وقتی دروغگو، دروغ خودش را باور می کند / مغز چگونه حقیقت را با خیال عوض می کند؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، رابطه دروغ و حافظه از دو مسیر قابل بررسی است: تکرار می تواند یک ادعا را درست تر جلوه دهد و ساختن جزئیات نادرست نیز ممکن است یادآوری رویداد اصلی را تغییر دهد. هیچ کدام به این معنا نیست که هر فردی پس از چند بار دروغ گفتن، حتماً فریب روایت خودش را می خورد.

وقتی جمله آشنا، معتبرتر به نظر می رسد

اثر حقیقت نمایی به گرایشی گفته می شود که در آن، ادعای تکرار شده از ادعای تازه درست تر ارزیابی می شود. یکی از توضیح های اصلی این است که جمله آشنا آسان تر پردازش می شود و ذهن گاهی این آسانی را نشانه صحت می گیرد.

لیزا فازیو و همکارانش نشان دادند این اثر در بعضی موارد حتی زمانی رخ می داد افراد اطلاعات درست را می دانستند. با این حال، پژوهش آن ها درباره قضاوت ادعاهای ارائه شده بود؛ نتیجه اش مستقیماً ثابت نمی کند فرد، دروغ آگاهانه خودش را باور می کند.

ساختن روایت می تواند حافظه را تغییر دهد

در پژوهش فابیانا باتیستا و همکارانش، ۱۵۹ نفر فیلم یک سرقت را دیدند. سپس گروهی حقیقت را گفتند، گروهی جزئیات را تحریف کردند و گروهی اطلاعات نادرست ساختند. دو روز بعد، همه باید صادقانه به آزمون حافظه پاسخ می دادند.

نوع دروغ، پیامد متفاوتی داشت: ساختن جزئیات نادرست با تضعیف حافظه رویداد همراه بود؛ تحریف جزئی بیشتر بر یادآوری مطالب مصاحبه اثر گذاشت بنابراین دروغ گفتن ممکن است حافظه را مختل کند، بدون اینکه الزاماً به باور کاملِ دروغ منجر شود.

آیا جزئیات ساختگی می توانند خاطره شوند؟

در بعضی آزمایش های ساختن اجباری روایت، افراد بعدها اطلاعاتی را که خودشان ساخته بودند، به عنوان بخشی از رویداد مشاهده شده گزارش کردند. نتیجه به شرایط پژوهش، فاصله زمانی و شیوه سنجش وابسته بود.

در مقابل، پژوهشی درباره جعل رویدادهای زندگی نامه ای نشان داد شکل های شدیدتر روایت سازی، افراد را به باور کردن دروغ هایشان نرساند. پس قانون ساده ای وجود ندارد که تکرار را به خودفریبی قطعی وصل کند.

اطمینان بیشتر، مدرک بیشتر نیست

یک روایت روان و پرجزئیات ممکن است آگاهانه ساخته شده باشد؛ ممکن است هم حاصل یادآوری نادرست باشد. بنابراین، صرفِ قاطعیت گوینده برای تشخیص حقیقت کافی نیست. پژوهش ها نشان می دهند خطای حافظه می تواند حتی هنگام پاسخ گویی صادقانه نیز ظاهر شود.

برای بررسی یک ادعا، بهتر است به شواهد مستقل رجوع شود: پیام های همان زمان، ترتیب اتفاق ها و اطلاعات قابل بررسی. همچنین باید روشن باشد کدام بخش مشاهده مستقیم است و کدام بخش برداشت یا بازگویی بعدی.

تکرار می تواند یک داستان را آشناتر و گفتنش را آسان تر کند؛ اما هر بار تعریف کردن، شاهد تازه ای به آن اضافه نمی کند.