فیلم وضعیت اسفبار سرویس بهداشتی و حمام 4 زن در مرز ایران و افغانستان / زنان سالمند بلوچستان برای دستشویی به دشت و کوه می روند/ حمام شخصی، اینجا معنا ندارد

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، در روستای شهسوار از توابع شهرستان مرزی هیرمند در سیستان و بلوچستان، خانواده‌ای چهار نفره زندگی می‌کند که تمام اعضای آن زن هستند؛ خانواده‌ای که سال‌هاست با محرومیت از ابتدایی‌ترین امکانات بهداشتی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

نبود سرویس بهداشتی مناسب و حمام، زندگی روزمره این زنان را با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو کرده و تصویری از محرومیتی را به نمایش می‌گذارد که هنوز در برخی مناطق مرزی کشور جریان دارد. این روایت تنها مربوط به یک خانواده نیست؛ بلکه نمادی از مشکلات گسترده‌ای است که بسیاری از زنان در روستاهای محروم سیستان و بلوچستان با آن مواجه هستند.

ساجده عربسرخی، فعال اجتماعی استان سیستان و بلوچستان، در گفت‌وگو با رکنا از وضعیت نامناسب زیرساخت‌های بهداشتی در بسیاری از روستاهای این استان، به‌ویژه مناطق محروم و مرزی، سخن گفت و اظهار کرد: دسترسی به سرویس‌های بهداشتی در برخی روستاها همچنان یک چالش جدی است. در بسیاری از مناطق دورافتاده، ممکن است تنها یک یا دو سرویس بهداشتی برای استفاده تمام اهالی روستا وجود داشته باشد و حتی در برخی نقاط هیچ سرویس بهداشتی در دسترس نباشد.

وی افزود: در مواردی، سرویس‌های بهداشتی ساخته‌شده در مدارس به تنها امکان موجود برای استفاده ساکنان روستا تبدیل می‌شوند. گاهی یک خیر تنها یک سرویس بهداشتی در روستا احداث کرده و همه مردم از همان استفاده می‌کنند. این شرایط شاید برای بسیاری از افراد عجیب به نظر برسد؛ اما در برخی روستاهای محروم، واقعیتی روزمره است. بارها در گفت‌وگو با زنان سالمند و ساکنان محلی شنیده‌ام که برای رفع نیازهای اولیه خود ناچارند به فضای باز و پشت تپه‌ها و کوه‌ها بروند.

عربسرخی با اشاره به وضعیت مدارس نیز گفت: در بسیاری از مدارس خیرساز، به دلیل هزینه‌های بالا، ساخت سرویس‌های بهداشتی در اولویت قرار نمی‌گیرد. این موضوع برای دختران نوجوان، به‌ویژه در دوران بلوغ، مشکلات فراوانی ایجاد می‌کند. در چنین شرایطی عملاً هیچ حمایت بهداشتی موثری از آنان صورت نمی‌گیرد.

وی درباره وضعیت حمام‌ها نیز توضیح داد: حتی زمانی که از ساخت حمام صحبت می‌شود، نباید تصور کرد که امکاناتی مشابه آنچه در شهرها وجود دارد فراهم شده است. در برخی مناطق، تنها یک بشکه آب مجهز به المنت برای گرم کردن آب وجود دارد و همین امکانات ابتدایی به‌عنوان حمام مورد استفاده قرار می‌گیرد. از سوی دیگر، اگر حمامی در روستا ساخته شود، معمولا تمام اهالی از آن استفاده می‌کنند و طبیعی است که امکان بهره‌برداری اختصاصی برای خانواده‌ها وجود نداشته باشد.

این فعال اجتماعی با اشاره به بحران آب در مناطق جنوبی استان گفت: یکی از مهم‌ترین مشکلات مردم، دسترسی به آب آشامیدنی سالم است. در بسیاری از روستاها آبی که مصرف می‌شود، عملا بدون هیچ‌گونه تصفیه‌ای از منابع طبیعی تامین می‌شود. در برخی مناطق اگر رودخانه‌ای در نزدیکی روستا وجود داشته باشد، مردم از آن استفاده می‌کنند؛ اما در بخش‌های وسیعی از جنوب استان، به‌ویژه در بلوچستان، تامین آب از طریق «هوتک» انجام می‌شود.

وی ادامه داد: هوتک‌ها گودال‌های ذخیره آب هستند که هم برای آشامیدن انسان، هم برای آب دام‌ها و هم برای شست‌وشوی لباس و ظروف مورد استفاده قرار می‌گیرند. این آب راکد است و جریان ندارد؛ بنابراین همان آبی که دام‌ها از آن استفاده می‌کنند، برای مصرف روزانه مردم نیز به کار می‌رود. این مسئله پیامدهای بهداشتی فراوانی به همراه دارد.

عربسرخی با اشاره به خشکسالی و شرایط اقلیمی منطقه افزود: در سیستان، خشکسالی‌های طولانی‌مدت و بادهای ۱۲۰ روزه که در سال‌های اخیر گاه بیش از نیمی از سال ادامه پیدا می‌کنند، شرایط را دشوارتر کرده‌اند. این عوامل موجب آلودگی منابع آب سطحی و تشدید مشکلات بهداشتی شده‌اند. به همین دلیل، مسئله بهداشت آب و سلامت زنان و دختران نوجوان در این مناطق به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اجتماعی و سلامت تبدیل شده است.

وی درباره پیامدهای این شرایط بر سلامت زنان گفت: در بسیاری از روستاها، زنان از مشکلات متعدد جسمی و بیماری‌های زنان رنج می‌برند؛ اما اغلب حتی نام یا ماهیت بیماری خود را نمی‌دانند. از نشانه‌هایی که بیان می‌کنند، می‌توان دریافت که میزان عفونت‌ها بسیار بالاست و به دلیل نبود دسترسی مناسب به خدمات درمانی، این مشکلات به مرور تشدید می‌شود.

این فعال اجتماعی ادامه داد: تعدد زایمان‌ها، انجام زایمان‌های طبیعی در خانه و نبود مراقبت‌های تخصصی پس از زایمان، شرایط را پیچیده‌تر می‌کند. بسیاری از عفونت‌ها و بیماری‌ها بدون درمان باقی می‌مانند و سال‌ها ادامه پیدا می‌کنند.

عربسرخی با تأکید بر موانع فرهنگی در بیان مشکلات زنان اظهار کرد: بسیاری از زنان به دلیل فرهنگ حاکم بر منطقه، به‌راحتی درباره مسائل جسمی و بهداشتی خود با افراد غریبه صحبت نمی‌کنند. از سوی دیگر، اغلب تریبون‌های عمومی در اختیار مردان است و مشکلات زنان نیز از زبان مردان بیان می‌شود. در نتیجه، بسیاری از مسائل واقعی زنان یا به‌درستی منتقل نمی‌شود یا اساسا نادیده گرفته می‌شود.

وی در پایان گفت: در سال‌های اخیر حضور پزشکان زن و متخصصان زنان در مناطق محروم استان، چه از سوی گروه‌های خیریه و چه از طرف وزارت بهداشت، افزایش یافته است و این نشان می‌دهد توجه به این مسئله بیشتر شده؛ اما هنوز راه طولانی در پیش است و تا رسیدن به شرایطی که بتوان تصویری دقیق و آماری روشن از وضعیت سلامت زنان در سیستان و بلوچستان ارائه کرد، فاصله زیادی وجود دارد.