گناه بازمانده چیست؟ / چرا بعضی افراد از اینکه خودشان نجات پیدا کرده اند احساس گناه می کنند؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، گناه بازمانده نوعی احساس گناه است که ممکن است پس از زنده ماندن از یک رویداد آسیب زا، در حالی که دیگران کشته شده اند یا آسیب دیده اند، ایجاد شود. این تجربه در میان بازماندگان جنگ، حوادث طبیعی، تصادف ها، حملات خشونت آمیز و بیماری های شدید گزارش شده است. البته محدود به کسانی نیست که مستقیما در یک حادثه حضور داشته اند گاهی اعضای خانواده یا افرادی که از یک فاجعه جان سالم به در برده اند نیز با آن روبه رو می شوند.

چرا زنده ماندن می تواند احساس گناه ایجاد کند؟

ذهن انسان پس از یک رویداد تکان دهنده تلاش می کند اتفاقات را معنا کند. وقتی نتیجه حادثه ناعادلانه یا غیرقابل پیش بینی به نظر می رسد، فرد ممکن است برای یافتن توضیح، مسئولیت بیشتری از آنچه واقعا بر عهده داشته به خود نسبت دهد. برای مثال، کسی که از یک تصادف جان سالم به در برده ممکن است بارها فکر کند اگر چند دقیقه زودتر حرکت می کرد یا مسیر دیگری را انتخاب می کرد، سرنوشت دیگران تغییر می کرد.

یکی از سازوکارهای موثر در این وضعیت، سوگیری پس نگر است؛ یعنی پس از دانستن نتیجه، تصور می کنیم نشانه های آن از ابتدا واضح بوده و می توانستیم پیش بینی اش کنیم. فرد ممکن است با اطلاعاتی که فقط پس از حادثه به دست آورده، تصمیم های گذشته خود را قضاوت کند. در حالی که هنگام وقوع حادثه، او همان اطلاعات محدود و شرایط نامطمئنی را در اختیار داشته که دیگران داشته اند.

گناه با شرم چه تفاوتی دارد؟

گناه معمولا به این فکر مربوط است که «کار اشتباهی انجام داده ام»؛ اما شرم بیشتر به این باور نزدیک است که «من آدم بدی هستم». فرد بازمانده ممکن است فقط از زنده ماندن احساس گناه نکند، بلکه به تدریج خود را سزاوار شادی، موفقیت یا آرامش نداند. برای نمونه، ممکن است از جشن گرفتن تولد، پیشرفت شغلی یا حتی خندیدن در جمع احساس ناراحتی کند؛ چون تصور می کند دیگران فرصت چنین تجربه هایی را نداشته اند.

این احساس گاهی فرد را به انزوای اجتماعی سوق می دهد. او ممکن است از صحبت درباره حادثه فرار کند، از کمک گرفتن شرم داشته باشد یا ارتباط با کسانی را که از حادثه جان سالم به در نبرده اند، دشوار بیابد.

آیا گناه بازمانده بخشی از اختلال استرس پس از سانحه است؟

گناه بازمانده می تواند در کنار نشانه های اختلال استرس پس از سانحه ظاهر شود؛ اما این دو یکی نیستند. بازمانده ممکن است خاطرات مزاحم، کابوس، گوش به زنگی، اجتناب از یادآورهای حادثه یا احساس گناه را تجربه کند. با این حال، تشخیص اختلال استرس پس از سانحه به مجموعه ای از نشانه ها، تداوم آنها و تاثیرشان بر زندگی فرد بستگی دارد. صرف تجربه گناه برای چنین تشخیصی کافی نیست.

چگونه می توان با این احساس کنار آمد؟

یکی از قدم های مهم، تفکیک مسئولیت واقعی از مسئولیتی است که ذهن پس از حادثه به فرد نسبت می دهد. می توان پرسید: در زمان حادثه چه اطلاعاتی داشتم؟ چه چیزهایی خارج از کنترل من بود؟ آیا از خودم انتظاری دارم که از هیچ انسان دیگری در همان شرایط ندارم؟

صحبت با درمانگر، به ویژه متخصص آشنا با تروما، می تواند به بررسی افکار خودسرزنشگرانه و پردازش خاطرات کمک کند. درمان شناختی رفتاری متمرکز بر تروما و برخی رویکردهای درمانی دیگر برای کاهش نشانه های مرتبط با تروما به کار می روند. ارتباط با افراد هم تجربه نیز ممکن است احساس تنهایی را کاهش دهد؛ البته فرد باید برای چنین گفت وگویی آمادگی داشته باشد.

نکته مهم این است که زنده ماندن، به معنای انتخاب کردن مرگ دیگران نیست. فرد بازمانده مسئول همه اتفاقاتی نیست که نتوانسته کنترل کند. یاد گرفتن دوباره زندگی کردن، لزوما به معنای فراموش کردن کسانی نیست که از دست رفته اند.

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1265053