خاک ایران را کوچک ننویسیم

در روزگار ما، جنگ‌ها تنها با آتش و آهن پیش نمی‌روند؛ گاه یک واژه، کاری می‌کند که یک لشکر از انجام آن عاجز می‌ماند. تاریخ بارها نشان داده است که پیش از فتح سرزمین‌ها، ذهن‌ها و زبان‌ها فتح می‌شوند. از همین‌رو، دقت در واژه‌گزینی، نه یک مسئله فرعی و زبانی، بلکه بخشی از امنیت ملی، حافظه تاریخی و انسجام اجتماعی یک ملت است. آنچه امروز در روایت برخی رسانه‌ها از تحولات میدانی دیده می‌شود، زنگ هشداری جدی است که نباید ساده از کنار آن گذشت.
در چنین شرایطی، استفاده از واژگانی مانند «پرتابه» به جای «موشک» یا «بمب»، فقط یک جابه‌جایی لفظی ساده نیست؛ این، تلاشی آگاهانه برای تلطیف خشونت، تقلیل جنایت و عادی‌سازی تجاوز در ذهن مخاطب است. خطرناک‌تر از آن، به‌کارگیری واژه «جنوب» به جای تعبیر دقیق و صریح «خاک ایران» است. خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان فقط چند استان در جنوب کشور نیستند؛ این‌ها بخش مهمی از شریان اقتصادی، ژئوپلیتیک، انرژی، تجارت و اقتدار ملی ایران‌اند. وقتی حمله به این مناطق، در تیترها و خبرها صرفاً «حمله به جنوب» نامیده می‌شود، ناخودآگاه از بار ملی و حساسیت سرزمینی ماجرا کاسته می‌شود؛ گویی حادثه‌ای در حاشیه رخ داده، نه تعرضی مستقیم به تمامیت ارضی ایران. حال آنکه مردم این سرزمین، بر واژه «خاک ایران» تعصب، حساسیت و پیوندی عمیق و تاریخی دارند و همین واژه است که می‌تواند حس همبستگی ملی را بیدار و فعال کند.
مسئله اینجا ترس از دشمن نیست؛ مسئله، شناخت دشمن و درک سازوکار پیچیده جنگ رسانه‌ای و شناختی اوست. دشمن تنها به‌دنبال تخریب زیرساخت‌ها و فرسایش خطوط دفاعی نیست؛ او هم‌زمان در پی دست‌کاری ادراک عمومی، تغییر قاب روایت و بی‌حس‌کردن جامعه نسبت به عمق تهدید است. اگر رسانه داخلی به‌جای آنکه صریح و مسئولانه بگوید: «حمله به خاک ایران»، از عبارت‌های خنثی، مبهم و تقلیل‌گرایانه استفاده کند، ناخواسته در زمین عملیات روانی دشمن بازی کرده است. این یک هشدار خیرخواهانه است: رسانه باید بداند هر کلمه‌ای که بر صفحه می‌نشاند، یا در خدمت تقویت اقتدار ملی است یا در مسیر تضعیف آن. واژه‌ها شوخی‌بردار نیستند؛ همان‌ها که می‌توانند ملت‌ها را بیدار کنند، اگر بد انتخاب شوند، می‌توانند راه نفوذ به افکار عمومی و حتی فتح کشورها را هموار سازند.
در فرجام سخن باید گفت: امروز بیش از هر زمان دیگر به هوشیاری زبانی و مسئولیت رسانه‌ای نیاز داریم. نباید اجازه داد ادبیات خبر، حقیقت میدان را کوچک کند یا حساسیت ملی را کاهش دهد. نام درست هر تعرضی به بندرعباس، بوشهر، اهواز، ماهشهر، دزفول، جاسک یا چابهار، فقط یک چیز است: «حمله به خاک ایران». اگر در پاسداری از مرزهای جغرافیا هوشیاریم، باید در پاسداری از مرزهای زبان نیز به همان اندازه دقیق و سخت‌گیر باشیم؛ زیرا گاهی «سقوط یک واژه»، مقدمه سقوط یک روایت و سقوط یک روایت، آغاز تزلزل یک ملت است.