برق ایران در دوراهی اصلاح اقتصاد و عبور از ناترازی؛ روایت وزیر نیرو از ۱۰۰ مگاوات ماینر غیرمجاز تا هدف ۱۲ هزار مگاوات انرژی خورشیدی

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، اصلاح اقتصاد برق، افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر، استفاده گسترده‌تر از سرمایه بخش خصوصی و تغییر الگوی مصرف، محور اصلی اظهارات وزیر نیرو در دومین نشست هم‌اندیشی با تشکل‌های صنعت آب و برق بود؛ نشستی که در آن علاوه بر برنامه‌های وزارت نیرو برای عبور از ناترازی، موضوع صادرات خدمات فنی و مهندسی و ظرفیت‌های داخلی صنعت برق نیز مورد توجه قرار گرفت.

عباس علی‌آبادی با بیان اینکه مهم‌ترین چالش صنعت برق، صرفاً فنی نیست، بلکه ریشه در اقتصاد این صنعت دارد، تأکید کرد ادامه وضعیت فعلی بدون اصلاح سازوکار قیمت‌گذاری و نحوه مصرف برق امکان‌پذیر نیست.

برق ارزان؛ سهم مردم یا ابزار کسب سود؟

وزیر نیرو معتقد است یکی از مشکلات اصلی صنعت برق، عرضه برق با قیمت پایین به بخش‌های مختلف است؛ در حالی که برخی مصرف‌کنندگان از این انرژی ارزان برای تولید محصولات و کسب درآمد استفاده می‌کنند.

علی‌آبادی تأکید کرد برق یارانه‌ای متعلق به عموم مردم است و فعالانی که قصد کسب درآمد از مصرف برق را دارند، باید برای مصرف مازاد بر الگوی تعیین‌شده، هزینه واقعی‌تری پرداخت کنند.

بر همین اساس، تغییر ساختار بازار برق یکی از محورهای مورد تأکید وزارت نیرو است؛ مدلی که در آن مصرف در حد الگو با سازوکار حمایتی ادامه داشته باشد، اما برق مازاد از بازار آزاد تأمین شود.

صنایع؛ تولیدکننده برق باشند، اما برق خود را چگونه مصرف کنند؟

یکی از موضوعات مورد بحث در این نشست، وضعیت صنایعی بود که برای تأمین انرژی خود اقدام به احداث نیروگاه خورشیدی یا سایر نیروگاه‌های اختصاصی کرده‌اند.

وزیر نیرو اعلام کرد صنایعی که نیروگاه احداث می‌کنند، می‌توانند برق تولیدی خود را برای مصرف اختصاصی به کار بگیرند و حتی در صورت فراهم بودن شرایط، بدون اتصال به شبکه فعالیت کنند.

به گفته او، دلیل اصلی تمایل صنایع به اتصال نیروگاه‌های خصوصی به شبکه، مزایایی همچون امکان دریافت برق در زمان قطعی، فروش برق در بورس انرژی و خرید مجدد برق با شرایط متفاوت است.

علی‌آبادی همچنین درباره اعتراض برخی صنایع دارای نیروگاه خورشیدی به خاموشی‌ها توضیح داد که بخشی از این واحدها برق تولیدی خود را بر اساس قرارداد به شبکه فروخته‌اند؛ بنابراین مالکیت برق فروخته‌شده دیگر در اختیار تولیدکننده نیست.

او در عین حال از فراهم شدن امکان فروش برق مازاد صنایع در بورس انرژی و خرید برق مورد نیاز سایر صنایع از این بازار خبر داد.

یک روز، ۱۰۰ مگاوات ماینر غیرمجاز کشف می‌شود

استخراج غیرمجاز رمزارزها نیز در اظهارات وزیر نیرو جایگاه ویژه‌ای داشت؛ موضوعی که در سال‌های اخیر به یکی از عوامل فشار بر شبکه برق کشور تبدیل شده است.

علی‌آبادی با اشاره به گستردگی فعالیت‌های غیرمجاز در این حوزه گفت گاهی در یک روز حدود ۱۰۰ مگاوات ماینر غیرمجاز شناسایی می‌شود.

وزیر نیرو مبارزه با استخراج غیرمجاز رمزارزها را از اقدامات مهم مدیریت مصرف دانست و تأکید کرد مقابله با این فعالیت‌ها در شرایطی که شبکه برق با محدودیت مواجه است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

ادعای کاهش ناترازی و ورود ۱۰ هزار مگاوات ظرفیت جدید

علی‌آبادی با اشاره به شرایط صنعت برق در زمان آغاز مسئولیت خود گفت در آن مقطع حدود ۲۰ هزار مگاوات ناترازی وجود داشت، اما به گفته او این میزان اکنون کاهش یافته است.

وزیر نیرو همچنین اعلام کرد طی دو سال گذشته و در شرایط جنگ و بحران، حدود ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه جدید احداث شده است؛ ظرفیتی که به گفته او بدون هزینه مستقیم دولت و با سرمایه‌گذاری مردم و بخش خصوصی ایجاد شده است.

او با اشاره به سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در صنعت برق، بر این نکته تأکید کرد که سرمایه‌گذاری ذاتاً با ریسک همراه است و نمی‌توان انتظار داشت دولت در همه پروژه‌ها بازگشت سرمایه را به صورت کامل تضمین کند.

هدف‌گذاری برای ۱۲ هزار مگاوات انرژی خورشیدی

توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر یکی دیگر از محورهای برنامه وزارت نیرو اعلام شد.

وزیر نیرو با اشاره به آماده شدن یک نیروگاه خورشیدی برای اتصال به شبکه گفت با ورود این نیروگاه، ظرفیت خورشیدی کشور به حدود ۸ هزار مگاوات خواهد رسید و هدف‌گذاری وزارت نیرو این است که این رقم تا پایان سال به ۱۲ هزار مگاوات برسد.

او همچنین از ورود یک نیروگاه حرارتی بزرگ به مدار خبر داد و گفت ترکیب نیروگاه‌های حرارتی، برق‌آبی و تجدیدپذیر می‌تواند در مدیریت مسائل مربوط به ولتاژ و فرکانس شبکه مؤثر باشد.

صنعت آب و برق؛ ۸۰ درصد خوداتکایی

وزیر نیرو در بخش دیگری از اظهارات خود با اشاره به توان داخلی صنعت آب و برق گفت حدود ۸۰ درصد نیاز کشور در این دو حوزه از داخل تأمین می‌شود.

به گفته علی‌آبادی، این میزان خوداتکایی موجب شده صنعت آب و برق در برابر تحریم‌ها آسیب‌پذیری کمتری داشته باشد و ظرفیت صادرات خدمات فنی و مهندسی نیز برای کشور فراهم شود.

او همچنین از توسعه فناوری‌های جدید در سبد تولید برق خبر داد و به ظرفیت‌های کشور در حوزه انرژی بادی، زمین‌گرمایی و برق‌آبی اشاره کرد.

از صادرات خدمات فنی تا بازارهای منطقه‌ای

در این نشست، موضوع صادرات خدمات فنی و مهندسی نیز مورد تأکید قرار گرفت. وزیر نیرو گفت دولت به دنبال آن است که ابتدا نیاز داخلی با استفاده از ظرفیت‌های کشور تأمین شود و سپس ظرفیت شرکت‌های ایرانی برای اجرای پروژه‌های ملی و صادرات خدمات به کشورهای همسایه و سایر بازارها به کار گرفته شود.

او تأکید کرد دولت نباید جای بخش خصوصی را بگیرد، بلکه باید زمینه فعالیت و سرمایه‌گذاری شرکت‌های داخلی را فراهم کند.

هشدار فعالان صنعت برق درباره اقتصاد کشور

هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران و استاد دانشگاه صنعتی شریف، نیز در این نشست بر ظرفیت بالای صنعت برق کشور تأکید کرد و گفت ایران توان اجرای پروژه‌های مختلف برق در سطح بین‌المللی را دارد.

او پیشنهاد کرد وزارت نیرو با همکاری وزارت امور خارجه، مذاکرات اولیه برای حضور شرکت‌های ایرانی در بازارهای خارجی را دنبال کند و پس از آن، اجرای پروژه‌ها به بخش خصوصی و سندیکای صنعت برق واگذار شود.

اورعی با اشاره به عضویت حدود ۸۵۰ شرکت در سندیکای صنعت برق، این مجموعه را ظرفیتی گسترده برای اجرای پروژه‌های بین‌المللی دانست.

وی همچنین با اشاره به مهاجرت نیروهای متخصص، توسعه فعالیت‌های بین‌المللی صنعت برق را یکی از راه‌های ایجاد فرصت شغلی برای نخبگان عنوان کرد.

رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران در نهایت با اشاره به وضعیت اقتصادی کشور گفت تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۱۴۰۳ از نظر او با سطح سال ۱۳۸۶ برابری می‌کند و تأکید کرد برای جلوگیری از هدررفت منابع، تصمیم‌های اصلاحی باید هرچه سریع‌تر اجرایی شود.

برق ایران در انتظار یک تغییر بزرگ

مجموع اظهارات مطرح‌شده در این نشست نشان می‌دهد سیاست‌گذار صنعت برق در حال حرکت به سمت مدلی است که در آن توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، حضور جدی‌تر بخش خصوصی، خریدوفروش برق در بازار، کنترل مصرف مازاد و مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارزها در کنار افزایش ظرفیت تولید دنبال می‌شود.

با این حال، تحقق این اهداف به حل همزمان چند مسئله وابسته است؛ از اصلاح اقتصاد برق و ایجاد انگیزه واقعی برای سرمایه‌گذاری گرفته تا تأمین تجهیزات، مدیریت مصرف و ایجاد سازوکار قابل اتکا برای حضور بخش خصوصی در بازار داخلی و خارجی.

وزارت نیرو امیدوار است با ورود ظرفیت‌های جدید تولید و کاهش مصرف در ماه‌های پیش‌رو، صنعت برق از مرحله ناترازی عبور کرده و به نقطه‌ای برسد که تولید برق از مصرف پیشی بگیرد؛ نقطه‌ای که به گفته وزیر نیرو می‌تواند زمینه آغاز صادرات برق را نیز فراهم کند.