درگذشت کوروش زارعی/ چرا مرگ یک هنرمند می تواند به سوگ جمعی تبدیل شود؟ /تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، خبر درگذشت یک هنرمند گاهی فراتر از جامعه حرفه ای او بازتاب پیدا می کند. افرادی که هرگز با آن هنرمند دیدار نکرده اند، ممکن است با شنیدن خبر مرگش احساس اندوه کنند، خاطره ای را به یاد بیاورند یا بخشی از آثار او را دوباره تماشا کنند. این واکنش را می توان در چارچوب سوگ جمعی، حافظه مشترک و پیوند عاطفی مخاطب با چهره های فرهنگی بررسی کرد.

چرا برای کسی که از نزدیک نمی شناختیم اندوهگین می شویم؟

رابطه عاطفی انسان با دیگران همیشه به ارتباط مستقیم و شخصی محدود نیست. مخاطب ممکن است سال ها یک بازیگر را در نقش های مختلف دیده باشد، با صدای او خاطره داشته باشد یا بخشی از تجربه های زندگی خود را با آثارش پیوند زده باشد.

در روانشناسی رسانه، مفهوم پیوند شبه اجتماعی برای توضیح نوعی احساس آشنایی و نزدیکی یک سویه با چهره های عمومی به کار می رود. مخاطب هنرمند را می شناسد، صدایش را تشخیص می دهد و ممکن است درباره زندگی حرفه ای او اطلاعاتی داشته باشد در حالیکه این رابطه متقابل و شخصی نیست بنابراین شنیدن خبر مرگ چنین چهره ای می تواند احساس از دست دادن را فعال کند. این اندوه لزوماً به معنای تصور یک رابطه شخصی نیست گاهی فرد برای خاطراتی سوگواری می کند که آن هنرمند در شکل گیری آن ها حضور داشته است.

سوگ یک هنرمند، سوگ بخشی از حافظه مشترک

آثار هنری فقط محصولات سرگرمی نیستند. یک نمایش، فیلم یا مجموعه تلویزیونی می تواند با دوره ای از زندگی افراد مثلاً با خاطره تماشای خانوادگی، دوران کودکی، یک تجربه اجتماعی یا حتی گفتگوهای میان نسل ها پیوند بخورد.

به همین دلیل، درگذشت یک هنرمند ممکن است خاطراتی را فعال کند که پیش از آن کمتر به آن ها فکر می کردیم. در این معنا، جامعه فقط درباره مرگ یک فرد صحبت نمی کند درباره بخشی از تجربه فرهنگی خود نیز بازاندیشی می کند.

با این حال، نباید واکنش همه مخاطبان را یکسان فرض کرد. برخی افراد اندوهگین می شوند، برخی فقط خبر را دنبال می کنند و گروهی نیز ممکن است هیچ واکنش عاطفی مشخصی نداشته باشند. تفاوت واکنش ها طبیعی است و نباید برای آن ها معیار واحدی ساخت.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

زیرا مواجهه با مرگ چهره های فرهنگی فرصتی برای فهم رابطه انسان با خاطره، هویت و احساس تعلق است. سوگ جمعی می تواند تجربه ای مشترک ایجاد کند، اما نباید آن را با سوگ شخصی خانواده و نزدیکان فرد یکسان دانست. خانواده و دوستان با فقدانی مستقیم و روزمره روبرو هستند؛ در حالی که مخاطبان بیشتر با فقدان نمادین و خاطره ای مواجه می شوند.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان فرهنگی و رسانه ها

رسانه ها در پوشش خبر درگذشت هنرمندان باید میان اطلاع رسانی، بزرگداشت و بهره برداری احساسی تفاوت قائل شوند. بازتاب آثار و میراث حرفه ای هنرمند، معرفی نقش او در فرهنگ و ثبت تجربه هایش می تواند ارزشمندتر از تیترهای اغراق آمیز و روایت های غیرمستند باشد. 

راهکار برای مردم

اگر خبر درگذشت یک هنرمند شما را اندوهگین کرده است، لازم نیست احساس خود را بی اهمیت بدانید یا بابت آن خجالت بکشید. می توانید با مرور یک اثر، گفتگو درباره خاطرات مشترک یا یادآوری نقش فرهنگی او، این احساس را به شکلی سالم تجربه کنید. در عین حال، بهتر است از انتشار شایعات درباره بیماری، زندگی خصوصی یا جزئیات درگذشت افراد پرهیز شود.

تلنگر روانشناختی

با رفتن یک هنرمند، فقط یک انسان را از دست نمی دهیم با خاطراتی روبرو می شویم که سالها از مسیر هنر در زندگی ما حضور داشته اند.