اجتناب از حضور در جمع معمولا با هدف کاهش اضطراب انجام می شوند، اما در برخی افراد می توانند حساسیت نسبت به ظاهر را حفظ کنند.

لازم نیست همه این رفتارها ناگهان حذف شوند. می توان از یک رفتار شروع کرد و آن را به تدریج کاهش داد. برای مثال، می توانید زمان بررسی ظاهر در آینه را مشخص کنید یا حساب هایی را که مقایسه ظاهری را تشدید می کنند کمتر دنبال کنید.

مطالعات طولی نیز نشان داده اند انعطاف پذیری بیشتر تصویر بدنی با قدردانی از بدن و شاخص های بهتر بهزیستی ارتباط دارد. البته این ارتباط به تنهایی به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست. پژوهش طولی منتشرشده در سال ۲۰۲۳ نمونه ای از این شواهد است.

خودسنجی؛ ظاهر شما چقدر زندگی تان را کنترل می کند؟

از خودتان بپرسید:

آیا به دلیل نارضایتی از ظاهرم از حضور در جمع اجتناب می کنم؟

آیا بخش زیادی از روزم صرف نگاه کردن به آینه، عکس گرفتن یا مقایسه خودم با دیگران می شود؟

آیا به دلیل ظاهر یا وزنم لباس هایی را که دوست دارم نمی پوشم؟

آیا نگرانی درباره بدنم روی غذا خوردنم تاثیر گذاشته است؟

آیا احساس ارزشمندی من به شکل ظاهری ام وابسته شده است؟

اگر پاسخ به چند مورد مثبت است، مسئله ممکن است فقط نارضایتی معمول از ظاهر نباشد و ارزش بررسی دقیق تر داشته باشد.

چه زمانی نارضایتی از ظاهر نیاز به کمک تخصصی دارد؟

اگر نگرانی درباره ظاهر هر روز زمان زیادی از شما می گیرد، باعث اجتناب اجتماعی می شود یا با محدودیت غذایی، پرخوری، استفراغ عمدی یا آسیب به خود همراه است، توصیه های عمومی کافی نیست. در چنین شرایطی ارزیابی توسط روان شناس یا روان پزشک می تواند ضروری باشد.

پذیرش بدن پروژه ای برای زیباتر دیدن خود نیست. هدف این است که ظاهر، حتی زمانی که درباره آن احساس خوبی نداریم، نتواند زندگی ما را اداره کند.

رابطه سالم تر با بدن یعنی بتوانیم یک روز بد درباره ظاهرمان داشته باشیم، اما اجازه ندهیم همان احساس، تمام روز، روابط، انتخاب ها و حضور اجتماعی ما را تعیین کند.