علی دایی برای ابراهیم تهامی سنگ تمام گذاشت / معیار مردانگی سالم چیست؟ / تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، تهامی که پیش تر پس از سکته مغزی از بی توجهی برخی همبازیان و مدیران فوتبال گلایه کرده بود، در این مراسم خطاب به علی دایی گفت: «همیشه اسطوره من بودی». دایی نیز در سخنانش از علاقه خود به مردم گفت و تاکید کرد تلاش می کند تا پایان عمر در خدمت آنها باشد.

گاهی ارزش یک مراسم را نه تعداد مهمانان و نه هدیه هایی که رد و بدل می شود، بلکه معنایی تعیین می کند که پشت آن قرار دارد. وقتی یک ورزشکار شناخته شده، همبازی قدیمی خود را که روزهای دشوار بیماری را پشت سر گذاشته، به محل کسب و کارش دعوت می کند و برای قدردانی از او فضایی فراهم می آورد، ماجرا از یک دیدار دوستانه فراتر می رود.

در این اتفاق، دو رفتار قابل تامل کنار هم قرار گرفته اند: ابراهیم تهامی که از بی توجهی پس از بیماری گلایه کرده بود، در جمع دوستان قدیمی مورد توجه قرار می گیرد و علی دایی که میزبانی را بر عهده گرفته، در سخنانش از مسئولیت و علاقه به مردم حرف می زند. این رفتارها را می توان با مفاهیمی مانند حمایت اجتماعی، به رسمیت شناختن دیگری، اخلاق مراقبت و مردانگی مسئولانه تحلیل کرد.

مردانگی در روانشناسی

در فرهنگ عمومی، مردانگی گاهی با قدرت بدنی، موفقیت مالی، رقابت، تسلط و حتی پنهان کردن احساسات تعریف می شود اما روانشناسی اجتماعی و مطالعات جنسیت، تصویر پیچیده تری از مردانگی ارائه می کنند.

رونالد لوانسون و همکارانش در پژوهش های مربوط به هنجارهای مردانگی نشان داده اند برخی انتظارات فرهنگی از مردان، مانند ضرورت نشان دادن قدرت، استقلال افراطی و کنترل هیجان ها، می تواند بیان آسیب پذیری و درخواست حمایت را دشوار کند.

در برابر این الگو، می توان از مفهوم مردانگی مسئولانه سخن گفت. الگویی که در آن ارزش مرد نه با میزان سلطه بر دیگران، بلکه با ظرفیت او برای پذیرش مسئولیت، وفاداری، حمایت، همدلی و ایستادن در کنار انسان دیگر سنجیده می شود.

از این منظر، میزبانی علی دایی از مراسم تجلیل تهامی را می توان نمونه ای از یک رفتار حمایتگرانه و مسئولانه دانست. اهمیت رفتار او در این نیست که یک چهره مشهور از فردی دیگر تقدیر کرده است. اهمیت در این است که برای دیده شدن و قدردانی از یک همبازی قدیمی ابتکار عمل به خرج داده است.

چرا حمایت در روزهای بیماری معنای متفاوتی پیدا می کند؟

ابراهیم تهامی پیش تر پس از سکته مغزی از بی توجهی برخی همبازیان و مدیران فوتبال گلایه کرده بود. چنین تجربه ای در سطح اجتماعی ما را به مسئله ای مهم می رساند: انسان ها در زمان موفقیت و درخشش به راحتی دیده می شوند، اما آیا پس از بیماری، ناتوانی موقت یا خروج از میدان رقابت نیز به همان اندازه مورد توجه قرار می گیرند؟

در نظریه حمایت اجتماعی، شلدون کوهن و توماس ویلز توضیح می دهند حمایت عاطفی، اطلاعاتی و عملی دیگران می تواند در مواجهه با فشارهای زندگی نقش محافظتی داشته باشد. حمایت اجتماعی فقط کمک مالی یا درمانی نیست گاهی شنیده شدن، دعوت شدن، حفظ ارتباط و اطمینان از فراموش نشدن نیز بخشی از آن است.

برای یک ورزشکار که سال ها هویت حرفه ای و اجتماعی اش با مسابقه، حضور در میدان و تشویق تماشاگران پیوند خورده، کاهش ناگهانی توجه عمومی می تواند تغییر بزرگی در تجربه اجتماعی او ایجاد کند. در چنین شرایطی، بازگشت دوستان و همبازیان قدیمی به زندگی فرد، می تواند معنایی فراتر از یک دیدار معمولی داشته باشد.

البته نمی توان از این مراسم درباره وضعیت روانی یا احساسات شخصی تهامی نتیجه گیری کرد اما می توان اهمیت اجتماعی چنین رفتارهایی را توضیح داد.

چرا به رسمیت شناختن یک انسان، از هدیه مهمتر است؟

اکسل هونت، فیلسوف اجتماعی ، در نظریه به رسمیت شناخته شدن توضیح می دهد احساس هویت و ارزشمندی انسان در ارتباط با دیگران شکل می گیرد. فرد نیاز دارد در روابط نزدیک و در جامعه، به عنوان انسانی دارای شأن و ارزش دیده شود.

در مراسم نکوداشت تهامی، موضوع فقط یادآوری عملکرد ورزشی او نبود؛ فرصتی فراهم شد تا جایگاه او در خاطره همبازیان و جامعه فوتبال دوباره به رسمیت شناخته شود. جمله تهامی خطاب به دایی، یعنی «همیشه اسطوره من بودی»، نشان می دهد این دیدار برای او فقط یک مراسم رسمی نبوده و رابطه و احترام متقابل میان دو چهره فوتبال در آن برجسته شده است.

علی دایی، از انضباط حرفه ای تا مسئولیت اجتماعی

بخش دیگری از سخنان علی دایی در این مراسم به سبک زندگی دوران فوتبالش مربوط بود. او از محدود کردن تفریحات و تنظیم زندگی بر اساس هدف حرفه ای خود گفت و توضیح داد در دوران بازیگری بندرت پیش می آمد ساعت ۱۰ شب بیدار باشد. این روایت را می توان در چارچوب مفهوم خودتنظیمی بررسی کرد.

آلبرت بندورا در نظریه شناختی اجتماعی، خودتنظیمی را یکی از سازوکارهای مهم عاملیت انسان می داند یعنی توانایی فرد برای تعیین هدف، نظارت بر رفتار و تنظیم انتخاب های روزمره در جهت رسیدن به هدفی بلندمدت.

از سوی دیگر، دایی در همان مراسم از علاقه اش به مردم سخن گفت و تاکید کرد خود را خدمتگزار آنها می داند. کنار هم قرار گرفتن این دو مضمون، یعنی انضباط فردی و احساس مسئولیت اجتماعی، تصویر جالبی از دو وجه رفتار مسئولانه ارائه می دهد: فرد برای ساختن مسیر زندگی خود تلاش می کند و در عین حال، نسبت به دیگران نیز احساس تعهد دارد.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

مراسم تجلیل از ابراهیم تهامی فرصتی برای بازاندیشی درباره معنای رفاقت، مردانگی و حمایت اجتماعی است. در جامعه ای که گاهی موفقیت را با شهرت و قدرت می سنجد، توجه به انسان ها در زمان بیماری و دشواری می تواند تعریف کامل تری از ارزشمندی و مسئولیت اجتماعی ارائه دهد.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

باشگاه ها، فدراسیون ها و نهادهای ورزشی نباید ارتباط خود با ورزشکاران را فقط به دوران حضور آنها در میدان مسابقه محدود کنند. حمایت از پیشکسوتان، پیگیری وضعیت سلامت و معیشت آنان و حفظ ارتباط انسانی با چهره هایی که سال ها برای ورزش کشور تلاش کرده اند، باید بخشی از مسئولیت مستمر نهادهای ورزشی باشد.

راهکار برای خانواده ها

در روابط خانوادگی و دوستانه، منتظر بحران نمانیم تا سراغ یکدیگر برویم. تماس گرفتن، احوالپرسی، شنیدن گلایه ها و قدردانی از تلاش های گذشته، رفتارهایی ساده اما مهم هستند. همچنین مردان را نباید به پنهان کردن ناراحتی، ترس یا نیاز به حمایت تشویق کرد توانایی درخواست کمک و حمایت از دیگران، با قدرت و مسئولیت پذیری منافاتی ندارد.

تلنگر روانشناختی

مردانگی را فقط در قدرت ایستادن روی پای خود نبینیم گاهی مردانگی در این است که وقتی دوست قدیمی ات توان ایستادن ندارد، کنارش بایستی. قهرمانی فقط به گل زدن و پیروزی در میدان نیست گاهی در ساختن فضایی برای دیده شدن انسانی است که روزگاری کنار تو و برای نام یک سرزمین جنگیده است.