چرا بازآموزی روانشناسان در بحرانهای اجتماعی مهم است؟
رکنا: بحرانهای اجتماعی تاثیر مستقیمی بر سلامت روان جامعه دارد و در این شرایط، روان شناسان در خط مقدم بازیابی امنیت روانی قرار میگیرند اما اگر آموزشهای لازم برای مداخله بهنگام و بر اساس نوع بحرانها به روان شناسان ارائه نشود، میزان اثربخشی آنها جای سوال دارد.
به گزارش رکنا، در بحرانهای اجتماعی، الگوهای تنش، سوگ جمعی، خشم، بیاعتمادی و فرسودگی روانی در سطح جامعه تغییر میکنند؛ بنابراین مداخلات روانشناختی نیز نیازمند بهروزرسانی مستمر است. بازآموزی روانشناسان در این شرایط اهمیت دارد زیرا آنان با مسائل نوظهور مواجه میشوند؛ از مدیریت هیجانات جمعی و ارتباطات بحران گرفته تا مواجهه با روایتهای رسانهای و سوگهای مبهم.
بدون این بهروزرسانی، مداخلات درمانی ممکن است ناکارآمد، تقلیلگرایانه یا بیارتباط با واقعیت اجتماعی باشند. از سوی دیگر، بازآموزی باعث ارتقای اخلاق حرفهای، کاهش فرسودگی متخصصان و افزایش تابآوری اجتماعی میشود؛ به همین دلیل، این فرآیند باید بخشی ساختاریافته از سیاستهای سلامت روان در زمان بحران باشد.
بازآموزی در بخش دولتی یا خصوصی؟
در وضعیت فعلی، شکافی میان سیاستهای آموزشی بخش دولتی و واقعیت میدانی بخش خصوصی دیده میشود. بخش دولتی معمولا برنامههای بازآموزی را برای روانشناسان خود برگزار میکند اما از آنجا که حجم مراجعان در مراکز دولتی به طور نسبی کمتر و ماهیت مراجعات نیز محدودتر است، این برنامهها الزاما بازتابدهنده چالشهای گسترده و متنوعی نیست که روانشناسان در بخش خصوصی تجربه میکنند. در بخش خصوصی نیز که تعداد مراجعان بیشتر است، الگوهای مسئله متنوعتر هستند و تقاطع مسائل فردی با بحرانهای اجتماعی پیچیدهتر بروز میکند؛ در نتیجه، نیاز به مداخلات بهروز، چندرشتهای و مبتنی بر شواهد در این بخش برجستهتر است.
«محمدرضا شالبافان» روان پزشک و مدیر دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در گفتوگو با خبرنگار سلامت ایرنا در این زمینه گفت: در کشور ما متاسفانه بلاهای مختلفی رخ میدهد و به صورت دورهای شاهد اتفاقات طبیعی و غیرطبیعی هستیم و در نتیجه یکی از وظایف مهم نظام سلامت این است که آمادگی کامل برای وضعیت حین یا پس از بحران داشته باشد.
شالبافان اظهار کرد: حمایتهای روانی اجتماعی در بحرانها یکی از وظایف مهم دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با همکاری سایر ذینفعان از جمله سازمان بهزیستی، هلال احمر و سازمان مدیریت بحران و سایر نهادها است.
وی ادامه داد: بر همین اساس، همه روانشناسانی که در نظام بهداشتی و درمانی و وابسته به معاونتهای دانشگاههای علوم پزشکی هستند در ابتدای استخدام، یک دوره آموزشی طی میکنند که یکی از موارد، کارگاه سه روزه مدیریت بحرانها و بلایا است.
مدیر دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تصریح کرد: حادثه خبر نمیکند و همه روانشناسان در بخش دولتی، قبل از بروز حوادث و در بدو ورود به نظام سلامت با گذراندن دوره آموزشی توانمند میشوند؛ البته در هنگام بروز حوادث و بلایا هم نیازمند بازآموزی هستیم که بسیاری از این موارد به صورت متمرکز برگزار میشود؛ یعنی همکاران روانشناس در آموزش و پرورش و هلال احمر و سایر بخشها نیز در این بازآموزیها مشارکت میکنند. در همین رابطه، در سال جاری سازمان مدیریت بحران شهر تهران، دوره جامع برای روانشناسان بخشهای مختلف تهران از جمله شهرداری تهران و سازمان بهزیستی برگزار کرد.
شالبافان اضافه کرد: تعداد روانشناسان آموزش و پرورش در حال افزایش است و این افراد در حال آموزش هستند و وزارت بهداشت در طرح نماد (نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان) در کنار آموزش و پرورش قرار میگیرد.
آیا بازآموزی روانشناسان در بخش دولتی موثر است؟
با وجود این، روانشناسان بخش خصوصی معمولا کمتر در ساختارهای رسمی آموزشی قرار دارند و بار بهروز ماندن بر دوش خود آنان است. این وضعیت میتواند به ناهمگونی کیفیت خدمات، نبود زبان مشترک تخصصی میان متخصصان و فرسودگی شغلی بیشتر منجر شود.
در شرایط موجود، به نظر میرسد بازآموزیها در بخش دولتی کارایی لازم را ندارند و در عمل پاسخگوی نیازهای پیچیده روانشناسان در میدان واقعی نیست. سوال اینجاست که آیا منطقی نیست که بازآموزی روانشناسان دولتی به ساختارهای توانمند خصوصی سپرده شود که هم ارتباط نزدیکتری با نیازهای واقعی مراجعان دارد و هم از تنوع رویکردها و مهارتهای روز برخوردار است و میتواند به افزایش کیفیت خدمات، ایجاد زبان مشترک تخصصی و بهبود کارآمدی سیاستهای سلامت روان در مواجهه با بحرانهای اجتماعی منجر شود؟
مدیر دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در پاسخ به این سوال که آیا بازآموزیها در بخش دولتی کافی است، اظهار کرد: همکاران روانشناس در مراکز مهارتی حرفهای در کشور میتوانند دورههای مختلف آموزشی را با مجوزهای مربوطه طی کنند؛ همچنین انجمن روانشناسی ایران یا انجمن علمی روان پزشکان ایران نیز به صورت دورهای برنامههایی میگذارند که کارگاههای کامل و جامعی محسوب میشود؛ اما وظیفه وزارت بهداشت این است که برای روانشناسان بخش دولتی به صورت مداوم، آموزشهایی ارائه بدهد.
شالبافان افزود: کارگاهها برای روانشناسان در بخش خصوصی نیز بسیار کارآمد است. دانشگاههای علوم پزشکی مختلف هم در زمینه بازآموزی و برگزاری دورههای آموزشی فعال هستند؛ اما اگر نیاز گستردهای وجود داشته باشد، از همکاری با مراکز خصوصی و انجمنهای غیردولتی علمی کاملا استقبال میکنیم اما کیفیت آموزش بسیار اهمیت دارد.
وی یادآور شد: در جنگ ۱۲ روزه یک کارگاه آنلاین برای هفت هزار روانشناس با کمک انجمنهای علمی از جمله انجمن روانشناسی ایران و انجمن علمی روان پزشکان ایران به صورت رایگان برگزار کردیم. این موضوع بسیار اهمیت دارد و باید جنبه علمی آن حفظ شود.
وقتی شرایط روانی وخیمتر میشود
حوادث و بحرانها منجر به خبرهای ناگواری میشود که سلامت روان افراد را تحت تاثیر قرار میدهد. در شرایط قطعی اینترنت، بسیاری از افرادی که تحت درمان روانشناسان از طریق جلسههای آنلاین بودهاند، با مشکل مواجه شده و درمان خود را رها کردهاند و از طرفی، سیل خبرها نیز شرایط روانی این افراد را وخیمتر میکند.
باید توجه کرد که در بحرانهای اجتماعی، تجربه روانی مردم تنها به اضطراب یا ناراحتی لحظهای محدود نمیشود؛ بلکه با طیفی از پیامدهای پیچیده مانند سوگ جمعی، خشم اجتماعی، فرسودگی روانی و آشفتگی معنایی همراه است. این وضعیت میتواند کارکرد روزمره افراد را مختل کند و روابط، تصمیمگیری و سلامت جسمی آنان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مراجعه به روانشناس در چنین شرایطی به افراد کمک میکند واکنشهای خود را فهمپذیر کرده، هیجانهای خود را تنظیم کنند، منابع مقابلهای موثر را بازیابی و از آسیبهای ثانویه مانند افسردگی، اضطراب مزمن یا اختلالات استرسی پیشگیری کنند. حضور متخصص سلامت روان از گسترش روایتهای آسیبزا، رفتارهای پرخطر و تنشهای درونخانوادگی جلوگیری کرده و با افزایش تابآوری فردی و بینفردی، به بازسازی نظم روانی جامعه در دوره بحران کمک میکند.
ارسال نظر