عشق خونین در پاکدشت / بهنام خواست با قمه شیوا را با خود ببرد رامین او را کشت / من نمی کشتم او می کشت !

به گزارش رکنا، این متهم در دادگاه عنوان کرد که قصد داشته است دختر جوان را از دست مقتول نجات دهد و در این مسیر با حمله او مواجه شده است.

ماموران پلیس یک سال قبل، در جریان یک درگیری که منجر به قتل شده بود، در یکی از خیابان های پاکدشت حاضر شدند. با انتقال جسد به پزشکی قانونی و آغاز تحقیقات، مشخص شد که درگیری بین دو پسر و یک دختر از یک طرف و مقتول که نامش بهنام بود، از سوی دیگر اتفاق افتاده است.

پلیس با استفاده از فیلم به دست آمده از دوربین مداربسته، خودروی متهمان فراری را شناسایی کرد. به این ترتیب، یکی از متهمان به نام نیما دستگیر شد.

اظهارات متهم

نیما در بازجویی ها گفت: «من و شیوا (دختر مورد علاقه ام) و دوستم رامین بیرون رفته بودیم. رامین گفت می خواهد قلیان بکشد و من هم قبول کردم. من و شیوا در ماشین نشسته بودیم. رامین به قهوه خانه رفت و ما هم مقابل قهوه خانه بودیم. مقتول به سمت ما آمد. او به شیشه ماشین زد و به شیوا گفت بیا با من برویم. چون قمه داشت، من ترسیدم و واکنشی نشان ندادم. او مرتب به شیوا می گفت بیا پایین و می خواست او را با خودش ببرد. رامین این صحنه را دید و برای دفاع از ما آمد. من خیلی ترسیده بودم و نمی توانستم واکنش نشان بدهم. به همین خاطر رامین وارد شد. آن ها با هم درگیر شدند. رامین زخمی شده بود. او سعی کرد از خودش دفاع کند و مقتول را زد. بعد هم فرار کردیم.»

پس از اظهارات نیما، مأموران شیوا و رامین را نیز شناسایی و بازداشت کردند. با تکمیل تحقیقات و صدور کیفرخواست، پرونده برای رسیدگی به شعبه ۱۳ دادگاه کیفری استان تهران فرستاده شد.

در دادگاه چه گذشت؟

در جلسه رسیدگی، اولیای دم مقتول درخواست قصاص کردند و اعلام داشتند که حاضر به گذشت نیستند.

سپس قضات، نیما را به جایگاه فراخواندند. او گفته های قبلی خود را تکرار کرد و گفت: «من صحنه درگیری را می دیدم. با اینکه ترسیده بودم، اما یادم هست که چه اتفاقی افتاد. مقتول به سمت رامین حمله کرد. قمه داشت و یک ضربه به رامین زد و او را زخمی کرد. آن ها همچنان درگیر بودند. در حالت گلاویز، رامین و مقتول داخل جوی آب افتادند. آن جا بود که رامین هم به مقتول ضربه زد.»

سپس نوبت به رامین رسید. او در جایگاه حاضر شد و گفت: «از خودم دفاع کردم، چون مقتول می خواست مرا بکشد. وقتی دیدم بهنام دست بردار نیست و مرتب مزاحم شیوا می شود و نیما هم آن قدر ترسیده که نمی تواند واکنش نشان دهد، رفتم که آن ها را نجات بدهم. به بهنام اعتراض کردم. او گفت به تو ربطی ندارد. می دانستم شیوا و نیما خیلی همدیگر را دوست دارند و برای همین از آن ها دفاع کردم. بهنام با قمه به من حمله کرد. من ضربه ای به او نزدم، اما او مرا زخمی کرد. بعد گلاویز شدیم. می خواستم فرار کنم که مرا داخل جوی آب انداخت و می خواست ضربه دوم را بزند. در آن لحظه، از جورابم یک چاقو بیرون کشیدم و او را زدم. قصد من دفاع از خود بود؛ اگر آن ضربه را نمی زدم، حتماً کشته می شدم.»

پس از شنیدن اظهارات متهم و وکیل مدافع او، هیأت قضات برای تصمیم گیری در این باره وارد شور شدند.

سوالات متداول درباره این پرونده قضایی:

۱ [حقوقی]: رامین در دفاع از خود مدعی شده است که «اگر آن ضربه را نمی زدم، حتماً کشته می شدم». آیا این ادعا می تواند مصداق دفاع مشروع باشد و او را از قصاص نجات دهد؟ بله، اگر شرایط دفاع مشروع به طور کامل احراز شود. مطابق ماده ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی، دفاع مشروع زمانی پذیرفته است که: ۱) تجاوز یا خطر فعلی یا قریب الوقوع باشد (نه احتمالی). ۲) دفاع برای دفع تجاوز یا خطر ضرورت داشته باشد. ۳) دفاع مستند به دلیل عقلایی باشد و از حد ضرورت فراتر نرود. ۴) دفاع از نفس، عرض، مال یا ناموس خود یا دیگری باشد. ۵) توسل به نیروهای انتظامی بدون فوت وقت ممکن نباشد یا مداخله آنان مؤثر واقع نشود. در این پرونده، رامین ادعا می کند که مقتول با قمه به او حمله کرده، او را زخمی کرده، داخل جوی آب انداخته و قصد ضربه دوم را داشته است. اگر این ادعا اثبات شود، رامین در لحظه خطر جانی واقعی قرار داشته و دفاع او ممکن است مشروع شناخته شود. اما نکته مهم این است که خود رامین نیز از جوراب خود چاقو بیرون کشیده است؛ یعنی او نیز سلاح سرد همراه داشته است. حمل سلاح از قبل می تواند دفاع مشروع را با تردید مواجه کند. دادگاه باید بررسی کند آیا رامین می توانست بدون کشتن مقتول، از خود دفاع کند (مثلاً فرار کند یا ضربه غیرکشنده بزند) یا نه.

۲ [حقوقی]: نقش نیما و شیوا در این قتل چیست؟ آیا آن ها نیز به عنوان معاون یا شریک جرم تحت پیگرد قرار می گیرند؟ نقش آن ها بستگی به میزان آگاهی و مشارکتشان دارد. نیما گفته است که از ترس واکنشی نشان نداده و فقط نظاره گر بوده است. اگر ثابت شود که نیما هیچ اقدامی در جهت تحریک قاتل، تشدید درگیری یا کمک به قتل انجام نداده است، احتمالاً مسئولیت کیفری برای او قابل تصور نیست. اما ممکن است دادگاه او را به دلیل «عدم اقدام برای جلوگیری از قتل با وجود توانایی» مورد مؤاخذه قرار ندهد، زیرا قانون مدنی و کیفری ایران تماشاگر صرف را مسئول نمی داند مگر این که وظیفه قانونی خاصی داشته باشد (مانند نیروی انتظامی). در مورد شیوا، او مقتول را نمی شناخته و صرفاً مورد مزاحمت قرار گرفته بوده است. اگر شیوا درخواستی برای کمک نداده یا نقشی در طراحی درگیری نداشته باشد، مسئولیتی متوجه او نیست. اما هر دو نفر ممکن است به عنوان شاهد در پرونده حاضر شوند.

۳ [کارشناسی]: از نظر روان شناسی جنایی، چه عواملی باعث می شود که یک فرد (رامین) برای دفاع از دوست خود و دختر مورد علاقه او، دست به قتل بزند و این رفتار با «الگوی دفاع از غیر» چه تفاوتی دارد؟ این پرسش از جنبه [کارشناسی روان شناسی جنایی] قابل بررسی است. رفتار رامین را می توان در چارچوب «الگوی مداخله گر حامی» تحلیل کرد. افرادی که به طور ناگهانی برای دفاع از دیگران وارد صحنه درگیری می شوند، معمولاً دارای ویژگی های زیر هستند: ۱) همدلی بالا و حساسیت نسبت به بی عدالتی. ۲) بازداری زدایی یعنی توانایی کم برای کنترل تکانه های خشم هنگام مشاهده ظلم به دیگران. ۳) احساس مسئولیت افراطی برای محافظت از افراد ضعیف تر (در این جا نیما و شیوا). تفاوت مهم با دفاع از خود این است که در دفاع از غیر، فرد ممکن است تهدید را بزرگ تر از آنچه هست ارزیابی کند (بزرگ نمایی خطر) و با عجله واکنش نشان دهد. در این پرونده، رامین دیده است که مقتول قمه دارد، نیما فلج شده و مقتول مزاحم شیوا است. این ترکیب (سلاح + ترس دیگری + مزاحمت جنسی) می تواند یک «طوفان شناختی» ایجاد کند که در آن فرد توانایی سنجش دقیق مقدار دفاع لازم را از دست می دهد. با این حال، حمل چاقو در جوراب نشان می دهد که رامین احتمالاً از قبل انتظار درگیری را داشته است که می تواند ادعای دفاع مشروع ناگهانی را تضعیف کند.

۴ [حقوقی]: در این پرونده، اولیای دم درخواست قصاص کرده اند و گفته اند گذشت نمی کنند. آیا در صورت احراز دفاع مشروع، باز هم قصاص اجرا می شود؟ خیر، اگر دادگاه دفاع مشروع را به طور کامل بپذیرد، رامین به هیچ وجه قصاص نمی شود، زیرا دفاع مشروع یک «علت موجهه جرم» است. ماده ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی می گوید: «هرگاه کسی در مقام دفاع مشروع مرتکب جنایت شود، قابل تعقیب و مجازات نیست.» بنابراین اگر قضات احراز کنند که رامین در شرایطی قرار داشته که ناچار به استفاده از چاقو برای دفع خطر قریب الوقوع بوده و از حد ضرورت فراتر نرفته است، رامین تبرئه می شود. اما اگر دادگاه تشخیص دهد که رامین از حد دفاع فراتر رفته (مثلاً می توانست با یک ضربه غیرکشنده مقتول را متوقف کند اما ضربه کشنده زده است)، آن گاه عمل او «قتل عمدی» محسوب می شود. در آن صورت، اولیای دم حق درخواست قصاص دارند. نکته مهم این است که حتی در صورت عدم پذیرش دفاع مشروع، اگر دادگاه «خطای در ارزیابی خطر» را بپذیرد، ممکن است مجازات به «قاتل شبه عمد» (پرداخت دیه) تقلیل یابد.

۵ [کارشناسی]: از نظر کارشناسی صحنه جرم و ادله اثبات، چه عواملی می تواند ادعای دفاع مشروع رامین را تأیید یا رد کند؟ این پرسش از جنبه [کارشناسی صحنه جرم و ادله اثبات] قابل بررسی است. کارشناسان به چند شاخص توجه می کنند:

۱. نوع و محل زخم ها روی بدن مقتول و رامین: اگر زخم وارده به مقتول در ناحیه جلو و در حالت رو به رو باشد و آثار درگیری مستقیم (خراشیدگی، کبودی روی دست های رامین) وجود داشته باشد، احتمال دفاع مشروع بیشتر است. اما اگر ضربات از پشت یا در حال فرار مقتول باشد، دفاع مشروع تضعیف می شود. همچنین پزشکی قانونی می تواند تشخیص دهد که آیا جراحات وارده به رامین (ضربه قمه) در لحظه قبل از قتل بوده یا بعد از آن.

۲. فاصله زمانی و مکانی: بازسازی صحنه جرم نشان می دهد که آیا در لحظه ضربه، رامین واقعاً در جوی آب افتاده بوده و مقتول بالای سر او قرار داشته یا خیر. اگر چنین باشد، رامین در موقعیت بسیار خطرناکی قرار داشته است.

۳. وجود یا فقدان راه فرار: کارشناس باید بررسی کند که آیا رامین می توانسته بدون استفاده از چاقو فرار کند یا خیر. اگر جوی آب دیواره بلندی داشته و راه فرار بسته بوده، دفاع مشروع قوی تر می شود.

۴. آثار روانی و اظهارات شاهدان: نیما به عنوان شاهد عینی گفته که از ترس فلج شده و نتوانسته کاری کند. این اظهارات می تواند تأیید کند که اوضاع واقعاً خطرناک بوده است. همچنین بررسی محتوای پیامک ها و تماس های تلفنی بین رامین و نیما و شیوا قبل از حادثه می تواند نشان دهد که آیا نقشه قبلی برای درگیری وجود داشته یا خیر.

۵. سلاح مقتول (قمه) و سلاح متهم (چاقوی جوراب): وجود قمه در دست مقتول یک عامل بسیار مهم برای تأیید خطر جدی است. اما این که رامین چاقو را از قبل در جوراب خود پنهان کرده بود، می تواند نشان دهد که او انتظار درگیری را داشته و شاید می توانسته از آن اجتناب کند.