رکنا گزارش می دهد
نجات یک دانه برنج؛ مسئولیتی جمعی/ هر ایرانی سالانه به طور متوسط ۷۱ کیلوگرم غذا دور میریزد / ۳۵ درصد از محصولات کشاورزی کشور هدر میرود
رکنا، شاید دور ریختن چند دانه برنج در نگاه اول ناچیز به نظر برسد، اما وقتی همین رفتار در مقیاس جمعیت کشور تکرار میشود، ابعاد آن شگفتآور است. برآوردها نشان میدهد اگر هر ایرانی تنها یک دانه برنج در روز دور بریزد، روزانه حدود ۸۷ میلیون دانه برنج هدر میرود؛ میزانی که میتواند غذای هزاران نفر را تأمین کند. کارشناسان میگویند همین مثال ساده نشان میدهد که کاهش اسراف غذایی بیش از هر چیز به تغییر عادتهای روزمره و تقویت فرهنگ مصرف مسئولانه در خانوادهها وابسته است.
به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، هر سال در حالی روز جهانی «اسراف نکردن مواد غذایی» فرا میرسد که اعداد و آمارها تصویر نگرانکنندهای از سفرههای جهان نشان میدهد.بسیاری از کشورها در تلاشند با سیاستهای سختگیرانه و فرهنگسازی گسترده از هدررفت غذا جلوگیری کنند. ایران با رقمی از ضایعات غذایی روبهرو است که قابل توجه می توانند باشد. ضایعاتی که نهتنها منابع اقتصادی را میبلعد بلکه آب، خاک و انرژی کشور را نیز به هدر میدهد.
برآوردها نشان میدهد سالانه حدود ۳۵ میلیون تن مواد غذایی در ایران دور ریخته میشود؛ رقمی که ارزش اقتصادی آن به حدود ۱۵ میلیارد دلار میرسد. برای درک بزرگی این عدد کافی است بدانیم با همین میزان غذا میتوان نیاز غذایی حدود ۱۵ میلیون نفر در سال را تامین کرد.
۷۱ کیلوگرم اسراف برای هر ایرانی؛ سفرهای که بیش از نیاز مصرف میکند
بر اساس گزارش برنامه محیطزیست سازمان ملل، هر ایرانی به طور متوسط ۷۱ کیلوگرم غذا در سال دور میریزد. این رقم حتی از آمریکا با ۵۹ کیلوگرم برای هر نفر نیز بیشتر است؛ کشوری که همواره به مصرفگرایی شهرت داشته است.
اما مسئله تنها به مصرفکننده محدود نمیشود. ضایعات غذایی در ایران از مزرعه تا سفره ادامه دارد. کارشناسان میگویند ترکیبی از عوامل شامل حملونقل غیراصولی، بستهبندی نامناسب، ضعف در زنجیره توزیع، نبود زیرساختهای نگهداری و فرهنگ مصرف نادرست باعث میشود بخش بزرگی از مواد غذایی قبل از رسیدن به سفره یا هنگام مصرف از بین برود.
طبق آمارها ۳۵ درصد از محصولات کشاورزی تولیدی ایران هدر میرود. یعنی از حدود ۱۰۰ میلیون تن تولید سالانه محصولات کشاورزی، ۳۵ میلیون تن آن به ضایعات تبدیل میشود. سهم برخی محصولات از این اتلاف قابل توجه است. ضایعات نان حدود ۳۰ درصد، میوه و سبزیجات ۲۵ تا ۵۰ درصد، برنج ۱۰ درصد و خرما ۲۵ درصد برآورد شده است.
برنج؛ دانهای که در ایران بیشتر از حد خورده و بیشتر از حد دور ریخته میشود
پس از نان، برنج دومین غذای اصلی سفره ایرانیان است؛ محصولی که بیش از نیمی از جمعیت جهان از آن تغذیه میکنند و در بسیاری از کشورها شاخصی برای ارزیابی وضعیت تغذیه محسوب میشود.
در ایران اگر مصرف روزانه هر فرد را حدود ۱۰۰ گرم برنج در نظر بگیریم، سرانه مصرف سالانه به حدود ۴۰ کیلوگرم میرسد. این رقم هفت برابر میانگین مصرف در اتحادیه اروپا است و ایران را در میان کشورهای پرمصرف قرار میدهد.
در سطح جهانی کشورهایی مانند میانمار با ۲۳۹ کیلوگرم، ویتنام با ۱۸۶ کیلوگرم و بنگلادش با ۱۶۱ کیلوگرم بیشترین مصرف سرانه برنج را دارند. با این حال مصرف سرانه برنج در ایران همچنان بیش از دو و نیم برابر کشورهای توسعهیافته است.
یک میلیون تن برنج در سطل زباله؛ اسرافی به اندازه واردات
نکته تکاندهنده اینجاست که با وجود قیمتهای بالای برنج در سالهای اخیر ، همچنان حجم زیادی از این محصول دور ریخته میشود.برآورد کارشناسان نشان میدهد سالانه حدود یک میلیون تن برنج در ایران دور ریخته میشود؛ رقمی که تقریباً معادل میزان واردات این محصول به کشور است.
یکی از معاونان وزارت جهاد کشاورزی پیشتر در اخبار گفته بود اگر در مصرف بسیاری از محصولات از جمله برنج اسراف نکنیم، ایران حتی میتواند به خودکفایی کامل برسد.او برای ملموستر شدن این مسئله مثالی قابل توجه میزند.اگر هر ایرانی تنها یک دانه برنج در روز دور بریزد، در مجموع ۸۷ میلیون دانه برنج در روز هدر میرود؛ میزانی که غذای ۲۳ هزار نفر را تامین میکند. حال تصور کنید اگر هر فرد تنها یک قاشق برنج دور بریزد، غذای ۵۰۰ هزار نفر در همان روز از بین میرود.
از مزرعه تا بشقاب؛ زنجیرهای از هدررفت
در جهان نیز مسئله ضایعات برنج جدی است. بر اساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، حدود ۳۰ درصد از برنج تولیدی جهان،معادل ۱۰۰ میلیون تن در سال ،در مراحل مختلف از بین میرود.
این تلفات در مراحل مختلف متفاوت است.۱۰ تا ۲۰ درصد در مرحله کشت،۳ تا ۱۵ درصد در مرحله برداشت،۱۰ تا ۳۵ درصد در مرحله فرآوری و ۱ تا ۱۰ درصد در مرحله مصرف.
اما پیامد این اتلاف فقط اقتصادی نیست. برای تولید هر کیلوگرم برنج حداقل ۲۵۰۰ لیتر آب مصرف میشود و حدود یک کیلوگرم گاز گلخانهای تولید میکند. بنابراین هر کیلو برنجی که دور ریخته میشود، در واقع هزاران لیتر آب و انرژی نیز نابود میشود.
حدود ۷۰ درصد زبالههای خانگی در ایران را مواد غذایی تشکیل میدهد
برخی گزارشهای مرتبط با مدیریت شهری نشان میدهد حدود ۷۰ درصد زبالههای خانگی در ایران را مواد غذایی تشکیل میدهد. این آمار نشان میدهد مسئله اسراف تنها به تولید یا توزیع محدود نیست، بلکه بخش مهمی از آن در الگوی مصرف خانوارها شکل میگیرد.
کارشناسان میگویند فرهنگ «زیاد پختن برای کم نیاوردن» در بسیاری از مهمانیها، رستورانها و حتی مراکز عمومی مانند پادگانها، بیمارستانها و سازمانهای دولتی باعث افزایش دورریز غذا میشود.
فرهنگی که با سفره شروع میشود
با وجود آنکه در فرهنگ ایرانی اسراف همواره نکوهش شده است، اما فاصله میان این ارزش فرهنگی و رفتار روزمره قابل توجه است. تغییر این وضعیت بیش از هر چیز نیازمند فرهنگسازی مداوم است.کارشناسان چند مسیر مهم را برای کاهش اسراف غذایی پیشنهاد میکنند:
آموزش مدیریت خرید و مصرف در خانوادهها،
آگاهیبخشی درباره ارزش منابع آب و انرژی در تولید غذا،
اصلاح الگوی سرو غذا در مهمانیها و مراکز عمومی،
گسترش بستهبندی و نگهداری استاندارد مواد غذایی،
و توسعه برنامههای رسانهای برای تغییر نگاه جامعه به اسراف.
نجات یک دانه برنج؛ مسئولیتی جمعی
شاید نجات یک دانه برنج در نگاه اول ناچیز به نظر برسد، اما وقتی این رفتار در مقیاس یک جامعه ۸۵ میلیونی تکرار شود، نتیجه آن میتواند میلیونها وعده غذایی باشد.
مسئله ضایعات غذایی در ایران تنها یک موضوع اقتصادی نیست؛ این موضوع به امنیت غذایی، منابع آب، محیطزیست و عدالت اجتماعی گره خورده است. در شرایطی که بسیاری از مناطق جهان با کمبود غذا روبهرو هستند، کاهش حتی بخشی از این هدررفت میتواند گامی مهم در مسیر مصرف مسئولانه و آیندهای پایدارتر باشد.
ارسال نظر