فاصله باورنکردنی قدرت خرید خودرو در ایران و کشورهای همسایه / برای خرید کوییک باید ۴.۵ سال کار کرد

به گزارش رکنا، در حالی که در بسیاری از کشورهای همسایه، خرید یک خودروی اقتصادی با چند ماه پس‌انداز امکان‌پذیر است، در ایران یک کارگر یا کارمند حداقل‌بگیر باید سال‌ها تمام درآمد خود را کنار بگذارد تا بتواند ارزان‌ترین خودروی صفر کیلومتر بازار را خریداری کند؛ مقایسه‌ای که بیش از هر چیز، کاهش قدرت خرید خانوار ایرانی را به تصویر می‌کشد.

اگر بخواهیم خیلی صادقانه به ماجرا نگاه کنیم، بحران قدرت خرید خودرو در ایران یک اتفاق ناگهانی نیست؛ این وضعیت نتیجه سال‌ها انباشت تورم، سیاست‌گذاری‌های ناقص و بازاری است که هیچ‌وقت فرصت رقابتی شدن واقعی را پیدا نکرد. در چنین شرایطی، خودرویی که زمانی برای بسیاری از خانواده‌ها یک هدف قابل دسترس بود، حالا به چیزی شبیه یک سرمایه‌گذاری سنگین یا حتی یک آرزوی بلندمدت تبدیل شده است.

شاید بدترین بخش ماجرا اینجاست که این تغییر آن‌قدر تدریجی رخ داده که خیلی‌ها متوجه عمق فاجعه نشده‌اند؛ تا زمانی که اعداد را کنار هم قرار می‌دهیم.

خرید خودروی صفر، 5 ماه در امارات 55 ماه در ایران

نگاهی به کشورهای همسایه ایران، تصویری متفاوت از قدرت خرید خودرو ارائه می‌دهد. در امارات متحده عربی، اگر حداقل درآمد یک شهروند را حدود ۶ هزار درهم در نظر بگیریم، ارزان‌ترین خودروی صفر کیلومتر بازار یعنی لادا گرانتا با قیمتی نزدیک به ۳۰ هزار درهم قابل خرید است. به بیان دیگر، یک شهروند اماراتی در صورت پس‌انداز کامل درآمد خود، تنها پس از ۵ ماه می‌تواند صاحب یک خودروی صفر شود.

در عربستان سعودی نیز حداقل حقوق شهروندان حدود ۴ هزار ریال سعودی برآورد می‌شود و ارزان‌ترین خودروی صفر بازار، چری آریزو ۵، حدود ۳۷ هزار و ۳۷۵ ریال قیمت دارد. بنابراین خرید این خودرو به حدود ۹ ماه پس‌انداز کامل حقوق نیاز دارد.

در عمان نیز حداقل حقوق شهروندان حدود ۳۲۵ ریال عمان است و یکی از ارزان‌ترین خودروهای صفر بازار، سوزوکی دیزایر، حدود ۴ هزار و ۶۰۰ ریال عمان قیمت دارد؛ یعنی یک شهروند عمانی با پس‌انداز کامل درآمد خود، پس از حدود ۱۴ ماه می‌تواند این خودرو را خریداری کند.

اما وقتی به ایران می‌رسیم، اعداد کاملاً متفاوت می‌شوند. حداقل حقوق مصوب حدود ۲۲ میلیون تومان است، در حالی که ارزان‌ترین خودروی صفر بازار، یعنی کوییک S، قیمتی در حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان دارد. این یعنی یک کارگر یا کارمند حداقل‌بگیر، اگر تمام درآمد خود را بدون پرداخت حتی یک ریال هزینه زندگی پس‌انداز کند، باید حدود ۵۵ ماه، معادل بیش از چهار سال و نیم، کار کند تا بتواند تنها ارزان‌ترین خودروی صفر بازار را خریداری کند.

لبته همین فرض نیز بیشتر شبیه یک شوخی تلخ است. در عمل، هیچ خانواری نمی‌تواند تمام درآمد خود را پس‌انداز کند؛ هزینه مسکن، خوراک، درمان، آموزش و حمل‌ونقل بخش عمده درآمد را مصرف می‌کند. بنابراین زمان واقعی خرید خودرو برای بسیاری از خانوارها به مراتب بیشتر از این محاسبات خواهد بود.

حسرت 130 ماهه برای خرید پژو 207

اگر از ارزان‌ترین خودرو عبور کنیم، تصویر نگران‌کننده‌تر می‌شود. قیمت خودروهای معمول بازار ایران به سطوحی رسیده که فاصله آن‌ها با درآمد خانوار هر سال بیشتر می‌شود. امروز پژو ۲۰۷ اتوماتیک حدود ۲.۹ میلیارد تومان قیمت دارد، وانت زامیاد EX از ۲ میلیارد تومان عبور کرده و حتی خودروهای اقتصادی نیز از دسترس بخش بزرگی از جامعه خارج شده‌اند.

بر همین اساس، یک کارگر حداقل‌بگیر برای خرید پژو ۲۰۷ اتوماتیک باید بیش از ۱۳۰ ماه، یعنی نزدیک به ۱۱ سال، تمام حقوق خود را پس‌انداز کند؛ آن هم با این فرض غیرواقعی که قیمت خودرو در این مدت ثابت بماند و هزینه‌ای برای زندگی نداشته باشد.

خرید خودرو برای جوانان رویا شد

آنچه این مقایسه نشان می‌دهد، صرفاً تفاوت قیمت خودرو نیست؛ بلکه تفاوت در قدرت خرید است. در کشورهای همسایه، خودرو هنوز یک کالای مصرفی محسوب می‌شود، اما در ایران به کالایی سرمایه‌ای و دست‌نیافتنی تبدیل شده است. بازاری که سال‌ها با محدودیت واردات، قیمت‌گذاری دستوری، فاصله میان قیمت کارخانه و بازار، شکل‌گیری رانت و کاهش رقابت مواجه بوده، امروز نتیجه‌ای جز کاهش رفاه مصرف‌کننده و دور شدن خودرو از سبد خرید خانوار نداشته است.

شاید تلخ‌ترین بخش ماجرا این باشد که رؤیای خرید خودرو برای بسیاری از جوانانی که امروز وارد بازار کار می‌شوند، دیگر یک هدف میان‌مدت نیست؛ بلکه به آرزویی تبدیل شده که تحقق آن، حتی پس از سال‌ها کار و پس‌انداز نیز با تردیدهای جدی همراه است. تا زمانی که سیاست‌های اقتصادی، ساختار بازار خودرو و قدرت خرید مردم همزمان اصلاح نشود، این فاصله نه‌تنها کاهش نخواهد یافت، بلکه هر سال عمیق‌تر خواهد شد.