رانت اینترنتی در بازار موبایل / وقتی خرید یک گوشی به امتیاز دسترسی به اینترنت پرو و بین‌الملل گره می‌خورد

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، بازار موبایل ایران این روزها تنها با افزایش قیمت یا کمبود عرضه دست‌وپنجه نرم نمی‌کند؛ متغیر تازه‌ای وارد معادله شده که بیش از هر عامل اقتصادی، ماهیتی زیرساختی و حتی رانتی دارد: دسترسی به اینترنت بین‌الملل. در شرایطی که اختلال‌های گسترده یا محدودیت در اتصال به شبکه جهانی ادامه دارد، خرید و فروش یک کالای ساده مصرفی مانند تلفن همراه به مسئله‌ای پیچیده و گاه ناممکن تبدیل شده است؛ تا جایی که برخی فعالان بازار می‌گویند بدون دسترسی به اینترنت بین‌الملل، عملاً امکان فعال‌سازی و استفاده از بسیاری از گوشی‌های هوشمند وجود ندارد.

در چنین فضایی، بازار موبایل نه تنها با تورم شدید قیمت مواجه است بلکه به شکل بی‌سابقه‌ای به «دسترسی اینترنتی» وابسته شده است؛ دسترسی‌ای که در عمل برای همه یکسان نیست و به تدریج نوعی امتیاز یا رانت در آن شکل گرفته است.

افزایش قیمت در بازاری که خرید در آن دشوارتر شده است

بررسی قیمت‌ها در فروشگاه‌های اینترنتی نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از گوشی‌های آیفون عرضه‌شده در بازار ایران «فعال‌نشده» هستند. برای نمونه، آیفون با حافظه ۵۱۲ گیگابایت و رم ۱۲ گیگابایت در حال حاضر تا حدود ۵۴۰ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده است؛ رقمی که برای بسیاری از خانوارها عملاً خارج از توان خرید محسوب می‌شود.

در گزارش‌های بازار آمده است که براساس مدل‌های محاسبه‌شده، قیمت مبادله‌ای این گوشی حدود ۳۷۲۴ دلار و نرخ آزاد آن نزدیک به ۲۸۸۷ دلار برآورد می‌شود. این اختلاف قیمت و نحوه قیمت‌گذاری خود به تنهایی نشانه‌ای از آشفتگی بازار است، اما مسئله اصلی تنها قیمت نیست. حتی خریدارانی که توان پرداخت چنین مبالغی را دارند نیز با مانعی تازه مواجه شده‌اند: امکان استفاده واقعی از گوشی خریداری‌شده.

بازاری که به اینترنت بین‌الملل وابسته شده است

کارکرد گوشی‌های هوشمند در سال‌های اخیر به شدت به سرویس‌های آنلاین و سرورهای خارجی وابسته شده است. فعال‌سازی اولیه دستگاه، ورود به حساب‌های کاربری، انتقال اطلاعات، بازیابی داده‌ها و حتی استفاده از برخی قابلیت‌های پایه، همگی به اتصال پایدار به اینترنت بین‌الملل نیاز دارند.

در شرایطی که این دسترسی محدود یا دچار اختلال می‌شود، حتی ساده‌ترین فرآیندها مانند انتقال یک حساب کاربری از گوشی قدیمی به دستگاه جدید با مشکل روبه‌رو می‌شود. همین مسئله باعث شده است که خرید یک گوشی جدید برای بسیاری از کاربران به ریسکی جدی تبدیل شود؛ ریسکی که ممکن است به قفل شدن حساب‌های کاربری یا از دست رفتن داده‌های شخصی منجر شود.

احراز هویت دو مرحله‌ای؛ گره امنیتی که به مانع بازار تبدیل شد

بخش بزرگی از خدمات آنلاین امروزی با سیستم‌های امنیتی چندلایه محافظت می‌شوند. یکی از رایج‌ترین این سازوکارها «احراز هویت دو مرحله‌ای» است که در آن کاربر باید کدی را از طریق ایمیل، پیامک یا اپلیکیشن‌های امنیتی دریافت کند.