مرگ سوگند صیادی فقط یک پرونده قضایی نیست/ وقتی خانه برای نوجوان امن نیست، چه کسی باید صدای خطر را بشنود؟/ تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، در مواجهه با مرگ یک نوجوان، نخستین واکنش جامعه معمولا جستجوی یک پاسخ فوری است: چه کسی مقصر است؟ چه اتفاقی افتاده؟ چرا کسی جلوی آن را نگرفت؟ این پرسش ها قابل فهم هستند، اما اگر پیش از روشن شدن واقعیت به حکم قطعی تبدیل شوند، هم به خانواده داغدار آسیب می زنند و هم مسیر فهم مسئله اصلی را منحرف می کنند.

با این حال، یک خطای دیگر نیز وجود دارد: آنقدر بر ضرورت صبر تا پایان تحقیقات تأکید کنیم مسئله گسترده تر یعنی امنیت روانی و جسمی نوجوان در محیط خانواده، به حاشیه برود. پرونده سوگند باید از دو مسیر همزمان دیده شود مسیر قضایی برای کشف حقیقت و مسیر اجتماعی برای بررسی اینکه نوجوانان در موقعیت های پرتنش خانوادگی تا چه اندازه امکان درخواست کمک و دسترسی به حمایت امن دارند.

نوجوان همیشه نمی تواند خطر را به زبان بیاورد

نوجوانی دوره ای است که فرد هم به استقلال و حریم شخصی نیاز دارد و هم همچنان به حمایت بزرگسالان وابسته است. این دو نیاز گاهی در خانواده به تعارض تبدیل می شوند. والد ممکن است رفتار نوجوان را نافرمانی یا تهدید اقتدار خود تلقی کند و نوجوان نیز کنترل، تحقیر یا محدودیت را نشانه نادیده گرفته شدن تجربه کند اما مسئله مهمتر از اختلاف نظر، شیوه مدیریت اختلاف است. در خانواده سالم هم تعارض  وجود دارد، بدون آنکه به تهدید، ارعاب، تحقیر یا خشونت تبدیل شود. هیچ اختلافی بر سر پوشش، رابطه عاطفی، تحصیل، رفت و آمد یا انتخاب های فردی، مجوز رفتار خشونت آمیز نیست.

نوجوانی که از واکنش بزرگسالان می ترسد، ممکن است درباره آنچه در خانه می گذرد سکوت کند. این سکوت لزوما به معنای رضایت، بی تفاوتی یا نداشتن مشکل نیست. گاهی فرد به این نتیجه رسیده که حرف زدن، اوضاع را بدتر می کند گاهی نیز نمی داند به چه کسی می تواند اعتماد کند.

چرا بعضی نشانه های خطر دیده نمی شوند؟

در روانشناسی خانواده، یکی از مسائل مهم، عادی سازی تدریجی رفتارهای آسیب زا است. وقتی فریاد، تهدید، تحقیر، کنترل افراطی یا ترساندن به بخشی از زندگی روزمره تبدیل می شود، اطرافیان ممکن است حساسیت خود را نسبت به آن از دست بدهند. رفتارهایی که در ابتدا نگران کننده به نظر می رسیدند، به مرور با عباراتی مانند همه خانواده ها دعوا دارند یا پدر و مادر صلاح فرزندشان را می خواهند توجیه می شوند.

این عادی سازی می تواند تشخیص مرز میان اختلاف خانوادگی و خشونت را دشوار کند. باید توجه داشت هر اختلافی نشانه خشونت نیست، اما تکرار تهدید، ایجاد ترس، آسیب جسمی، محروم کردن فرد از کمک و کنترل مبتنی بر ارعاب را نمی توان با عنوان تربیت یا اقتدار خانوادگی توجیه کرد.

مدرسه فقط محل آموزش نیست یکی از حلقه های حمایت است

برای بسیاری از نوجوانان، مدرسه تنها فضای بیرون از خانه است که امکان دیده شدن و ارتباط با بزرگسالان دیگر را فراهم می کند. معلم، مشاور و مدیر مدرسه ممکن است تغییراتی مانند افت ناگهانی تحصیلی، اضطراب شدید، غیبت های مکرر، ترس از بازگشت به خانه، انزوای غیرمعمول یا تغییر آشکار در رفتار و ... را ببینند که در خانه پنهان مانده است .

البته هیچیک از این نشانه ها به تنهایی اثبات کننده خشونت نیست. اهمیت آنها در کنار هم و در مقایسه با وضعیت قبلی نوجوان مشخص می شود. وظیفه مدرسه بازجویی یا قضاوت نیست شنیدن بدون سرزنش، ثبت دقیق نگرانی و ارجاع مسئولانه به نهادهای حمایتگر است.

خطرناک ترین واکنش به نوجوان آسیب دیده چیست؟

اینکه از او بخواهیم بخاطر آبروی خانواده سکوت کند، مسئله را بزرگ نکند یا رفتار بزرگسالان را تحمل کند. چنین واکنشی، بار مسئولیت را از فرد بزرگسال به دوش نوجوان منتقل می کند. کودک و نوجوان مسئول کنترل خشم، رفتار و تصمیم های بزرگسالان نیستند.

از سوی دیگر، نباید از یک پرونده خاص درباره همه خانواده ها یا همه والدین نتیجه گیری کرد. تحلیل روانشناختی قرار نیست به انگ زدن به یک گروه تبدیل شود. هدف، شناخت سازوکارهایی است که در هر محیطی می توانند خطر را پنهان کنند و راههای پیشگیری را تقویت کنند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

زیرا مرگ یک نوجوان فقط یک رویداد فردی نیست فرصتی برای بررسی کیفیت شبکه حمایت از نوجوانان است. باید پرسید آیا نوجوانی که در خانه احساس امنیت نمی کند، مسیر مشخص و قابل اعتمادی برای کمک گرفتن دارد؟ آیا مدرسه می داند در مواجهه با نشانه های احتمالی خشونت چه اقدامی انجام دهد؟ آیا خدمات حمایتی به اندازه کافی در دسترس اند؟

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

رسیدگی قضایی دقیق و شفاف، اطلاع رسانی مسئولانه و پرهیز از انتشار روایت های تأییدنشده ضروری است. در کنار آن، باید سازوکارهای حمایت از کودکان و نوجوانان در معرض خشونت تقویت شود. مدرسه، اورژانس اجتماعی، خدمات روانشناختی و نهادهای قضایی نباید جزیره های جدا از هم باشند. حمایت مؤثر زمانی شکل می گیرد که فرد در معرض خطر، میان این نهادها سرگردان نشود.

راهکار برای خانواده ها

اگر نوجوانی از یک عضو خانواده می ترسد، رفتارهای تهدیدآمیز را تجربه می کند یا از بازگشت به خانه احساس ناامنی دارد، نخستین اقدام، نصیحت کردن یا وادار کردن او به آشتی نیست. باید بدون سرزنش به حرفش گوش داد، خطر فوری را جدی گرفت و در صورت احتمال آسیب، از خدمات حمایتی و مراجع مسئول کمک خواست. در موقعیت خطر فوری، حفظ جان و امنیت فرد بر حفظ ظاهر روابط خانوادگی اولویت دارد.

تلنگر روانشناختی

خانه زمانی خانه است که کسی در آن مجبور نباشد برای زنده ماندن، سکوت کردن را یاد بگیرد. نوجوان برای رشد به مرز، قانون و مسئولیت نیاز دارد اما هیچکدام از این موارد با ترس و تحقیر ساخته نمی شوند. پرسش مهم فقط این نیست که در یک پرونده خاص چه اتفاقی افتاده این است که اگر نوجوانی امروز در خانه احساس خطر کند، آیا می داند کجا می تواند بی ترس کمک بخواهد؟

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1268028