بعد از تولد بچه، زن و شوهر چرا از هم دور می‌شوند؟ راز مهمی که پژوهش تازه فاش کرد

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  پژوهش تازه ای که زوج ها را از دوران بارداری تا سه ماه پس از تولد دنبال کرده، نشان می دهد کیفیت این همکاری فقط به تقسیم کار نوزاد مربوط نیست؛ رضایت از رابطه، حمایت شریک زندگی و سلامت روان هر دو والد می توانند تعیین کنند که مادر و پدر تا چه اندازه بعد از تولد فرزند به یک تیم هماهنگ تبدیل شوند.

پژوهش از دوران بارداری شروع شد

مطالعه جدید در کراچی پاکستان انجام شده و پژوهشگران زوج هایی را بررسی کرده اند که در انتظار اولین فرزند خود بودند. در مقاله اصلی ۲۰۶ والد، یعنی ۱۰۳ زوج، وارد مطالعه شدند و دانشگاه شرق لندن در گزارش نتایج از پیگیری ۱۰۱ زوج سخن گفته است. ارزیابی ها از دوران بارداری آغاز شد و تا ۱۲ هفته بعد از تولد ادامه پیدا کرد. 

پژوهشگران در این مدت فقط نپرسیدند چه کسی پوشک بچه را عوض می کند یا چه کسی شب ها بیدار می شود. اضطراب، افسردگی، رضایت از رابطه، حمایت دریافت شده از همسر و کیفیت همکاری والدین اندازه گیری شد. اضطراب و افسردگی همچنین در چهار تا شش هفته بعد از زایمان بررسی شدند تا تغییرات سلامت روان والدین در این دوره حساس بهتر دیده شود. 

این نوع همکاری در روانشناسی خانواده والدگری مشترک نامیده می شود. منظور این نیست که زن و شوهر همه کارها را دقیقا پنجاه پنجاه انجام دهند. مسئله اصلی این است که تا چه اندازه یکدیگر را در نقش والد تایید و حمایت می کنند، درباره مراقبت از کودک هماهنگ هستند و به جای رقابت یا تخریب نقش یکدیگر، احساس می کنند در یک تیم قرار دارند.

برای مادر، حمایت همسر اهمیت زیادی داشت

نتایج نشان داد کیفیت والدگری مشترک مادر در ۱۲ هفته پس از تولد با دو عامل مهم ارتباط داشت: میزان رضایت او از رابطه و حمایتی که در دوره پس از زایمان از شریک زندگی خود احساس می کرد. هرچه این دو وضعیت بهتر بودند، ارزیابی مادر از همکاری والدگری نیز بهتر بود. 

این یافته یک نکته مهم را برجسته می کند. حمایت بعد از تولد کودک فقط انجام کارهای خانه یا مراقبت فیزیکی از نوزاد نیست. احساس اینکه شریک زندگی نیازهای شما را می بیند، مسئولیت را با شما شریک می شود و در شرایط خستگی و فشار عاطفی کنار شما باقی می ماند، می تواند با کیفیت رابطه والدگری ارتباط داشته باشد.

پژوهشگران همچنین دریافتند افسردگی شریک زندگی در دوران بارداری یکی از پیش بینی کننده های رابطه والدگری مشترک مادر بعد از تولد بود. این یافته نشان می دهد سلامت روان پدر یا شریک زندگی مسئله ای جدا از سلامت مادر نیست و وضعیت روانی یک نفر می تواند با تجربه نفر دیگر از رابطه خانوادگی ارتباط پیدا کند. 

پدر هم از وضعیت مادر جدا نیست

الگوی مربوط به پدران نیز جالب بود. کیفیت والدگری مشترک پدران بعد از تولد با کیفیت والدگری مشترک مادران ارتباط داشت. علاوه بر آن، همکاری والدگری پدر در دوران بارداری، رضایت او از رابطه پس از تولد و اضطراب او در هفته دوازدهم پس از زایمان نیز از عوامل مرتبط با وضعیت بعدی بودند. 

این نتایج تصویری متفاوت از خانواده ارائه می کنند؛ به جای اینکه سلامت روان مادر، سلامت روان پدر و رابطه زوجی را سه مسئله مستقل ببینیم، پژوهش نشان می دهد این عوامل در دوره ورود به والدگری به یکدیگر متصل هستند. به بیان ساده، ممکن است اضطراب یک نفر فقط در ذهن خودش باقی نماند. وقتی فرد خسته، نگران یا افسرده است، شیوه ارتباط، تحمل فشار، دریافت رفتارهای شریک زندگی و توانایی همکاری او نیز می تواند تحت تاثیر قرار بگیرد.

بعد از تولد نوزاد، رابطه عاشقانه خود به خود حفظ نمی شود

ورود اولین کودک می تواند یکی از شدیدترین تغییرات زندگی مشترک باشد. برنامه خواب، زمان شخصی، رابطه جنسی، امور مالی، ارتباط با خانواده های دو طرف و تقسیم مسئولیت های خانه ممکن است هم زمان تغییر کنند.

پژوهش های قبلی نیز نشان داده اند افت رضایت زناشویی بعد از تولد فرزند پدیده ای قابل مشاهده در سطح گروهی است. یک فراتحلیل شامل ۴۹ مطالعه نشان داد رضایت زناشویی برای زنان و مردان از دوران بارداری تا ۱۲ ماه بعد از تولد به طور متوسط کاهش پیدا می کند و کاهش کوچک تری نیز می تواند در سال دوم ادامه داشته باشد. البته این یک میانگین آماری است و به این معنا نیست که رابطه همه زوج ها پس از بچه دار شدن بدتر می شود. PubMed Central (PMC)

همین فراتحلیل نکته مهم دیگری نیز پیدا کرد: تغییر رضایت یکی از زوجین با تغییر رضایت نفر دیگر ارتباط دارد. یعنی کیفیت رابطه بعد از تولد را نمی توان کاملا جداگانه برای زن و مرد بررسی کرد. 

مشکل همیشه تقسیم برابر کارها نیست

یکی از برداشت های ساده این است که اگر وظایف مراقبت از کودک دقیقا برابر تقسیم شوند، تعارض نیز از بین می رود. اما والدگری مشترک پیچیده تر است.دو نفر ممکن است وظایف را به ظاهر تقسیم کرده باشند اما همچنان احساس کنند دیگری آن ها را درک نمی کند. برعکس، در خانواده ای دیگر ممکن است بنا به شرایط شغلی یا جسمی تقسیم کار کاملا برابر نباشد اما هر دو نفر آن را منصفانه و حمایتگرانه تجربه کنند.

مطالعه تازه نیز توجه را از صرف تقسیم وظایف به کیفیت رابطه می برد. حمایت، رضایت از رابطه، سلامت روان و تاثیر متقابل زن و شوهر در کنار یکدیگر قرار دارند. پژوهشگران می گویند والدگری مشترک در یک شبکه وسیع تر از روابط و شرایط اجتماعی و فرهنگی شکل می گیرد. 

افسردگی و اضطراب پدران را هم باید جدی گرفت

بخش مهم دیگری از یافته ها به سلامت روان هر دو والد مربوط است. خدمات پس از زایمان به دلایل روشن معمولا توجه زیادی به مادر دارند، اما پژوهشگران این مطالعه پیشنهاد می کنند غربالگری اضطراب و افسردگی برای هر دو والد می تواند به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک کند.  اگر پدر دچار اضطراب یا افسردگی باشد، صرفا با یک مشکل فردی مواجه نیستیم. وضعیت او می تواند با رابطه زوجی و همکاری در مراقبت از فرزند نیز ارتباط داشته باشد. به همین ترتیب حمایت از سلامت روان مادر می تواند بخشی از حمایت از کل سیستم خانواده باشد.

مطالعات دیگر نیز اهمیت کیفیت رابطه را نشان داده اند. برای مثال یک پژوهش طولی روی ۳۰۴ زوج نشان داد کیفیت بهتر رابطه در دوران بارداری با تجربه مثبت تر مادر از زایمان و سلامت روانی بهتر مادران و پدران در هفته های نخست پس از تولد ارتباط داشت. 

آیا می توان قبل از تولد برای این تغییر آماده شد؟

یکی از پیام های کاربردی این حوزه این است که آمادگی برای بچه دار شدن نباید فقط شامل خرید وسایل نوزاد، انتخاب بیمارستان یا یاد گرفتن مراقبت های اولیه باشد. زوج ها احتمالا به آمادگی برای تغییر رابطه خود نیز نیاز دارند. این آمادگی می تواند شامل گفت و گو درباره انتظارات از تقسیم مسئولیت ها، خواب، کمک خانواده ها، کار بیرون از خانه، حمایت عاطفی و شیوه مطرح کردن نیازها باشد. حتی ممکن است دو نفر تصور کنند درباره این مسائل توافق دارند، در حالی که تعریف آن ها از حمایت کاملا متفاوت است.

مطالعه دیگری که در فوریه ۲۰۲۶ منتشر شد نیز مشخصا انتظارات زوج هایی را که برای اولین بار والد می شدند درباره همکاری، مسئولیت های مراقبتی و حمایت شریک زندگی بررسی کرده است؛ نشانه ای از اینکه پژوهشگران بیش از گذشته به دوران قبل از تولد به عنوان فرصتی برای شکل دادن به والدگری مشترک توجه می کنند. 

یک محدودیت مهم؛ این مطالعه در پاکستان انجام شده است

نتایج پژوهش تازه را نباید بدون توجه به زمینه فرهنگی آن به همه خانواده ها تعمیم داد. شرکت کنندگان در کراچی پاکستان زندگی می کردند و نقش های جنسیتی، ساختار خانواده گسترده، شرایط اقتصادی و انتظارات فرهنگی درباره مادر و پدر می توانند با کشورهای دیگر متفاوت باشند.

اتفاقا پژوهشگران این موضوع را بخشی از اهمیت مطالعه می دانند. بسیاری از مطالعات روان شناسی خانواده در کشورهای غربی انجام شده اند و بررسی خانواده ها در زمینه های فرهنگی متفاوت می تواند نشان دهد کدام عوامل عمومی تر هستند و کدام بخش ها به ساختار اجتماعی و فرهنگی وابسته اند. همچنین این پژوهش مشاهده ای است. وقتی رضایت از رابطه و والدگری مشترک با یکدیگر ارتباط دارند، نمی توان به سادگی گفت یکی علت دیگری است. ممکن است رابطه بهتر همکاری را آسان تر کند و هم زمان همکاری بهتر نیز رضایت زوج را افزایش دهد.

مهمترین سوال بعد از تولد:  چه کسی بیشتر کار می کند

ماه های نخست تولد کودک اغلب با شمارش همراه می شوند: چه کسی چند بار بیدار شد، چه کسی پوشک عوض کرد، چه کسی غذا درست کرد و چه کسی بیشتر خسته است. این مسائل واقعی و مهم هستند، اما مطالعه تازه نشان می دهد کیفیت خانواده را نمی توان فقط با ماشین حساب مسئولیت ها توضیح داد.

احساس حمایت، رضایت از رابطه و سلامت روان هر دو نفر نیز بخشی از همان معادله هستند. به همین دلیل شاید یکی از مهم ترین تغییرات پس از تولد اولین فرزند این باشد که زن و شوهر بتوانند از دو فرد خسته که هر کدام مسئولیت های خود را انجام می دهند، به دو والد تبدیل شوند که احساس می کنند در یک تیم هستند.